Klasik sanat eserlerini düşündüğümüzde
onları çoğunlukla bir müze ortamında hayal ederiz.
Fakat bu eserlerin çoğunun
müzede sergilenmek üzere oluşturulmadığını genellikle unuturuz.
Bir sanat eseri, oluşturulduğu ortamdan bağımsız olarak
ele alınırsa ne olur?
Michelangelo'nun yalnızca cesareti ve elindeki sapanıyla
Filistinli dev Goliath'ı mağlup eden kahramanı tasvir eden
Davut Heykeli'ni ele alalım.
Michelangelo İncil'de geçen bu meşhur hikâyeyi bize anlatmak için
beyaz mermer bloğunu oymaya başladığında
Floransa'nın şehir yönetiminin niyeti, yapımı tamamlandığında heykeli
Floransa Katedrali'nin çatı hattına yerleştirmekti.
5,17 metre uzunluğundaki heykel
bu yükseklikten kolayca görülebilecek
ayrıca diğer 11 Eski Ahit kahramanına ait heykellerle birlikte yükselerek
görenlerin hayret ve hayranlıkla
gökyüzüne bakmasını sağlayacak
güçlü bir dini etkiye sahip olacaktı.
Michelangelo 1504'te heykeli bitirdiğinde
diğer heykellerle ilgili planlar çoktan suya düşmüş
ve şehir yönetimi bu kadar büyük bir heykelin çatıya taşınmasının
düşündüklerinden çok daha zor olacağını fark etmişti.
Ayrıca Davut'un kolundaki şişkin damarlar
ve yüzündeki o kararlılık ifadesi ile
heykel o kadar detaylı ve canlı gibiydi ki
onu gözlerden bu kadar uzağa saklamak haksızlık olurdu.
Heykelin nereye konulacağına karar vermek üzere
politikacı ve sanatçılardan oluşan bir komite oluşturuldu.
Sonunda oylama yapılarak heykelin yeni Cumhuriyetçi hükûmetin merkezi olan
belediye binası Palazzo della Signori'nin önüne koyulmasına karar verildi.
Konulduğu bu yer heykelin anlamının da değişmesine neden oldu.
Bankacılık üzerindeki kontrolleriyle nesillerdir şehri yönetmiş olan
Medici ailesi, yakın zamanda sürgüne gönderilmişti
ve Floransa artık kendisini güçlü ve varlıklı rakipleri tarafından
dört bir yandan tehdit edilen özgür bir şehir olarak görmekteydi.
Ezici güçlere karşı kahramanca direnişin sembolü hâline gelen Davut,
şimdi sert ve öfkeli bakışlarını
adeta kafa tutarcasına doğrudan Roma'ya
Kardinal Giovanni de Medici'nin evine dikmişti.
Heykelin kendisi değiştirilmemiş olsa da
konulduğu yerin değiştirilmesi onu neredeyse her açıdan değiştirerek
eserin anlamını ve değerini dini boyuttan siyasi boyuta taşımıştır.
Plazzo'da meydandaki eski yerinde hâlâ eserin bir kopyası duruyor olsa da
orijinal heykel 1873 yılında
bugün hâlâ sergilenmekte olduğu Galleria Dell’accademia‘ya taşınmıştır.
Müzenin sessiz sakin ve yalın ortamında
Michelangelo'nun çok sayıdaki tamamlanmamış heykeli ile yan yana
eser dini ve siyasi ortamının dışında değerlendirilmesi
Michelangelo'nun sanatsal ve teknik becerilerinin bunlardan bağımsız olarak
tek başına ön plana çıkmasını ve yorumlanmasını sağlıyor.
Ancak heykele bakan kişinin de Davut'un elinin ve başının
orantısız şekilde büyük göründüğünü fark edebiliyor olması
bize heykelin aşağıdan bakılmak üzere bu şekilde yapıldığını hatırlatmaktadır.
Sonuç olarak bağlam yalnızca sanat eserinin anlamını ve yorumlanışını
eserin tarihi boyunca değiştirmekle kalmaz,
bazen de o tarihin en beklenmedik şekillerde
tekrar su yüzüne çıkmasına neden olur.