12 năm trước, lần đầu tiên tôi mua một cái máy quay
để quay lại mùa thu hoạch ô-liu ở ngôi làng người Palestine ở bờ Tây.
Tôi đã nghĩ tôi ở đó là để làm một bộ phim tài liệu
và sau đó sẽ di chuyển đến những nơi khác của thế giới.
Nhưng có thứ gì đó cứ đem tôi quay trở lại.
Bây giờ, thông thường, khi những khán giả quốc tế nghe về nơi đó,
họ chỉ muốn cuộc xung đột đó biến mất.
Cuộc xung đột Israel-Palestine rất tồi tệ, và chúng ta chỉ ước gì nó biến mất
Chúng ta có cảm xúc giống nhau về mọi cuộc xung đột trên thế giới.
Nhưng mỗi lần chúng ta chú ý vào một bản tin,
dường như lại có thêm một đất nước nữa châm ngòi cuộc chiến.
Vậy nên tôi băn khoăn
liệu chúng ta không nên bắt đầu nhìn cuộc xung đột theo hướng khác --
thay vì chỉ đơn giản là ước những cuộc xung đột kết thúc,
liệu chúng ta nên tập trung vào việc làm thế nào để tiến hành xung đột.
Điều này trở thành câu hỏi lớn đối với tôi,
điều mà tôi theo đuổi cùng với đội mình ở tổ chức phi lợi nhuận Just Vision.
Sau khi chứng kiến nhiều dạng tranh đấu khác nhau ở Trung Đông,
Tôi bắt đầu chú ý đến một số nét chung trên những cuộc xung đột giành chiến thắng
Tôi tự hỏi liệu những biến đổi này có xảy ra trong mọi tình huống, và nếu có,
bài học nào chúng ta có thể lượm lặt để mở ra những cuộc xung đột có tính xây dựng
ở Palestine, Israel hay bất cứ nơi nào khác.
Có vài bài khoa học về điều này
Trong một nghiên cứu về 323 cuộc xung đột chính trị lớn
từ năm 1900 đến năm 2006,
Maria Stephan và Erica Chenoweth nhận thấy rằng những chiến dịch phi bạo lực
hầu như có khả năng 100% thành công so với những chiến dịch bạo lực.
Những chiến dịch phi bạo lực cũng ít gây nên tổn hại về thể chất
đến những ai tiến hành chiến dịch,
cũng như đối thủ của họ.
Và, quan trọng hơn, chúng hiển nhiên dẫn đến xã hội yên bình và dân chủ hơn.
Nói cách khác, kháng cự phi bạo lực là một cách hiệu quả và mang tính xây dựng
để tiến hành xung đột.
Nhưng nếu đó là một lựa chọn dễ dàng,
tại sao nhiều nhóm không áp dụng nó?
Nhà khoa học chính trị Victor Asal và các đồng nghiệp
đã xem xét một vài nhân tố
định hướng một đảng chính trị lựa chọn chiến thuật
Và hóa ra yếu tố dự báo chính xác nhất
một phong trào đi theo hướng bạo lực hay phi bạo lực
không phải là liệu nhóm đó đứng về cánh tả hay cánh hữu nhiều hơn,
không phải nhóm này chịu ảnh hưởng nhiều hay ít của niềm tin tôn giáo
không phải liệu nó nổi lên chống lại chế độ dân chủ hay độc tài
và càng không phải mức độ đàn áp mà nhóm đó đang phải đối mặt.
Yếu tố dự báo nhất trong quyết định theo phong trào phi bạo lực
là tư tưởng của nhóm đó về vai trò của phụ nữ trong đời sống cộng đồng.
(vỗ tay)
Khi một cuộc vận động bao gồm đàm luận
xung quanh bình đẳng giới,
nó nhanh chóng gia tăng khả năng phi bạo lực,
và vì vậy, cũng gia tăng khả năng thành công.
Bài nghiên cứu này đối lập với tài liệu tham khảo của tôi
về trật tự chính trị ở Israel and Palestine.
Tôi cũng nhận thấy rằng các phong trào sẵn sàng để phụ nữ vào vị trí lãnh đạo,
giống như tư liệu mà tôi quay lại ở ngôi làng tên Budrus,
thì thường có khả năng đạt được mục đích hơn.
Ngôi làng bị đe dọa bị xóa sổ khỏi bản đồ thế giới
khi Israel bắt đầu xây dựng rào ngăn cách.
Kế hoạch này đỏi hỏi
xóa sổ khu trồng oliu của cộng đồng này, nghĩa trang của họ
và cuối cùng cô lập ngôi làng từ mọi phía.
Lấy cảm hứng từ lãnh đạo địa phương
họ khởi động chiến dịch kháng cự phi bạo lực để ngăn điều đó xảy ra.
Họ phải đối đầu với nghịch cảnh khủng khiếp.
Nhưng họ có một vũ khí bí mật:
một cô gái 15 tuổi
người quả cảm đứng chặn trước một xe lu
chuản bị bật gốc một cây oliu, và cô chặn đứng nó.
Giây phút đó, cả cộng đồng Budrus nhận ra điều gì là có thể
nếu họ ưng thuận và ủng hộ phụ nữ tham gia vào đời sống cộng đồng.
Vậy nên những phụ nữ Budrus đứng ra tiền tuyến ngày qua ngày,
dùng sự sáng tạo và quyết đoán để vượt qua vô số rào cản
trong suốt 10 tháng không vũ trang.
Và bạn có thể đoán rằng,
cuối cùng họ chiến thắng.
Rào cản bị thay đổi hoàn toàn
biến thành đường hòa bình quốc tế công nhận,
và những người phụ nữ Budrus được biết đến khắp cả bờ Tây
vì nhiệt huyết sôi sục của họ.
(vỗ tay)
Cảm ơn các bạn.
Tôi muốn dừng lại một chút, mong các bạn giúp đỡ,
bởi tôi muốn đánh đổ hai quan niệm rất sai lầm
có thể từ đây sinh ra.
Thứ nhất tôi không tin rằng
bản chất phụ nữ ôn hòa hơn đàn ông.
Nhưng tôi tin rằng ngày nay,
phụ nữ cảm nhận quyền lực khác đàn ông.
Phải điều hướng từ vị trí ít sức mạnh hơn
về mọi mặt trong cuộc sống,
phụ nữ thường xuất chúng hơn
trong việc gây áp lực một cách kín đáo
để thay đổi những nhân tố mạnh mẽ hơn.
Từ "gian manh", thường được gán cho phụ nữ một cách xúc phạm,
ám chỉ thực tế là phụ nữ thường phải tìm cách tiếp cận
gián tiếp chứ không trực tiếp để giành chiến thắng.
Và tìm phương án khác ngoài đối đầu trực tiếp
là cốt lõi của kháng cự phi bạo lực.
Điểm dễ hiểu lầm thứ hai.
Tôi đã kể rất nhiều những trải nghiệm ở vùng Trung Đông,
và giờ một số bạn sẽ nghĩ
giải pháp ta cần làm là giáo dục cộng đồng Hồi giáo và Ả rập
để họ đối xử tốt với phụ nữ hơn.
Nếu ta làm vậy, họ sẽ dễ giải quyết xung đột hơn.
Họ không cần ta giúp đỡ như thế.
Phụ nữ đã trở thành một phần của trào lưu mạnh mẽ nhất
từ vùng Trung Đông,
nhưng dường như họ vô hình với cộng đồng quốc tế.
Ống kính dường như chỉ tập trung vào đàn ông
những người tham gia vào các cuộc đối đầu nhiều hơn
mà chúng ta không thể không nói tới trên báo chí
Những gì chúng ta thuật lại không những xóa sổ vai trò phụ nữ
trong những căng thẳng của khu vực
mà còn làm sai lệch đi bản chất chính những cuộc đấu tranh ấy
Vào cuối những năm 1980, một cuộc nổi loạn dấy lên ở Gaza,
và nhanh chóng lan ra bờ Tây và Đông Jerusalem.
Được biết đến như Phong trào Intifada đầu tiên,
và bất cứ ai còn nhớ gì về nó
thường tưởng tượng tới hình ảnh này:
Đàn ông Palestin ném đá vào xe tăng Israel.
Những mẩu tin lúc đó
khiến đá, cocktail Molotov và lốp xe bốc cháy
là những hoạt động duy nhất diễn ra trong phong trào đó.
Giai đoạn này cũng được biết tới bởi phi bạo lực có tổ chức lan rộng
dưới hình thức đình công, biểu tình và việc tạo ra các chế tài song song.
Trong phong trào này,
toàn dân Palestine cơ động,
bất kể thế hệ, tư tưởng hay tầng lớp.
Họ làm được vậy dựa vào mạng lưới của các cộng đồng,
và cách họ hành động cũng như các dự án bình đẳng
thách thức sức mạnh của Israel
để tiếp tục thống trị bờ Tây và Gaza.
Theo tin từ quân đội Israel,
97% hoạt động của Intifada đầu tiên là hoạt động phi vũ trang.
Và đây là điều không ai đưa tin vào thời điểm đó.
Trong 18 tháng diễn ra phong trào,
phụ nữ chính là người cầm đầu sau cánh gà:
Phụ nữ Palestine từ khắp mọi nẻo
chịu trách nhiệm di tản hàng trăm ngàn người
trong một cố gắng chung nhằm rút lại sự cho phép chiếm đóng.
Naela Ayyash, người tham vọng xây dựng một nền kinh tế Palestine tự chủ
bằng cách ủng hộ phụ nữ ở Gaza tự trồng rau trong vườn nhà,
một hoạt động được coi là bất hợp pháp bởi chính phủ Israel ở thời điểm đó;
Rabeha Diab, người chiếm quyền kiếm soát của cơ quan chức năng
trong suốt cuộc nổi dậy
khi mà người lãnh đạo
bị trục xuất;
Fatima Al Jaafari, người nuốt các tờ rơi chứa nội dung chỉ đạo của phiến quân
để phát tán rộng rãi khắp vùng lãnh thổ
mà không bị bắt giữ;
và Zahira Kamal,
người đảm bảo tính lâu dài của cuộc nổi dậy
bằng cách dẫn dắt tổ chức
từ 25 người phụ nữ lên 3000 người trong một năm.
Bất chấp những thành tựu phi thường của họ,
không một ai được nêu tên khi trích dẫn Phong trào Intifada đầu tiên
Ta làm điều này với các khu vực khác nữa.
Ví dụ, trong sách lịch sử, và trong trí nhớ của chúng ta
đàn ông là gương mặt đại diện để phát biểu
cho xung đột những năm 1960 về công bằng chủng tộc tại Mỹ.
Nhưng phụ nữ cũng là một nhân tố chủ chốt,
vận động, tổ chức, nói chuyện trên đường phố.
Bao nhiêu người nghĩ tới Septima Clark
khi nghĩ về kỉ nguyên Quyền Công Dân ở Mỹ?
Rất ít người.
Nhưng bà đóng vai trò thiết yếu trong mọi giai đoạn của phong trào,
bằng cách đẩy mạnh học chữ và giáo dục.
Bà bị che giấu, bỏ qua,
giống như mọi phụ nữ khác trong vai trò chủ đạo của mình
trong phong trào vì Quyền Công Dân ở Mỹ.
Đây không phải vấn đề danh tiếng.
Nó còn sâu xa hơn thế nhiều.
Những câu chuyện ta kể ảnh hưởng sâu sắc tới việc ta tự nhìn nhận bản thân,
và ta nghĩ các phong trào hoạt động thế nào
và giành thắng lợi ra sao.
Những câu chuyện về phong trào giống như Intifada đầu tiên
hoặc về kỷ nguyên Quyền Công Dân Mỹ
vô cùng quan trọng và có ảnh hưởng sâu sắc
tới cách mà người Palestine,
người Mỹ
và người dân toàn thế giới sẽ chọn lựa
lần tới khi họ gặp điều gì đó bất công
để có đủ dũng khí đứng lên chống lại nó.
Nếu ta không ca ngợi những phụ nữ và vai trò then chốt trong xung đột của họ
chúng ta đã bỏ qua các tấm gương cho thế hệ trẻ noi theo.
Không có tấm gương, sẽ rất khó
để phụ nữ đứng lên giành lại vị trí đúng đắn của họ
trong cộng đồng.
Như ta đã thấy,
một trong những nhân tố quyết định
sự thành hay bại của các phong trào
chính là niềm tin của họ với vai trò của phụ nữ
trong cộng đồng.
Đây là câu hỏi liệu chúng ta
có đang dần tiến tới xã hội hòa bình và dân chủ hơn.
Trong một thế giới đang có quá nhiều biến động,
và biến động ngày càng nhanh, càng mạnh,
vấn đề không phải ta đối mặt với xung đột thế nào
mà thay vào đó
sẽ là câu chuyện
về việc ta tiến hành xung đột ra sao.
Cảm ơn.
(vỗ tay)