“Venedik” dediğimde kendinizi gondolcu serenat yaparken,
Büyük Kanal’da süzülürken mi hayal ediyorsunuz?
Gondolun, Venedik İtalya’nın sembolü olduğuna şüphe yok
ama bu muz şekilli ilginç siyah tekne nasıl bu özel görünümünü aldı?
Venedik gondolunun temelleri tarihte kayboldu
ama 1500'lerde, 10.000 civarı gondol şehrin kanallarında mevki sahibi kişileri,
tüccarları ve yükleri taşıyordu.
Aslında Venedik, çeşit çeşit el yapımı gondollarla doluydu; pratik sallar
ve Doçe'nin gösterişli, altın kaplamalı saltanat kayığı dahil her şeyle.
Modern zamanların taksi sistemi gibi gondollar,
şehrin gondol iskelesinin turlarını yapan kayıkçılara kiralanmıştı.
Yolcular, Büyük Kanal’ın bir tarafından diğerine gitmenin yanı sıra
şehrin başka yerlerine gitmek için de ücret öderlerdi.
Ama gondolcuların çok geçmeden kötü ünleri olmaya başladı.
Tarihi belgeler, kayıkçıların karıştığı küfretmek, kumar oynamak,
yolcuları gasp etmek ve hatta ara sıra olan şiddet olayları gibi
sayısız suçtan bahsediyor.
Kanal yolculuğunun tahmin edilemeyen durumunu azaltmak için
gondolları karşılayabilen Venedik sakinleri kendilerine gondol aldı,
tıpkı günümüzde bir ünlünün özel arabasının ve şoförünün olabildiği gibi.
Bu zengin Venedik sakinleri kendilerini şehirde getirip götürüp gondola bakacak
iki gondolcuyu işe alırlardı.
Gondollar çok geçmeden mevki sembolü hâline geldi, tıpkı pahalı arabalar gibi
ısmarlama parçalarıyla, oymalı ve altın kaplamalı süslemeleriyle
ve ipek ile kadife gibi mevsimlik kumaşlarıyla.
Buna rağmen, günümüzdeki gondolların çoğunluğu siyahtır
çünkü 1562’de, Venedik otoriteleri günahkâr ve müsrif görüntüye
engel olmak için resmi gondollar dışında bütün gondolların
siyaha boyanması kararını verdi.
Görünüşe göre Venedik otoriteleri araçları isteğe göre değiştirmeye inanmıyordu.
Ama yine de bazı zengin Venedikliler
süslü gondollarını korumak için ceza ödemeyi tercih ettiler,
görünüşü sürdürmek için ödenebilecek bir bedel.
Gondolların farklı görüntüsü birçok yüzyıl içinde gelişti.
Her gondol “squero” denilen aile kayık iskelesinde yapılırdı.
Çocuklar, babalarından ve dedelerinden bu ağaç parçalarını seçip kurutmayı öğrendi:
kayın, kiraz, karaağaç, köknar, karaçam, ıhlamur, maun, meşe ve ceviz.
Gondol yapanlar, işe belki de kuşaklar önce
atölye zemininde işlenmiş ahşaptan bir kalıp ile başlarlardı.
Bu temel şekile, ön ve kıç tarafını eklediler
ve sonradan dar ve sığ kanallarda süzülmek için tasarlanmış botun
iskeletini oluşturan, boylamasına olan tahta döşemeleri ve kaburgaları yaptılar.
Bir gondolun düz bir hatı ya da kenarı yoktur.
Tanıdık görünüşü, alev alev yanan sazlıklardan yapılma meşale ile
tahtayı eğmeyi kapsayan etkileyici bir ateş ve su aşamasıyla başarılıyordu.
Yine de gondolu yapmakla geçen 500 saatin çoğunluğu son aşamalara gidiyordu:
Yüzeyi hazırlama ve su geçirmez vernik katlarını uygulamak.
Vernik aile tarifiydi, risotto ya da ev yapımı sos kadar sıkı korunurdu.
Ama ahşap işleri bittiğinde bile gondol hâlâ hazır olmuyordu.
Uzmanlaşmış sanatkârlar, iş arkadaşlarına
çelikten ve pirinçten yapılmış döşeme ve süslemelerle
ayrıntıyla kaplanmış yolcu bölmelerini tedarik ediyordu.
Kürek yapanlar, gondol yapanlara önemli partnerler oldular.
Venedik kürek yatağı, ya da fòrcola, basit bir tahtadan çatal olarak başladı
ama gondolcunun küreği bir sürü pozisyona yönlendirmesini sağlayan
yüksek duyarlılıkla yapılmış bir araca dönüştü.
1800’lerin son yıllarında
gondol yapanlar, tek bir gondolcunun oluşturduğu gücü dengelemek için
gondolun sol tarafını sağ tarafına göre daha geniş yapmaya başladılar.
Bu düzeltme, kürekçilerin küreği sudan kaldırmadan
sadece sağ taraftan yönlendirmesini sağlıyordu.
Bu düzeltmeler, gondol yolculuğunu geliştirmesine rağmen
motorlu botlara ayak uydurmasına yetmiyordu.
Günümüzde, sadece 400 civarı gondol Venedik kanallarında süzülüyor
ve her yıl daha az özgün gondollar elle yapılıyor.
Ama ara sokaklarda, sokak tabelaları bir zamanlar sakin bir süratte,
en huzurlu şehirde süzülerek hayatını sürdüren
gondol yapımı sanatının hatıralarını zihinlere kazımak için
eski kayık iskelelerinin, kürek yapanların
ve gondol iskelelerinin yerini belirten Venedik dilinde kelimeler içeriyor.