Doğa tarihi müzelerini düşündüğünüzde
muhtemelen zihninizde cansız, antik şeylerle dolu sergiler canlanıyor;
dinozorlar,
göktaşları
ve değerli taşlar gibi.
Ancak müze koleksiyonunun
sadece %1'ini oluşturan eğitsel yüzünün arkasında,
bilimsel atılımların yapıldığı gizli laboratuvarlar vardır.
Tabelasız kapıların
ve asansörlerin seni götürmeyeceği katların ötesinde,
hayret verici dünyalara açılan pencereler bulabilirsiniz.
Koridorlardan ve laboratuvarlardan oluşan bu labirent,
görünüşte sonsuz çeşitli örneklere ev sahipliği yapan bilimsel bir tapınaktır.
Burada araştırmacılar evrimin gizemlerini,
kozmik kökenleri
ve gezegenimizin tarihini aydınlatmak için çalışırlar.
Bir müze kendi başına milyonlarca örneğe sahip olabilir.
New York’daki Amerikan Doğa Tarihi Müzesi’nin koleksiyonunda
32 milyondan fazla örnek var.
Hadi bunlardan sadece birine göz atalım.
Bilim insanları ne zaman ve nerede bulunduğunu kaydettiler ve tam olarak
ne zaman ortaya çıktığını saptamak için çeşitli tarihlendirme yöntemleri kullandı.
Bunu milyonlarca kez yineleyin, bu bitkiler,
hayvanlar,
mineraller,
fosiller
ve eserler dünyadaki zamanlara,
yerlere ve milyonlarca yıllık tarihe açılan pencereleri temsil ederler.
Bir araştırma problemi ortaya çıktığında
bilim insanları bu pencerelerden bakar ve geçmişle ilgili varsayımları test ederler.
Örneğin 1950’lerde
ala doğan,
baykuş
ve kartal gibi yırtıcı kuş toplulukları gizemli bir şekilde kırılmaya başladı
ve öyle bir noktaya gelindi ki kel kartal da dâhil, birçok türün
soylarının tükenmekte olduğu duyuruldu.
Neyse ki Chicago Field Müzesi'ndeki bilim insanları
bu yırtıcı kuşların yumurtalarını on yıllardır topluyorlardı.
Yumurta kabuklarının daha kalın olduğunu
ve DDT adlı bi böcek ilacının mahsullere sıkılmaya başlanmasıyla
zamanla incelmeye başladığını keşfettiler.
DDT böcekleri öldürmede çok işe yaradı
fakat kuşlar gelip ölü böcek öbeklerini yediğinde
vücutlarında DDT birikti.
Bu işlevini besin zincirinde de sürdürdü
ve süper avcı kuşlar tarafından öyle yüksek yoğunlukta sindirildi ki
bu onların yumurtalarını,
yuva yapan kuşun ağırlığını destekleyemeyecek kadar inceltti.
Chicago Field Müzesi'nden bilim insanları
ve diğer kurumlar gizemi çözüp
günü kurtarana kadar
her yerde omletler vardı.
Teşekkürler Amerika, teşekkürler Field Müzesi.
Geçmişe açılan doğa tarihi müzesi pencereleri
diğer birçok bilimsel gizemi çözdü.
Müze bilimciler koleksiyonlarını
Neanderthal genomunu dizmek,
mamutlara kırmızı kürkü veren geni keşfetmek
hatta antik dev köpek balıklarının doğum yaptığı yeri belirlemek için kullandılar.
Dünyada yaklaşık 900 doğa tarihi müzesi var
ve her yıl yeryüzünün geçmişi, bugünü ve geleceği hakkında
yeni keşifler ve görüşler ortaya koyuyorlar.
Müze koleksiyonları küresel iklim değişikliği gibi yeni tehditlerin
dünyamızı nasıl etkilediğini bile
anlamamıza yardımcı oluyor.
Örneğin doğa bilimciler, 100 yılı aşkın bir süredir
Henry David Thoreau tarafından ölümsüzleştirilen,
meşhur Walden Pond’dan örnekler topluyor.
Thoreau’yu aralarından sayan o doğa bilimciler sayesinde,
Walden Pond çevresindeki bitkilerin,
150 yıl öncekinden üç hafta daha erken çiçek açtıklarını biliyoruz.
Bu değişiklikler aşamalı olarak gerçekleştiğinden,
bir kişi bunları on yıllarca fark edemeyebilirdi
ancak müze koleksiyonları sayesinde
dünyamızın nasıl değiştiğini gösteren kesintisiz bir kayda sahibiz.
Bu yüzden bir dahaki sefere bir doğa tarihi müzesini keşfederken
gördüğünüz şeyin devasa bir bilimsel hazinenin
sadece bir taşı olduğunu hatırlayın.
O duvarların ardında, ayaklarınız altında unutulmuş dünyalara açılan pencereler var.
Kim bilir?
Gelecekte bir bilim insanı bu pencerelerin birinden bakıp sizi görebilir.