Birine gönül rahatlığıyla borç vermeden önce
o kişiyi ne kadar tanımanız gerekir?
İki sıra arkanızda oturan kişiye
1.000 dolar borç vermek istediğinizi farz edelim.
İçinizin rahat olması için
o kişi hakkında neleri bilmeniz gerekir?
Annem, Hindistan'dan ABD'ye geldiğinde otuzlarının sonlarındaydı.
Şu an Brooklyn'de doktorluk yapıyor
ve çoğu zaman, arkadaşlarının ve komşularının muayene ücretini
hemen ödeyip ödeyemeyeceğine bakmaksızın gelip muayene olmalarına izin veriyor.
Onunla beraber bakkalda veya kaldırımda yürürken
hastalarına rastladığımızı hatırlıyorum.
Bazen yanımıza gelip, daha önceki muayenelerin ücretini
hemen orada öderlerdi.
Annem de onlara teşekkür eder
ve ailelerinin nasıl olduğunu sorardı.
Onlara güvendiği için kredi verirdi.
Birçoğumuz annem gibiyiz.
Tanıdığımız ya da yan yana yaşadığımız birine
kredi veririz.
Ama birçoğumuz muhtemelen, hakkında en azından
bir şeyler bilmediğimiz bir yabancıya borç vermeyiz.
Bankalar, kredi kartı şirketleri ve diğer finansal kurumlar
bizi kişisel olarak tanımıyorlar,
ama kredi notumuz sayesinde
bize bir şekilde güvenebiliyorlar.
Kredi notumuz, genel harcama verilerimiz toplanıp
analiz edilerek oluşturuluyor.
Bu sayede, elektrik bağlatmaktan ev almaya
ya da riske girip yeni bir iş kurmaya kadar
ihtiyacımız olan bütün mal ve hizmetlere
kolayca ulaşabiliyoruz.
Ama...
dünya üzerinde kredi notu olmayan
2,5 milyar insan var.
Bu rakam dünya nüfusunun üçte biri.
Kredi notları yok,
çünkü resmi devlet kayıtları yok.
Banka hesapları yok,
kredi geçmişleri yok,
sosyal güvenlik numaraları da yok.
Kredi notları olmadığı için,
hayatlarını geliştirebilecekleri bir krediye ya da
finansal ürünlere erişimleri de yok.
Güvenilir değiller.
Biz de güven oluşturmak ve bu 2,5 milyar kişiyi
finansal erişime ulaştırmak için bir yol bulmak istedik.
Böylece mobil verileri kullanarak
onlar için kredi notu oluşturan bir mobil uygulama geliştirdik.
Hâlen, gelişmekte olan ülkelerde bir milyardan fazla akıllı telefon var.
İnsanlar bunları aynı bizim kullandığımız gibi kullanıyorlar.
Arkadaşlarına mesaj atıyorlar, adres tarifi alıyorlar,
İnternet'e giriyorlar
ve hatta finansal işlem yapıyorlar.
Zamanla bu veriler telefonlarımıza kaydediliyor
ve bir insanın hayatı hakkında kapsamlı bir tablo oluşturuyor.
Müşterilerimiz bize, bu verilere erişim izni veriyor
ve biz de bunları mobil uygulamamız aracılığıyla kaydediyoruz.
Bizim Kenya, Nairobi'deki, küçük bir işletme sahibi
Jenipher gibi insanların kredibilitelerini anlamamıza yardımcı oluyor.
Jenipher 65 yaşında ve yıllardır merkezi iş bölgesinde
bir yiyecek tezgâhı işletiyor.
Meslek okuluna giden üç oğlu var
ve tasarruf için oluşturulmuş olan
yerel chama grubunun da lideri.
Jenipher'in yiyecek tezgâhının durumu iyi.
Her gün, harcamalarını ucu ucuna karşılayacak kadar para kazanıyor.
Ama finansal olarak güvende değil.
Acil bir durum onu borca sokabilir.
Ayrıca ailesinin hayatını iyileştirmek için,
acil durumlar için
ya da işlerini büyütmek için kullanacağı
tasarruf edebileceği bir geliri yok.
Jenipher kredi kullanmak isterse seçenekleri sınırlı.
Mikro kredi kullanabilir,
ama onun güvenilirliğine kefil olacak bir grup oluşturması gerek.
O zaman bile, kredinin miktarı
onun işine etki edecek kadar büyük olmayabilir.
Ortalama 150 dolar civarı oluyor.
Tefeciler de bir seçenek tabii ki,
ama %300'den fazla faiz oranlarıyla
finansal olarak çok riskliler.
Jenipher'ın bir teminatı ya da kredi geçmişi olmadığı için,
bir bankaya gidip ticari kredi isteyemez.
Ama bir gün,
Jenipher'ın oğlu, onu uygulamamızı indirmesi
ve kredi başvurusu yapması için ikna etti.
Jenipher telefonunda birkaç soruyu yanıtladı
ve bize cihazındaki bazı önemli verilere erişim izni verdi.
İşte gördüklerimiz bunlar:
Önce kötü haberler.
Jenipher'ın çok az birikimi var ve bir kredi geçmişi de yok.
Bunlar geleneksel bir banka için
kırmızı bayrak kaldıracak nedenler.
Ama geçmişinde, bize onun potansiyelinin
daha geniş bir resmini gösteren başka noktalar vardı.
En başta,
Uganda'daki ailesine düzenli olarak telefon ettiğini gördük.
Veriler, yakın olduğu birkaç kişiyle
sürekli olarak görüşen insanların
kredileri geri ödeme oranlarında %4'lük bir artış olduğunu gösteriyor.
Ayrıca, gün içinde
epey dolaşmasına rağmen,
aslında epey düzenli bir rota takip ettiğini gördük.
Ya evinde ya da yiyecek tezgâhında oluyordu.
Veriler ayrıca, zamanının çoğunu aynı yerlerde geçiren insanların
kredileri geri ödeme oranlarında
%6'lık bir artış olduğunu da gösteriyor.
Yine, gün içinde
birçok farklı insanla görüştüğünü
ve güçlü bir destek ağı olduğunu gördük.
Verilerimiz,
58'den fazla farklı kişiyle iletişim kuran insanların
genelde daha iyi müşteriler olduklarını gösteriyor.
Jenipher ise
89 farklı kişiyle görüşüyordu.
Bu da onun ödemelerine %9 oranında bir artış olarak yansıdı.
Bunlar, bir kişinin kredibilitesini anlayabilmek için baktığımız
binlerce farklı veri göstergesinden sadece birkaçı.
Bütün bu farklı göstergeleri analiz ettikten sonra,
riske girdik
ve Jenipher'a kredi verdik.
Bu veriler, resmi belgelerde ya da finansal kayıtlarda
bulunabilecek bilgiler değil.
Ama güven telkin ediyorlar.
Gelirin dışındaki şeylere bakarak,
gelişmekte olan ülkelerdeki,
ilk bakışta riskli ve tahmin edilemez görülebilen insanların aslında,
borçlarını ödeyebilecek kapasitede ve buna istekli olduklarını gördük.
Kredi notlarımız, Kenya'da, sadece geçtiğimiz yıl 200.000'den fazla
kredi temin edebilmemizi sağladı.
Geri ödeme oranlarımız %90'ın üzerinde.
Bu oran, geleneksel bankacılıktaki geri ödeme oranlarıyla aynı seviyede.
Kredi notu gibi basit bir şeyle,
insanlara kendi geleceklerini inşa etme gücü veriyoruz.
Müşterilerimiz kredilerini aile harcamaları,
acil durumlar, seyahat harcamaları
ve işlerine yatırım yapıp büyütmek için kullandılar.
Şimdi, daha fazla insanın başarılı olabileceği
daha iyi ekonomiler ve topluluklar inşa ediyorlar.
Jenipher, iki yıldan fazla bir süredir ürünümüzü kullanarak
tasarruflarını %60 oranında arttırdı.
Ayrıca iki yeni yiyecek tezgâhı açtı
ve şu anda kendi restoranını açmak için planlar yapıyor.
Ticari bir bankaya küçük bir ticari kredi başvurusunda bulundu,
çünkü artık o krediyi hak ettiğini kanıtlayan bir kredi geçmişine sahip.
Jenipher'ı daha geçen hafta Nairobi'de gördüm,
bana, bu işe başlarken ne kadar heyecanlı olduğunu anlattı.
"Bunu yapabileceğime sadece oğlum inanmıştı.
Bunun bana uygun olduğunu düşünmemiştim." dedi.
Bütün hayatını,
dünyanın ona kapalı olan bir bölümü olduğunu düşünerek yaşadı.
Şimdi bizim işimiz; dünyayı Jenipher'a
ve onun gibi güvenilmeyi hak eden milyarlarca kişiye açmak.
Teşekkür ederim.
(Alkış)