Een wetenschappelijke doorbraak
van het soort dat levens kan redden,
ligt soms zomaar klaar
om ontdekt te worden.
Bijvoorbeeld in de verzameling van menselijke anekdotes,
of in de geëvolueerde aanpassingen
die we in de natuur rondom ons zien.
Wetenschap begint met waarnemen.
De truc is om de patronen en handtekeningen te zien
die we anders misschien zouden afwijzen
als mythe of als toeval,
en ze te isoleren en grondig te testen met wetenschappelijke precisie.
Als we dat doen, zijn de resultaten vaak verrassend.
West-Australië had een probleem
met haai-aanvallen in de laatste drie jaar,
met als trieste hoogtepunt:
vijf aanvallen gedurende 10 maanden.
Maar West-Australië staat niet op zichzelf.
Ongelukken met ontmoetingen tussen haaien en mensen
nemen mondiaal toe.
Het is daarom niet verwonderlijk
dat in juli van dit jaar,
Shark Attack Mitigation Systems,
samen met het Oceaan-instituut van de Universiteit van West-Australië
een aankondiging deed die de aandacht kreeg
van media en oceaangebruikers over de hele wereld.
Het ging over de ontwikkeling van een techniek
om het risico van haai-aanvallen te verminderen,
gebaseerd op het feit wat haaien kunnen zien.
Ik vertel vandaag over die toer
maar ook over het begrip dat wetenschap
even sterk kan zijn in het vertalen
als in het uitvinden.
Toen we dit zoekproces begonnen,
was het drie jaar geleden
en we hadden net de eerste twee dodelijke haai-aanvallen gehad
in West-Australië.
Toevallig was ik voor mijn vorige functie
eens uit eten geweest met Harry Butler,
die veel Australiërs kennen als beroemd natuurliefhebber.
Hij bracht veel tijd door in een maritieme omgeving.
Hij is de voorloper, als je wilt,
van wijlen Steve Irwin.
Toen ik hem vroeg
wat de oplossing kon zijn voor het probleem,
was zijn antwoord verrasssend.
Hij zei: "Neem een zwarte wetsuit,
zet er gele strepen op zoals bij een hommel,
en je bootst het waarschuwingssysteem na
van de meeste zeedieren."
Ik dacht daar toen niet zo over na.
Pas na nog eens drie dodelijke haai-aanvallen
bedacht ik dat er misschien
toch iets in zijn idee kon zitten.
Ik keek op internet of ik aanknopingspunten kon vinden.
Het blijkt dat het internet vol zit
met feiten die deze denkwijze ondersteunen.
Biologisch gezien zijn er veel soorten
die strepen hebben of waarschuwingspatronen,
om verwarring te zaaien in het water
of om te waarschuwen tegen aanvallen.
Niet de minste is het loodsmannetje
die een groot deel van zijn leven
in de buurt van een haaienbek vertoeft.
Wat mensen betreft, beschildert Walter Starck, oceanograaf,
zijn wetsuit sinds de jaren 70.
En antropologisch:
stammen uit Oceanië verven zichzelf met strepen
tijdens een zeeslangenceremonie
om de haaiengod af te weren.
Wat is er hier aan de hand?
Ligt dit idee zomaar voor ons klaar
om te kunnen gaan bestuderen?
We weten dat haaien een aantal zintuigen gebruiken
bij interactie, vooral voor de aanval.
Maar met hun ogen identificeren ze hun prooi,
vooral in de laatste meters voordat ze aanvallen.
Het is zinvol om te kijken naar dit biologische verhaal,
omdat het evolutionair is bewezen
gedurende vele duizenden jaren.
Maar zijn menselijke anekdotes niet ook een soort evolutie?
Het idee dat er wat in zit
dat van belang wordt geacht,
doorgegeven van generatie op generatie,
zodat het uiteindelijk het menselijk gedrag vormt?
Ik wilde dat idee testen.
Ik wilde wetenschap toevoegen aan dit anekdotische bewijs.
Als wetenschap het kon ondersteunen,
dan hadden we al deels
de oplossing voor haaiaanvallen
voor onze neus liggen.
Om dat te doen had ik experts nodig
in zicht en neurologie van haaien.
Een mondiale zoektocht leidde nogmaals
naar de Universiteit van West-Australië en het Oceans Institute.
Professor Nathan Hart en zijn team
hadden net in een proefschrift bevestigd
dat jagende haaien zien
in zwart-wit oftewel grijstinten.
Ik belde toen Nathan een beetje schaapachtig over het idee,
dat we wellicht patronen en vormen konden gebruiken
om een wetsuit te maken om haaiaanvallen te verminderen.
Gelukkig vond hij dat een goed idee.
Er volgde gezamenlijk onderzoek
gesteund door de West-Australische overheid.
We deden drie belangrijke dingen.
Ten eerste legden we de karakteristieken vast,
de lichamelijke kenmerken van de ogen
van de drie belangrijke jagende haaien:
de witte haai, de tijgerhaai en de stierhaai.
Dat deden we zowel genetisch als anatomisch.
We probeerden vervolgens te begrijpen,
met complexe computermodellen,
wat zo'n oog kan zien
op verschillende dieptes, afstanden,
lichtomstandigheden, en helderheid in de oceaan.
En daarmee konden we twee eigenschappen aanwijzen:
welke patronen of vormen konden de drager
bijna of helemaal onzichtbaar maken in het water
en welke patronen en vormen leveren het grootste contrast,
maar zorgen ook dat het profiel uiteen valt
zodat de persoon niet verward wordt
met een prooi of voedsel.
Toen brachten we dit over
naar wetsuits die men echt kan dragen,
en daartoe nodigde ik Ray Smith uit,
surfer, industrieel ontwerper, wetsuitontwerper,
de man die het Quiksilver-logo ontwierp,
om zich bij het wetenschapsteam te voegen
om wetenschap te vertalen
in esthetische wetsuits die mensen konden gaan dragen.
Dit is een van de eerste schetsen.
Dit noem ik een 'eet-me-niet-op-wetsuit'.
Hij heeft dat idee van die strepen
die heel goed zichtbaar zijn.
Hij heeft een storend profiel,
en is bedoeld om haaien te laten denken
dat je niet gewoon voedsel bent,
en het kan de haai zelfs verwarren.
Hij hoort bij een surfplank.
Je ziet dat donkere deel aan de voorkant.
Het is vooral aan het oppervlak beter,
waar tegenlicht het moeilijk maakt een silhouet te creëren.
Het tweede resultaat is de 'cryptische' wetsuit,
die de drager moet verstoppen
in het water.
Hij heeft drie vlakken.
In elke houding
passen een of meer vlakken
bij de reflectie van het water
zodat het deels of volledig verdwijnt,
en de overgebleven vlakken
een vervormd profiel in het water creëren.
Deze is erg geschikt om te duiken,
dus als je dieper in het water bent.
We wisten dat we goed bezig waren.
We wisten: als je wilt opvallen,
moet je strepen hebben,
en om raadselachtig te zijn,
moest je er zo uitzien.
Maar de lakmoesproef is altijd,
hoe haaien echt reageren
op deze patronen en vormen.
Testen met iemand in een wetsuit
in het water met een roofhaai
in zijn natuurlijke omgeving
is veel moeilijker dan je zou denken.
(Gelach)
We moeten dus een tuig met aas maken,
omdat we een statistisch aantal moeten hebben
om wetenschappelijk bewijs te krijgen
en door ze te lokken
beïnvloeden we het gedrag.
Het kan niet met mensen.
Ethisch is het zelfs uitgesloten
om menselijke vormen te gebruiken om ze te lokken.
Niettemin begonnen we het testproces
in januari van dit jaar,
eerst met tijgerhaaien
en vervolgens met witte haaien.
We deden dat
door een vat met gaatjes vol te gooien met aas,
er een neopreen laag omheen te doen,
en het dan op te nemen met twee stereocamera's
om zo te zien hoe de haai zich bezighoudt met dat tuig.
Omdat we stereo gebruiken,
krijgen we alle statistieken over de maat van de haai,
in welke hoek hij komt, hoe snel hij weggaat,
en wat zijn gedrag is
op een meer empirische dan subjectieve manier.
Om de wetenschappelijke methode in ere te houden,
gebruikten we een vergelijkingstuig
dat van zwart neopreen was,
net als een normale wetsuit
naast het tuig met de zogenaamde SAMS-technologie.
De resultaten waren niet alleen spannend
maar zijn ook bemoedigend,
en vandaag wil ik je heel kort
twee van die ontmoetingen laten zien.
Hier hebben we een tijgerhaai van vier meter,
die het zwarte vergelijkingstuig nadert,
die hij ongeveer anderhalve minuut eerder ontdekt heeft.
Diezelfde haai had ook
het SAMS-tuig gevonden.
Dat is het Elude SAMS-tuig.
Acht minuten eerder.
Hij cirkelde er zes minuten omheen,
en joeg op wat hij kon ruiken en voelen,
maar niet kon zien.
Dit was de laatste benadering.
Witte haaien zijn zelfverzekerder dan tijgers.
Hier zie je een witte haai het vergelijkingstuig naderen,
een zwarte neopreen wetsuit.
Hij gaat recht naar de bodem,
komt weer omhoog,
en pakt hem.
In tegenstelling tot het SAMS-tuig.
Dat is de gestreepte.
Hier tast hij meer af,
is onderzoekend.
Hij vertrouwt de zaak minder
en gaat er met tegenzin recht opaf.
(Applaus)
Het is voor ons belangrijk dat alle tests onafhankelijk gebeuren.
De University of W.A. doet de tests.
Het is een voortdurend proces.
Het wordt collegiaal getoetst en gepubliceerd.
Het is erg belangrijk
dat het wetenschappelijk gebeurt.
Shark Attack Mitigation Systems is een biotechnologisch licentiebedrijf.
We maken dus niet zelf wetsuits.
We geven licenties aan anderen om dat te doen.
Je vindt het vast leuk
om de SAMS-technologie te zien,
als het toegepast wordt op een wetsuit.
Als wereldprimeur --
(Gelach) --
kan ik laten zien hoe biologische aanpassing,
wetenschap en design er in het echt uitzien.
Ik verwelkom Sam, de surfer,
aan deze kant. Waar ben je, Sam?
(Applaus)
En Eduardo.
(Applaus)
Cheers, mate.
Cheers.
Bedankt heren. (Applaus)
Wat hebben we gedaan?
In plaats van een wit vel papier te pakken
en de wetenschap als hulpmiddel te gebruiken voor het uitvinden,
hebben we onze aandacht gericht op biologisch bewijs.
We hebben belang gehecht aan menselijk bewijs door anekdotes
en we hebben wetenschap gebruikt
voor de vertaling van iets wat er al was
naar iets wat we kunnen gebruiken tot nut van de gemeenschap.
Het valt me op dat we dit soort wetenschap
als middel om te vertalen, eerder dan uitvinden,
veel vaker kunnen toepassen
bij het nastreven van innovatie.
Want: hebben de gebroeders Wright het vliegen 'ontdekt' ?
Of keken ze naar de biologische feiten van het vliegen
en vertaalden ze die in mechanica, bootsten ze die na
zodat mensen het konden gebruiken?
Wat deze simpele wetsuit betreft,
wie weet hoe zwemkleding eruit zal zien
over twee jaar, over vijf jaar,
of over 50 jaar.
Maar met deze nieuwe denkwijze
is de kans groot dat hij niet meer egaal zwart is.
Dank je wel.
(Applaus)