Bu odadaki herkesin, herhangi birine
sahip olduğuna emin olduğum
deneyimlere yönelik her tür video mevcut Youtube'da.
Yalnız olduğunu düşünen
bir bireyi içeriyor,
dışavurumcu bir tutumla uğraştırıyor ---
çılgınca şarkı söylemek, kıvrılarak
dansetmek, hafif seksüel hareketler ---
sadece aslında yalnız olmadıklarını,
gizlice izleyen birinin olduğunu
farketmek için, ki korku içinde,
yaptıklarını derhal bırakmalarına
neden olan şeyin farkedilişi.
Yüzlerindeki utanç
ve küçük düşme hissi aşikâr.
"Bu anca kimse
izlemiyorsa yapmayı istediğim
bir şey." hissi bu.
Son 16 aydır tuhaf
bir biçimde odaklandığım
işin özü bu,
mahremiyetin neden önemli olduğu sorusu,
Edward Snowden'ın, Birleşmiş Devletler
ve tüm dünyada bilinmeyen ortaklarının,
bir zamanlar emsalsiz bir özgürleşme
ve demokratikleşme aracı olarak
ilan edilmiş İnterneti,
emsalsiz bir rastgele
kitlesel denetim alanına dönüştürdüğüne
dair ifşalarının olanak sağlamasıyla,
küresel bir tartışma bağlamında
yükselen bir soru.
Bu tartışmada, kitlesel denetimden
rahatsız olan insanların bile
katıldığı, bu geniş çaplı saldırının
gerçek bir zararının olmadığı,
çünkü yalnızca kötü işler ile uğraşan
insanların bir şeyleri saklamak isteme
ve gizliliklerini önemseme sebepleri
olduğuna dair oldukça yaygın
olan bir düşünce var.
Bu dünya görüşü üstü kapalı olarak
iyi ve kötü olmak üzere dünyada iki
tür insanın olduğu önermesinde yerleşik.
Kötü insanlar, terör eylemlerini
tasarlayan veya şiddetli suçlar
ile bağı olanlardır ve bu yüzden yaptıklarını saklamak isterler,
gizliliklerini gözetme sebepleri vardır.
Ama aksine, iyi insanlar
işe giden, evine dönen, çocuk
yetiştiren, tv izleyen insanlardır.
İnterneti bomba eylemleri düzenlemek için
değil, haber okumak, tarif paylaşmak veya
çocuklarının planları için kullanırlar
ve bu insanlar yanlış bir şey yapmıyorlar
ve bu yüzden saklayacak bir şeyleri yok
ve devletin gözetlemesinden
korkmaları için sebep yok.
Bunu gerçekten söyleyen insanlar
alçak gönüllülüğün çok sıra dışı bir hâline
kendilerini kaptırmışlar.
Gerçekte söylüyor oldukları şey,
"Zararsız, tehdit teşkil etmeyen
ve sıkıcı biri olmaya razı oldum
çünkü devletin ne yaptığımı bilmesinden
gerçekten korkmuyorum."
Bu zihniyet, bence, en saf hâliyle,
Google'ın uzun dönem CEO'su
Eric Schmidt ile 2009'da
yapılan bir röportajda, kendisine
şirketinin dünyadaki milyonlarca insana
çok çeşitli yollarla yapılan
gizlilik saldırısı hakkında sorulduğunda verdiği
şu cevapta yer alıyor: "Eğer ki
insanların bilmesini istemediğin
bir şey yapıyorsan,
belki de en baştan hiç yapmamalısın."
Şimdi bu zihniyet için her türde şey
söylenebilir,
öncelikle bunu söyleyen insanlar,
gizliliğin önemsiz olduğunu söyleyen,
aslında buna inanmıyorlar
ve inanmadıklarını da gizliliğin önemli
olmadığını dillendirirken gizliliklerini
güvene almak için hiçbir adımdan geri durmayan
hareketleri sayesinde biliyoruz.
E-postalarına ve sosyal medya
hesaplarına şifre oluşturuyorlar,
yatak odalarına ve banyolarına
kilit takıyorlar;
tüm adımlar, diğer insanların,
özel olduğunu düşündükleri alana girişini
ve bilmelerini istemediklerini bilişini engellemek için tasarlanmış hâlde.
Aynı Eric Schmidt, Google'ın CEO'su,
Google'daki çalışanlarına, İnternet
magazini CNET ile, CNET'in
Eric Schmidt hakkında,
büyük ölçüde Google aramaları ve
diğer Google ürünleri sayesinde edinilmiş
bir sürü kişisel ve özel bilgiyle
dolu bir makale yayınlanmaları üzerine iletişimi kesmelerini
buyurdu. (Gülüşmeler)
Aynı bölünme 2010'da yapılan
yüz kızartıcı bir röportajda, gizliliğin
artık "sosyal bir norm" olmaktan
çıktığını bildiren, Facebook'un CEO'su
Mark Zuckerberg ile de görülebilir.
Geçen yıl, Mark Zuckerberg ve eşi
Palo Alto'da, sadece kendi evlerini değil
komşu olan dört evi de, diğer insanları,
kişisel hayatlarında yaptıklarını
görmekten alıkoyan, özel alanlarının
tadını çıkardıklarından emin olmak için
totalde 30 milyon dolara satın aldı.
Son 16 aydır, bu konuyu dünya genelinde tartışıyorum, biri
bana ne zaman "Gizlilik saldırıları
beni endişelendirmiyor çünkü
saklayacağım bir şey yok." dese,
her zaman aynı şeyi söylüyorum.
Bir kalem çıkarıyorum ve e-postamı
yazıyorum. "Bu benim e-postam.
Senden istediğim eve gittiğinde
bana tüm e-postalarının
şifrelerini yollaman, sadece
güzel, saygıdeğer, adına olan iş hesapları
değil de hepsi,
çünkü online yaptığın her ne ise
bakabilmek istiyorum, istediğimi
okuyabilmek, ilginç bulduğumu paylaşabilmek istiyorum.
Sonuçta kötü biri değilsen,
yanlış bir şey yapmıyorsan,
saklayacak bir şeyin olmasa gerek."
Tek bir kişi bile teklifimi kabul etmedi.
Ben o --- (Alkışlar)
Ben e-postamı dindarca sürekli yokluyorum.
Oldukça ıssız bir yer.
Ve bunun bir sebebi var,
o da biz insanların, kişisel gizliliğin
önemini sözde reddedenlerimiz de
dâhil, bunun esaslı önemini
içgüdüsel olarak
anladığı.
İnsan olarak sosyal hayvanlar olduğumuz
doğru, ki bu diğer insanların yaptığımızı
söylediğimizi, düşündüğümüzü bilmelerine
ihtiyaç duymamız demek ve bu nedenle bilgilerimizi online gönüllü yayınlıyoruz.
Ama özgür ve tatminkâr bir birey olmak
için diğerlerinin yargıcı bakışlarından
özgür olacağımız bir yere gitme
ihtiyacımız da aynı derecede gerekli.
Bunu istememizin bir nedeni var,
ve bu neden hepimizin --- yalnızca
terörist ve suçluların değil, hepimizin --
saklayacak şeyleri olması.
Fizyoloğumuza veya avukatımıza,
psikoloğumuza veya eşimize, arkadaşımıza,
söylemek istediğimiz, başkaları öğrense
incineceğimiz, yaptığımız ve düşündüğümüz
bir sürü şey var.
İnsanların bilmesine razı olduğumuz,
söylediğimiz, düşündüğümüz, yaptığımız
türlü şeye dair yargıda bulunuyoruz
ve söylediğimiz, düşündüğümüz, yaptığımız
türlü şeyi kimse bilmesin istiyoruz.
İnsanlar kolayca gizliliklerine önem
vermediklerini iddia edebilirler
ama eylemleri bu inancın gerçekliğini çürütür.
Gizliliğin evrensel ve içgüdüsel olarak
çok istenmesinin bir nedeni var.
Bu yalnızca havayı solumak veya
suyu içmek gibi refleksif bir hareket değil.
Bunun nedeni, gözetlenebildiğimiz, izlenebildiğimiz
bir durumda olduğumuzda,
tavırlarımızın dramatik şekilde değişmesi.
İzlendiğimizi düşündüğümüzde aklımızdan
geçen davranışsal seçenekler yelpazesi
şiddetle daralır.
Bu gayet, insan doğasına dair,
sosyal bilimin, edebiyatın, dinin
ve neredeyse her alandan disiplinin
tanıdığı bir gerçek.
Biri izleniyor olabileceğini düşündüğünde,
içinde bulunduğu davranışın
çok daha fazla uyumcu ve itaatkâr
olduğunu kanıtlayan düzinelerce
psikolojik inceleme mevcut.
İnsan utancı, bundan kaçma isteği gibi
çok güçlü bir motivasyon unsuru
ve insanların izlendikleri
durumlarda kendi faaliyetlerinin yan ürünü olan
değil de başkalarının beklentileri ile
veya toplumsal tutuculuğun
buyrukları ile ilintili
kararlar vermelerinin sebebi de budur.
Bu farkındalık en güçlü şekilde, ilk defa
kurumların çok büyük ve merkezileştirildikleri hâle geldiği,
artık gözetleyemedikleri ve bu sebeple
ferdi üyelerinin her birini kontrol
edemedikleri endüstri çağının habercisi
olan önemli bir problemi
çözmeye koyulan 18. yüzyıl filozofu
Jeremy Bentham'ın pragmatik hedefleri adına sömürülmüştür
ve onun akıl ettiği çözüm ise,
özünde; ana niteliği
kurumun merkezinde yer alan devasa
bir kulenin inşası olan,
kurumu yönetenin her an hepsini izleyememelerine
rağmen herhangi bir anda herhangi bir
mahkumu izleyebileceği, panoptikon
adını verdiği hapishanelerde uygulanması
düşünülmüş mimari bir tasarımdı.
Ve bu tasarımda elzem olan,
mahkumlar tamamiyle panoptikonu,
kuleyi göremezdi, ve dolayısıyla hiçbir
zaman izlenip izlenmediklerini
veya ne zaman olduğunu bile bilemezlerdi.
Ve onu bu buluşta en çok heyecanlandıran,
mahkumların, mümkün olan her anda
izlendiklerini varsayacak olmaları ki
bunun da boyun eğme
ve itaat adına en üst düzey
uygulayıcı olacağı idi.
20. yüzyıl Fransız filozofu Michel Foucault
bu modelin yalnızca hapishaneler değil,
insan davranışını kontrol etmeyi gözeten
her kurum için kullanılabileceğini gördü:
okullar, hastahaneler, fabrikalar,
işyerleri. Ve dediği, Bentham tarafından
keşfedilen bu zihniyetin, bu çerçevenin,
artık tiranlığın aleni silahlarına ihtiyaç
duymayan modern toplumlarda,
batı toplumlarında, toplumsal
kontrolde anahtar araçlar olduğu idi ---
muhalifleri cezalandırmak, mahkum etmek,
öldürmek, yasal olarak belli bir partiye
bağlılığı mecbur etmek --- çünkü
kitlesel denetim zihinde,
çok daha ince olmasına rağmen
sosyal normlara ve sosyal tutuculuğa
uyumu kolaylaştırmanın çok daha etkili
bir yolu olan
bir hapishane yaratır, kaba kuvvetin
olabileceğinden çok daha etkili.
Denetim ve gizlilikle ilgili en simgesel
edebi eser hepimizin okulda öğrendiği ve
bu yüzden neredeyse klişeye dönüşen, George Orwell'in "1984" romanıdır.
Aslında, denetimle ilgili bir tartışmada onu her gündeme getirdiğinizde,
insanlar direkt uygulanamaz bularak reddederler
ve derler ki:
"Ah, yalnız '1984'te, insanların evinde monitörler vardı, her saniye
izleniyorlardı ve bunun bizim yüz yüze
geldiğimiz denetim durumu ile hiç alakası yok."
Bu Orwell'in "1984"te değindiği uyarıların
hakiki bir kökten yanlış anlaşılması.
Onun değiniyor olduğu uyarı
herkesin her zaman görüntülendiği
değil de insanların her an izlenebileceği
farkındalığında olduğu bir denetim
durumu ile ilgiliydi.
Orwell'in sözcüsü Winston Smith'in karşı
karşıya kalınan denetim sistemini
tarif edişi:
"Tabii ki, her an izlenip izlenmediğini
bilmenin bir yolu yoktu." Devam ediyor,
"Her halükârda, ne zaman
isterlerse kablonu fişe
takabiliyorlardı.
Çıkardığın her sese kulak misafiri
olunduğu ve karanlık yokken
her hareketinin mercek altına alındığı,
alışkanlıktan içgüdüye dönüşen
bir varsayımda yaşamalıydın, yaşıyordun da."
Semavi dinler benzer bir şekilde
her şeyi bilmesi sayesinde sürekli
her yaptığını izleyen, görünmez, âlim
bir otoriteyi farzeder, ki bu asla mahrem
bir anın olmadığı, diktalara boyun eğmenin
nihai zorlayıcısı
anlamına gelir.
Tüm bu görünüşte benzeşmeyen işlerin
anladığı şey, ulaştığı sonuç,
insanların her an izlenebildiği
bir toplumun uyumluluk,
boyun eğme ve teslim olma
geliştiren bir toplum olduğudur,
ki bu en aleniden en üstü kapalıya
her tiranın, bu sistemi
arzu etmesinin sebebidir.
Diğer taraftan, daha da önemlisi,
bu bir özel yaşam alanı,
diğerlerinin yargıcı bakışları üstümüze
dikilmeden, yaratıcılık ve keşif
ve ihtilafın sadece orada ikamet ettiği, düşünebileceğimiz
ve akıl yürütebileceğimiz ve etkileşime
geçebileceğimiz bir yere gitme becerimiz,
işte bu yüzden sürekli
gözetlendiğimiz bir toplumun
varlığına izin verdiğimizde
bireysel özgürlüğün ciddi biçimde
sakatlanmasına izin veririz.
Bu zihniyetle ilgili incelemek istediğim
son nokta, sadece yanlış şeyler yapan
insanların saklayacak bir şeyleri olması ve bu yüzden gizliliği önemsemeleri
düşüncesi ki iki çok yıkıcı mesajı
sağlamlaştırır, iki yıkıcı ders,
ilki, yalnızca gizliliği
önemseyen, gizliliği arayan
insanlar tanım olarak
kötü insanlardır.
Bu her türlü nedenle kaçınmamız
gereken bir sonuç, en çok da,
"kötü şeyler yapan biri," dediğinizde
muhtemelen terör eylemi
düzenlemek gibi şeyleri kastediyorsunuz
veya şiddetli suçlarla uğraşı,
gücü elinde bulunduran insanların
"kötü şeyler yapmak" derken kastettiğinin
çok daha dar bir mevhumu.
Onlar için "kötü şeyler yapmak" tipikçe
kendi gücümüzün çalışılması için değerli
olan mücadeleler gibi bir şeyler yapmak.
Diğer ciddi yıkıcı ve hatta bence
daha sinsi olan ders ise
bu zihniyeti kabul etmekten ileri gelen
bu zihniyeti kabul edenlerin
kabul ettiği bir pazarlık,
ki o da şu:
Ancak ve ancak kendini,
politik güce sahip olanlar için,
yeterince zararsız, yeterince
göz korkutmayan bir hâle getirmeye
istekli olursan denetimin
tehlikelerinden özgür olabilirsin.
Yalnızca farklı görüşte olanların,
güce meydan okuyanların,
kaygılanacak bir şeyi olur.
Bu dersten kaçınmayı istememiz için de her türlü neden mevcut.
Şu anda böyle bir davranış içinde
olmak istemeyen biri olabilirsiniz
ama bir noktada, gelecekte, isteyebilirsiniz.
Hiçbir zaman istemeyeceğinize
karar vermiş olsanız bile
isteyen ve direnmeyi başaran
ve güç sahiplerine muhalif olan
diğer insanların olduğu gerçeği ---
muhalifler, gazeteciler,
aktivistler ve aralıktaki diğerleri ---
hepimizi sağlamayı istememiz gereken
kolektif iyiliğe getiren bir şey.
Bir toplumun ne kadar özgür olduğunun
ölçüsünün iyi, uyumlu, itaatkâr
vatandaşlarına değil de farklı görüşte
olan ve tutuculuğa direnen vatandaşlarına
karşı olan tutumunun olması
aynı derecede kritik.
Ama en önemli neden
bir kitlesel denetim sisteminin
her şekilde kendi özgürlüğümüzü baskılaması.
Her tür davranış değişikliğini,
gerçekleştiğini bilişimiz bile olmadan
sınır-dışı hâle getirir.
Meşhur sosyalist aktivist Rosa Luxemburg,
bir keresinde, "Hareket hâlinde olmayan
zincirlerini farkedemez." demişti.
Kitlesel denetimin görünmez ve saptanamaz
zincirlerini eritmeyi deneyebiliriz,
yine de bize dayattığı kısıtlamaların
daha az tesirli hâle gelmeyecektir.
Çok teşekkürler.
(Alkışlar)
Teşekkürler.
(Alkışlar)
Teşekkürler.
(Alkışlar)
Bruno Giussani: Glenn, teşekkürler.
Dava inandırıcı, söylemeliyim,
ama sakıncası yoksa seni birkaç
soru için son 16 aya ve Edward Snowden'a
geri getirmek istiyorum.
İlki sana kişisel.
Hepimiz ortağının tutuklanmasını okuduk.
David Miranda, Londra'da, ve başka
zorluklar, ama kişisel
yükümlülük ve risk açısından
dünyanın en büyük egemen organizasyonları
ile boy ölçüşmenin senin üstündeki baskısının kolay olmadığını varsayıyorum.
Bize biraz bundan bahset.
Glenn Greenwald: Yani, bence
olanlardan biri de
insanların cesaretinin bu açıdan
bulaşıcı olması ve ben ve çalıştığım gazeteciler kesinlikle riskin
farkında olmamıza rağmen ---
Birleşik Devletler dünyadaki en güçlü ülke olmaya devam
ediyor ve kendi iradenizle binlerce
sırrını ifşa ettiğinizde
takdir etmiyor ---
29 yaşında, gayet sıradan
bir çevrede yetişmiş sıradan
birinin Edward Snowden'ın
riske ettiği prensibe dayalı cesaret üzerinde çalıştığını görmek
hayatının geri kalanını hapishanede geçireceğini bilmek
kendilerinin de
bu gibi bir davranışta bulunmaya
kalkışabileceklerini
fark etmeleri adına, bana ve diğer
gazetecilere, ve bence, ispiyoncular dâhil her yerden insana ilham verdi.
BG: Ed Snowden'la ilişkini merak ediyorum, çünkü
onunla çok fazla konuştun
ve hâlâ da devam ediyorsun
ama kitabında ona asla Edward
dememişsin veya "Snowden." Neden?
GG: Yani, eminim bu, bir grup
psikoloğun inceleyeceği bir şey. (Gülüşmeler)
Açıkçası bilmiyorum. Bence sebebi
onun önemli maksatlarından birinin,
bence onun en önemli taktiği,
ifşa materyallerinden
dikkati dağıtmanın yollarından birinin odağı onun üstünde kişiselleştirmek
ve denemek olduğunu bilmesi oluşuydu
ve bu nedenle medyanın dışında kaldı.
Kişisel hayatının inceleme
öznesi olmamasına çabaladı
ve dolayısıyla ona Snowden demek
onu bu önemli tarihsel karakter olarak tanımanın bir yolu sadece,
materyalden dikkati dağıtacak
şekilde karakterize etmektense.
Moderatör: Yani onun ifşaları,
senin analizin, diğer gazetecilerin
işleri, hakikaten tartışmayı geliştirdi
ve birçok devlet, Brezilya mesela, tepki verdi
İnternetin dizaynını bir nebze
değiştirecek proje ve uygulamalar gibi.
O anlamda çok fazla şey gerçekleşiyor.
Ama ben merak ediyorum, senin için
oyunun sonu ne?
Hangi noktada, tamam,
gerçekten kadranı ilerletmeyi başardık diyeceksin?
GG: Yani, bir gazeteci olarak benim için
oyunun sonu gayet açık, dikkate değer
ve meydana çıkması zorunlu her bir belgenin
ifşa olmakla sonuçlandığından
emin olmak
ve en baştan tutulmaması gereken sırların meydana çıkmakla
sonuçlanması.
Bana göre, bu gazeteciliğin özü
ve benim bağlılıkla yaptığım şey.
Daha fazlasıyla birlikte, tüm bahsettiğim
sebeplerden ötürü kitlesel denetimi iğrenç
bulan biri olarak, buna, dünya devletleri,
hedefledikleri insanın yanlış bir şey
yaptığına bir mahkemeyi ya da kurulu
ikna etmedikçe, nüfuslarının
tamamını gözetime ve denetime
maruz bırakamayana kadar
sonlanmayacak bir iş olarak baktım.
Bence, gizliliğin yenilenebileceği yol bu.
BG: Snowden, TED'de gördüğümüz üzere,
kendini demokratik değerlerin
ve demokratik prensiplerin savunucusu olarak
tanımlama ve gösterme konusunda net.
Fakat öte yandan, insanlar bunların onun yegâne
motivasyonları olduğundan şüphe etti.
Para dönmediğine, bu sırların
bazılarını satmadığına, özellikle
Birleşik Devletler'in şu anda
en iyi arkadaşları olmadığı aşikâr
olan Çin'e ve Rusya'ya,
inanmakta güçlük çektiler.
Ve eminim bu odadaki çoğu kişi
aynı şeyi merak ediyor.
Snowden'ın henüz görmediğimiz
bir kısmı olabileceğini düşünüyor musun?
GG: Hayır, bunu saçma ve aptalca buluyorum.
(Gülüşmeler) Eğer isterseniz
ve biliyorum yalnızca şeytanın avukatını
oynuyorsunuz, ama sırları
başka bir ülkeye satmak isteseydiniz,
ki yapabilirdi ve bunu yaparak
çok zengin olabilirdi,
yapacağınız en son şey o sırları alıp
gazetecilere vermek ve yayınlamalarını istemek olurdu
çünkü bu o sırları değersizleştirirdi.
Kendilerini güçlendirmek isteyen insanlar
bunu, devletlere sırları gizlice
satarak yapıyorlar ama bence
dikkate değer bir nokta var ki o da, bu ithamda
bulunanlar devletten insanlar,
bu tarz devletlere sadık olan medyada
yer alan insanlar
ve kanımca insanlar bu gibi ithamlarda bulunduklarında ---
"Ah, bunu presibe dayalı yapıyor
olamaz; yozlaşmış,
alçak bir nedenle yapıyor olmalı" ---
itham ettikleri insandan çok
kendileri hakkında konuşuyorlar,
çünkü --- (Alkışlar) ---
o ithamda bulunan insanlar,
alçak nedenlerden ziyade hiçbir
nedenle, asla hareket etmiyorlar,
dolayısıyla diğer herkesin
kendileri gibi ruhsuzluk hastalığından
muzdarip olduğunu varsayıyorlar
ki varsayılıyor.
(Alkışlar)
BG: Glenn, çok teşekkür ederim GG: Çok teşekkürler.
BG: Glenn Greenwald.
(Alkışlar)