Zdarzyło ci się kiedyś, że czekasz w kolejce do kasy,
spokojnie przeglądając czasopisma, i nagle w głowie gra ci piosenka?
Nie cała, tylko w kółko jeden fragment,
aż stwierdzasz, że wykładasz warzywa na taśmę do taktu.
Nie jesteś jedyną ofiarą upartej melodii.
Ponad 90% ludzi co najmniej raz na tydzień nie może się pozbyć piosenki z głowy,
a mniej więcej co czwarty doświadcza tego parę razy dziennie.
Najczęściej wkradają się do głowy, kiedy robimy coś, co nie wymaga uwagi,
na przykład czekamy, aż zagotuje się woda
albo zmienią się światła.
To zjawisko to jedna z wielkich tajemnic umysłu.
Naukowcy nie wiedzą dokładnie,
dlaczego melodie tak łatwo więzną nam w głowach.
Psychologicznie rzecz biorąc,
uparte melodie są wyobrażeniami.
Wyobrażenia mogą być wzrokowe,
na przykład kiedy zamykasz oczy i wyobrażasz sobie czerwony wózek,
albo słuchowe,
kiedy wyobrażasz sobie płacz dziecka,
czy skwierczenie oleju na patelni.
Uparte piosenki różnią się od innych wyobrażeń słuchowych
tym, że są mimowolne.
Nie zatykasz uszu i nie próbujesz usłyszeć "Who let the dogs out",
chyba, że wielki z ciebie oryginał.
Melodia wdziera ci się do głowy
i nie chce wyjść, jak nieproszony gość.
Uparte rytmy zwykle są dość wyraźne
i najczęściej mają melodię, nie tylko samą harmonię.
Interesujące jest to, że często się zapętlają,
odtwarzają w kółko przez wiele minut czy godzin.
Co równie ciekawe, sprzyja im powtarzanie.
Więzną nam w głowach piosenki słyszane niedawno, a często.
Skoro rodzą się z powtarzania,
może winę za natarczywość melodii ponosi technika.
W ciągu ostatnich stu lat pojawiło się mnóstwo urządzeń,
które pozwalają w kółko słuchać tego samego.
Płyty, kasety, płyty CD, serwisy muzyczne.
Czyżby dały początek wyjątkowemu, nowemu doświadczeniu?
Czy uparte melodie to produkt końca XX wieku?
Odpowiedź znajdziemy w niespodziewanym miejscu:
u Marka Twaina.
W 1876, rok przed wynalezieniem fonografu,
napisał opowiadanie, w którym całe miasteczko
opanowuje rymowanka.
Ten i inne przykłady
pokazują, że uparte melodie to zjawisko psychologiczne
może zintensyfikowane przez technikę rejestracji dźwięku,
ale na pewno nie nowe.
Każdy wielki bohater historyczny, od Szekspira po Sacajaweę,
mógł chodzić po świecie z piosenką w głowie.
Poza muzyką trudno znaleźć inny przykład natarczywego wyobrażenia,
które byłoby tak powszechne.
Dlaczego muzyka?
Dlaczego nie tkwią nam w głowach akwarele?
Albo smak przekąsek z serem?
Jedna z teorii nawiązuje do sposobu zapamiętywania muzyki.
Kiedy słuchamy znanej piosenki,
cały czas sięgamy myślą naprzód, oczekując kolejnej nuty.
Trudno nam pomyśleć o konkretnym fragmencie w oderwaniu od całości.
Jeśli chcemy pomyśleć o dźwięku słowa "you" w "Happy birthday",
musimy zacząć od "happy"
i śpiewać, aż dojdziemy do "you".
Potraktowana w ten sposób, melodia przypomina nawyk.
Tak, jak wiązanie buta,
automatyczne od początku do kokardy,
kiedy pomyślimy o melodii,
bo, na przykład, ktoś powiedział "my umbrella" (mój parasol),
musimy ją zagrać aż do naturalnego zakończenia
"ella, ella, ella".
Ale to właściwie tylko domysły.
Naprawdę po prostu nie wiadomo, dlaczego ulegamy upartym melodiom.
Ale jeśli zrozumiemy je lepiej, może dowiemy się czegoś ważnego
o tym, jak działa ludzki mózg.
Może kiedy znów przyczepi się do nas
piosenka Taylor Swift,
wykorzystamy to jako odskocznię do wielkiego odkrycia,
które otworzy przed nami tajemnice poznania.
A jeśli nie, najwyżej o tym zapomnimy.