Kiedy ludzie myślą o miastach,
myślą o konkretnych rzeczach.
Myślą o budynkach, ulicach,
drapaczach chmur, hałaśliwych taksówkach.
Ale kiedy ja myślę o miastach,
myślę o ludziach.
Miasta to przede wszystkim ludzie,
a to, dokąd ludzie się udają,
to, gdzie się spotykają,
stanowi podstawę funkcjonowania miasta.
W miastach większe znaczenie od budynków
mają przestrzenie publiczne między nimi.
Dziś to, co najbardziej odmienia miasta,
ma miejsce w przestrzeniach publicznych.
Wierzę, że żywe i przyjemne przestrzenie publiczne
są kluczem do zaplanowania znakomitego miasta.
To one sprawiają, że miasto żyje.
Ale co zapewnia funkcjonalność przestrzeni publicznej?
Co przyciąga ludzi do udanych przestrzeni publicznych,
a w miejscach nieudanych
jakie elementy odpychają?
Gdyby udało mi się odpowiedzieć na te pytania,
mogłabym oddać dużą przysługę swojemu miastu.
Jedną z moich nietypowych cech jest to,
że jestem behawiorystką zwierząt.
Używam swoich umiejętności nie do badania zachowań zwierząt,
ale po to, by badać, jak ludzie w miastach
korzystają z przestrzeni publicznych.
Jako jeden z pierwszych
przestudiowałam mały skwerek, Paley Park,
na Środkowym Manhattanie.
Ta niewielka przestrzeń stała się małym fenomenem,
a ponieważ tak bardzo wpłynęła
na nowojorczyków,
wywarła na mnie ogromne wrażenie.
Studiowałam ten skwer we wczesnej fazie kariery,
bo tak się składa,
że wybudował go mój ojczym.
Dzięki temu wiedziałam, że takie miejsca
nie powstają przez przypadek.
Widziałam na własne oczy,
że wymagają niewiarygodnego oddania
i olbrzymiej dbałości o szczegóły.
Ale co takiego w tym miejscu
nadawało uroku i przyciągało ludzi?
Siedząc w parku, bacznie obserwowałam.
Po pierwsze zauważyłam
wygodne przenośne krzesła.
Ktoś przychodził, szukał sobie krzesła,
ustawiał dowolnie i siedział chwilę.
Co ciekawe, sama obecność jednych
przyciągała kolejnych ludzi.
Ja też czułam się bezpieczniej,
kiedy dookoła mnie byli ludzie.
I było zielono.
Ten skwer odpowiadał na potrzebę
komfortu i zieleni.
Ale wtedy zadałam sobie pytanie.
Czemu nie ma więcej zielonych miejsc,
gdzie można usiąść w samym środku miasta,
gdzie człowiek nie czułby się samotny
albo jak intruz.
Niestety, nasze miasta nie są tak projektowane.
A tutaj znajomy widok.
Tak przez pokolenia projektowano place.
Mają ten stylowy, spartański wygląd,
często utożsamiany z nowoczesną architekturą,
ale nic dziwnego,
że ludzie unikają takich miejsc.
One nie tylko wyglądają ponuro.
Wydają się wręcz niebezpieczne.
Gdzie tu można usiąść?
Co tu można robić?
Ale architekci je kochają.
One są cokołami ich kreacji.
Można ustawić rzeźbę lub dwie,
ale na tym koniec.
A dla deweloperów takie place są idealne.
Nic nie trzeba podlewać, niczego doglądać.
Nie trzeba się martwić o niepożądanych ludzi.
Ale czy nie myślicie, że to marnotrawstwo?
Praca planistki miejskiej znaczyła dla mnie,
że będę mogła naprawdę zmienić miasto,
w którym mieszkam i które kocham.
Chciałam móc stworzyć miejsca,
które dałyby ludziom poczucie,
jakie dawał Paley Park,
i nie pozwalać na budowanie ponurych placów, jak ten.
Ale przez lata
przekonałam się, jak ciężko jest
stworzyć udane, znaczące
przyjemne przestrzenie publiczne.
Przykład ojczyma nauczył mnie,
że to z pewnością nie przypadek,
a już na pewno nie w Nowym Jorku,
gdzie przestrzeń publiczną trzeba najpierw wywalczyć,
a potem jeszcze sprawić, żeby się podobała.
Trzeba naprawdę mocno przemyśleć
każdy szczegół.
Otwarte przestrzenie w miastach to okazja.
Nie tylko okazja do inwestycji biznesowych,
ale też do budowania wspólnego dobra miasta.
I te dwa cele nie zawsze idą w parze
i stają się podłożem konfliktu.
Po raz pierwszy musiałam walczyć
o dobrą przestrzeń publiczną we wczesnych latach 80.,
kiedy zarządzałam grupą planistów
pracujących nad gigantycznym składowiskiem odpadów,
Battery Park City w Dolnym Manhattanie,
nad rzeką Hudson.
To piaszczyste wysypisko było niezagospodarowane
przez dziesięć lat
i powiedziano nam,
że jeśli nie znajdziemy dewelopera w 6 miesięcy,
to zbankrutują.
Wpadliśmy na radykalny,
prawie szalony pomysł.
Zamiast budować tam park,
jako podbudowę przyszłego rozwoju,
może odwrócić bieg wydarzeń,
budując tam małą, ale bardzo wysokiej klasy
przestrzeń publiczną,
żeby zobaczyć, czy to coś zmieni?
Stać nas było tylko na kilka obiektów
na terenie, który pomieściłby promenadę na półtora kilometra,
więc wszystko musiało być idealne.
By mieć pewność, uparłam się
na zbudowanie makiety z drewna
wałów rzecznych i poręczy w skali jeden do jednego.
I kiedy usiadłam na próbnej drewnianej ławce,
zasypywana piaskiem,
poręcze znalazły się dokładnie na poziomie wzroku,
zasłaniając mi widok i psując obserwację wody.
Detale naprawdę mają znaczenie.
W projektowaniu nie chodzi o sam wygląd,
ale o to, jak czujemy się w danej przestrzeni.
Wierzę, że udany projekt zawsze zależy
od tego bardzo indywidualnego wrażenia.
Na tym zdjęciu wszystko wygląda na ukończone
ale o tę granitową krawędź, latarnie,
wykończenie ławek,
drzewa i pozostałą roślinność,
i wiele różnorodnych miejsc do siedzenia
trzeba było stoczyć wiele bitew, które zmieniły ten projekt
w miejsce przyjazne ludziom.
Po dwudziestu latach to zaowocowało,
kiedy Michael Bloomberg zaproponował mi
posadę planistki miejskiej
i zlecił mi zadanie
ukształtowania miasta Nowy York.
Tego dnia powiedział mi,
że populacja miasta ma wzrosnąć
z 8 do 9 milionów.
Zapytał mnie:
"To gdzie zamierzasz ulokować
ten dodatkowy milion nowojorczyków?".
Nie miałam pojęcia.
Nowy Jork chce przyciągać imigrantów.
Byliśmy podekscytowani myślą o rozwoju,
ale w którym kierunku mieliśmy się rozrastać
w mieście już rozbudowanym do granic
i otoczonym wodą?
Jak znaleźć miejsce na domy
dla tak wielu nowych nowojorczyków?
Skoro nie da się już rozrastać wszerz,
w czym pewnie nie ma nic złego,
to gdzie umieścić nowe domy?
A co z samochodami?
Miasto nie miało już miejsca na kolejne samochody.
Co robić?
Nie mogliśmy rozwijać się wszerz, musieliśmy pójść w górę.
A skoro mieliśmy iść w górę,
musieliśmy to robić w miejscach,
gdzie nie potrzeba aut.
Musieliśmy użyć jednego z naszych największych atutów.
Naszego systemu komunikacji.
Lecz nigdy wcześniej nie myśleliśmy,
jak go maksymalnie wykorzystać.
A to jest odpowiedź na to pytanie.
Jeśli uda się przekierować i skupić
wszystkie nowe przebudowy wokół transportu,
to poradzimy sobie ze wzrostem populacji.
Tak myśleliśmy.
Taki był plan,
prawdziwa potrzeba.
Musieliśmy zmienić plan zagospodarowania przestrzennego.
to takie narzędzie planistyczne,
żeby przekształcić całe miasto.
Wyznaczaliśmy miejsca dla nowych inwestycji
i zabranialiśmy budowy na przedmieściach,
które za bardzo potrzebowały samochodów.
To był niewiarygodnie ambitny pomysł,
bo mieszkańcy musieli go poprzeć.
Jak uzyskać ich poparcie?
Słuchając. Więc zaczęłam słuchać.
Spędziłam tysiące godzin na słuchaniu
tylko po to, by zbudować zaufanie.
Mieszkańcy widzą,
czy ktoś rozumie ich okolicę.
Tego nie da się sfałszować.
Zaczęłam chodzić.
Sama nie wiem, ile przecznic przeszłam.
Szłam w upalne lata i mroźne zimy,
rok za rokiem,
tylko po to, żeby zrozumieć
DNA każdej dzielnicy
i poznać charakter każdej ulicy.
Stałam się maniakiem podziału na strefy,
szukałam takiego podziału na strefy,
który mogłby rozwiązać lokalne problemy.
Krok po kroku, dzielnica po dzielnicy,
budynek za budynkiem,
zaczęliśmy wprowadzać limity wysokości,
żeby zabudowa powstawała
w sposób przewidywalny i blisko komunikacji miejskiej.
Przez 12 lat
zdołaliśmy przearanżować strefy
124 dzielnic,
40% miasta,
12 500 przecznic.
Teraz 90% nowego budownictwa w Nowym Jorku
jest w zasięgu 10 minut pieszo od metra.
Innymi słowy, nikt w tych budynkach
nie potrzebuje samochodu.
Ta praca była wyczerpująca,
ale także ważna,
jednak przekształcanie stref nigdy nie było moją misją.
Stref nie można zobaczyć, ani ich poczuć.
Moją misją od zawsze było tworzenie
świetnych przestrzeni publicznych,
więc w strefach, w których planowaliśmy znaczny rozwój,
chciałam stworzyć miejsca,
które wpływałyby na życie ludzi.
Tutaj widzicie
3-kilometrowe zrujnowane nadbrzeże
w okolicy Greenpointu,
Williamsburga na Brooklinie.
trudno osiągalne i bezużyteczne.
To była olbrzymia przestrzeń
czułam się w obowiązku stworzyć
na tym nadbrzeżu wspaniałe parki.
Spędziłam niewiarygodną ilość czasu
nad każdym metrem kwadratowym roślinności.
Chciałam się upewnić, że znajdą się tu
zadrzewione ścieżki, prowadzące do wody,
że wszędzie będą drzewa i roślinność
i oczywiście mnóstwo miejsc do siedzenia.
Na prawdę nie miałam pojęcia, co z tego wyjdzie,
ale miałam wiarę.
Włożyłam wszystko, czego się nauczyłam
w te plany.
I wtedy nastąpiło otwarcie
i muszę wam powiedzieć, to było niesamowite.
Ludzie przyszli z całego miasta,
żeby pobyć w tych parkach.
Zmieniły one życie mieszkańców.
Zmieniły także całe wyobrażenie nowojorczyków
na temat swojego miasta.
Często przychodzę i oglądam ludzi
wsiadających na ten mały prom,
który dziś kursuje pomiędzy dzielnicami
i nie mogę powiedzieć czemu,
ale jestem wzruszona
faktem, że ludzie używają go tak,
jak gdyby był tam od zawsze.
A to nowy park na Dolnym Manhattanie.
Linia brzegowa Dolnego Manhattanu
była w nieładzie przed zamachem z 11 września.
Wall Street było odcięte od wody,
bo nie sposób było się dostać do brzegu.
Po 11 września miasto miało małe możliwości,
ale pomyślałam sobie że gdybyśmy poszli
do Korporacji Rozwoju Dolnego Manhattanu
i gdybyśmy dostali pieniądze na odzyskanie
tych 3 km zrujnowanego nadbrzeża,
miałoby to olbrzymi wpływ
na przebudowę Dolnego Manhattanu.
I miało.
Dolny Manhattan nareszcie miał publiczne nadbrzeże
ze wszystkich trzech stron.
Naprawdę kocham ten park.
Dziś barierki muszą być wyższe,
więc umieściliśmy stołki barowe tuż nad brzegiem.
Można podejść tak blisko wody,
że prawie się na niej stoi.
Zobaczcie, jak barierka się rozszerza
i spłaszcza, tworząc miejsce
na lunch czy laptopa.
Uwielbiam, kiedy ludzie przychodzą tam,
patrzą w górę i mówią:
"Widać stąd Brooklyn, jest tak blisko!".
Więc w czym tkwi sekret?
Jak zamienić park w miejsce,
w którym chcą przebywać ludzie?
To zależy od ciebie.
Nie jako planisty, ale jako człowieka.
Nie chodzi o ekspertyzę projektową,
tylko o człowieczeństwo.
Chodzi po prostu o to, czy zechcemy tam pójść.
Czy chcielibyśmy tam pobyć?
Czy macie wizję takiego miejsca?
Czy są tam inni ludzie?
Czy jest zielono i przyjaźnie?
Czy jest miejsce do siedzenia?
Dziś w całym Nowym Jorku
są miejsca, w których można
znaleźć własne miejsce do siedzenia.
Tam, gdzie były parkingi,
dziś są kafejki.
Gdzie dawniej był ruch uliczny,
teraz są stoły i krzesła.
Gdzie kiedyś zakazano ogródków kawiarnianych,
dziś można je znaleźć wszędzie.
Ale odzyskanie tych przestrzeni
nie było proste,
a jeszcze trudniej jest je utrzymać.
Teraz opowiem wam historię
o bardzo nietypowym parku High Line.
High Line było wzniesionym torowiskiem.
(Brawa)
High Line było wzniesionym torowiskiem,
które przebiegało przez trzy dzielnice
w West Side na Manhattanie.
Kiedy pociągi przestały kursować,
stało się ciekawym elementem krajobrazu,
takim podniebnym ogrodem.
Kiedy zobaczyłam to po raz pierwszy,
kiedy weszłam na ten stary wiadukt,
zakochałam się w nim, niczym w człowieku.
Szczerze.
Kiedy dostałam to zlecenie,
uratowanie pierwszych dwóch sekcji High Line przed rozbiórką
stało się moim priorytetem
i najważniejszym projektem.
Wiedziałam, że gdy przestanę zabiegać
o High Line, to pójdzie do rozbiórki.
High Line,
choć bardzo znane
i fenomenalnie popularne,
jest obiektem sporów.
Możecie zobaczyć w nim piękny park,
ale nie każdy to widzi.
To prawda, że handel zawsze będzie walczył
z przestrzenią publiczną.
Możecie powiedzieć:
"To cudowanie, że ponad 4 miliony ludzi
przyjeżdża z całego świata,
żeby zobaczyć High Line".
Ale deweloper widzi tylko jedno: klientów.
Hej, a może wyrzucić rośliny
i postawić sklepy wzdłuż całego High Line?
Czyż to nie byłoby wspaniałe
i nie przyniosło miastu dużo więcej pieniędzy?
Otóż nie. Nie byłoby świetne.
Byłoby to centrum handlowe, a nie park.
(Brawa)
Przyniosłoby to miastu
większe dochody.
Ale miasto musi myśleć w długiej perspektywie.
Dla wspólnego dobra.
Niedawno ostatnia sekcja High Line,
trzecia sekcja
wieńcząca park,
stanęła na drodze interesów deweloperów.
Najwięksi z nich budują
ponad 1,5 miliona metrów kwadratowych
na Hudson Yards.
Zaproponowali mi,
żeby "tymczasowo wyłączyć"
tę trzecią, ostatnią sekcję.
Może High Line nie pasowało
do ich wyobrażenia lśniących wieżowców na wzgórzu.
Może po prostu stało im na drodze.
Tak czy owak, trzeba było 9 miesięcy
nieustających, codziennych negocjacji,
żeby dojść do porozumienia
i zakazać jego wyburzenia.
A było to zaledwie dwa lata temu.
Czyli nieważne, jak popularne
i udane są przestrzenie publiczne,
nigdy nie należy sądzić, że są na zawsze.
Przestrzenie publiczne
zawsze potrzebują czujnych strażników,
nie tylko, by zdobyć je dla użytku publicznego,
ale żeby zaprojektować je na potrzeby użytkowników,
a potem dbać o to,
żeby były powszechnie dostępne,
a nie niszczone, zawłaszczane,
opuszczone czy ignorowane.
Życie planistki miejskiej nauczyło mnie,
że przestrzenie publiczne mają moc.
Nie chodzi tu tylko o ilość użytkowników,
ale o wszystkich,
którzy czują, że ich miasto jest lepsze
dzięki przestrzeniom publicznym.
Przestrzenie publiczne mogą zmienić życie w mieście
i samopoczucie mieszkańców,
niezależnie od wyboru tego czy innego miasta.
Przestrzenie publiczne to jeden z istotniejszych powodów,
dla których zostaje się w mieście.
Wierzę, że udane miasto
jest jak cudowne przyjęcie.
Ludzie zostają, bo świetnie się bawią.
Dziękuję
(Brawa)
Dziękuję. (Brawa)