Chú chó của bạn thích nằm trên đi-văng, nhưng bạn cũng muốn như thế,
nên bạn đuổi chú xuống và tận hưởng một buổi tối ấm cúng
Rốt cuộc thì bạn sống trong xã hội loài người.
Bạn là một sinh vật thông minh, không là loài vật hành động theo bản năng
Bạn có thể lập kế hoạch và mơ ước, và uhm
Chú chó chỉ lừa bạn và nó cảm thấy vui vì điều đó không?
Hay chú chỉ hành động theo bản năng?
Có sự khác biệt nào ở đây không?
Chú đang nghĩ cái gì?
Nó phụ thuộc việc chúng ta định nghĩa từ "suy nghĩ" ở đây
và tiêu chuẩn ta dùng để đánh giá.
Cả Aristotle và Descartes đều dựa trên tiêu chuẩn về bản năng và sự thông minh.
để phân biệt động vật và con người.
Aristotle tin rằng con người hành động có lý do,
trong khi động vật chỉ theo bản năng để sống sót và duy trì nòi giống.
Khoảng 2000 năm sau đó,
Descartes đề xuất một lời giải thích khác cho ý tưởng đó
tranh cãi rằng động vật hành động theo bản năng là không rõ ràng
từ việc robot đáp trả những kích thích từ môi trường của chúng một cách máy móc.
Nhưng sự đồng tình về việc động vật không thông minh bắt đầu sáng tỏ
với học thuyết tiến hóa của Darwin.
Darwin đưa ra giả thuyết: sự thông minh tiến hóa từ những sinh vật bậc thấp.
Ông đã quan sát giun đất lựa chọn việc kéo chiếc lá kỳ lạ như thế nào
vào tổ của chúng,
và bị mắc kẹt như người làm thuê giải quyết vấn đề một cách tương tự.
Và nếu, như chú ta nghĩ, con người có nguồn gốc từ những sinh vật bậc thấp hơn,
sau đó có lẽ nhận thức của ta nằm ở cuối một chuỗi liên tục
khác với những động vật cùng bậc nhưng không cùng loại.
Nghiên cứu gần đây cho thấy nhiều loài có thể xử lý những vấn đề phức tạp
chứng thực học thuyết tiến hóa của Darwin.
Loài voi sử dụng vòi của chúng để tới những nơi không thể tiếp cận được.
Quạ thì tạo nên vũ khí cho riêng nó,
và có thể sử dụng sự dịch chuyển của nước để lấy được vật thưởng.
Bạch tuộc có thể mở cái lọ sau khi quan sát những loài khác làm vậy,
và thậm chí vài tháng sau vẫn có thể nhớ quá trình đó.
Những nhiệm vụ đó bao gồm việc suy xét các khía cạnh của vấn đề
chia thành: tình huống bất ngờ và duy trì chiến lược cho lần sử dụng sau.
Tuy nhiên, khi động vật có thể xử lý những tình huống phức tạp,
làm sao chúng ta biết điều đó, hoặc thậm chí biết việc chúng đang suy nghĩ?
Các nhà hành vi học, như Pavlov và Thorndlike, biện luận rằng
động vật khi tỏ vẻ suy nghĩ
thường là chỉ đang phản ứng lại với phần thưởng hoặc sự trừng phạt.
Đây là trường hợp với Clever Hans,
một con ngựa với khả năng kỳ diệu là gõ sàn để trả lời câu hỏi toán học.
Nhưng hóa ra Hans không đặc biệt giỏi Toán,
nhưng lại đọc được những dấu hiệu không lời của huấn luyện viên bất đắc dĩ
cho đến khi dừng hành động gõ.
Vậy Hans không thể đếm nhưng như vậy có chứng minh là nó không suy nghĩ?
Suy cho cùng, nó có thể lý giải được những thông điệp xã hội nhiều sắc thái,
một đặc tính nó chia sẻ với những loài động vật khác.
Loài voi có thể nhận ra nhau sau vài năm xa cách,
và thâm chí có vẻ như thương khóc cái chết của đồng loại.
Loài ong giao tiếp bằng cách sử dụng điệu nhảy ve vẩy đặc biệt
để đánh dấu lãnh thổ và chất lượng của nguồn thức ăn đến những con ong khác.
Tinh tinh lập một kế hoạch mưu mẹo để chôm chỉa,
điều này cho thấy, không chỉ chúng nghĩ, mà còn hiểu những gì con khác làm.
và Alex, một con vẹt xám,
có thể sử dụng ngôn ngữ người
để phân biệt màu và hình dáng của những vật thể không tồn tại,
và thậm chí hiểu những khái niệm trừu tượng, như to hơn và nhỏ hơn.
Nghe có vẻ như thông minh
và không chỉ là công việc của những cái máy vô thức.
Nhưng trong khi một động vật có thể giải quyết vấn đề, thậm chí giao tiếp,
thì con người, suy nghĩ bao gồm cả ý thức,
khả năng phản ánh trên hành động, không đơn giản để phô bày chúng.
Cho đến nay, không có nghiên cứu nào chỉ ra nếu sở hữu sự thông minh khiến chúng ta khôn hơn
nghĩa là chú chó cũng có thể cảm thấy tốt khi như vậy.
Những gì ta thực sự muốn biết là một con chó thì trông như thế nào
hoặc là bạch tuộc,
hoặc quạ?
Nhà triết học gọi đó là "Vấn đề nan giải",
bởi vì trong khi chúng ta có thể diễn tả cảm giác của con người như thế nào,
thì không ai nói được tiếng ngựa.
Thậm chí chú vẹt biết nói, như Alex,
không thể nói cho chúng ta nó cảm thấy như thế nào về màu sắc nó gọi.
và chuyện gì sẽ xảy ra nếu ý thức đến từ những hình thức khác nhau?
Ta sẽ nhận ra ý thức của con ong không?
Vấn đề là, làm sao ta biết chắc những người khác có ý thức?
Biết đâu họ chỉ là những xác chết hoạt động tốt.
Dù sao thì, khả năng nhận thức của động vật vẫn thách thức giới hạn hiểu biết của chúng ta
và làm cách nào để việc ta xác định được có thể tiết lộ trí óc của ta hơn chúng.