Ρούτγκερ Μπρέγκμαν Βασικό Εισόδημα για Όλους
Κυρίες και Κύριοι,
σήμερα θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας μια μεγάλη ιδέα.
Μάλιστα, πιστεύω ότι θα μπορούσε να είναι
μία από τις μεγαλύτερες ιδέες του 21ου αιώνα.
Είναι μια ιδέα που θα μπορούσε να ενώσει πολιτικούς
από την αριστερά μέχρι και τη δεξιά
ώστε να διορθωθεί το χαλασμένο σύστημα της κοινωνικής ασφάλισης.
Μια ιδέα που θα έδινε αξιοπρέπεια σε εκατομμύρια ανθρώπους
και θα κατάφερνε κάτι που θα έπρεπε να είχε γίνει εδώ και καιρό
ειδικά στις πλούσιες κι εύπορες χώρες:
την εξάλειψη της φτώχειας.
Αλλά αρχικά,
πρέπει να είμαι ειλικρινής μαζί σας.
Βασικά, δεν είναι δική μου η ιδέα.
Στην πραγματικότητα είναι η ιδέα αυτού του άνδρα
του Τόμας Πέιν,
ο οποίος δυστυχώς δεν μπόρεσε να έρθει σήμερα
(Γέλια)
γιατί, βέβαια, πέθανε πριν από 200 χρόνια.
Ήταν επίσης η ιδέα κάποιων ανθρώπων
από τους σπουδαιότερους στοχαστές στην ιστορία.
Ξέρω ότι σκέφτεστε:
Ποια ιδέα θα μπορούσε να ενώσει άνδρες τόσο διαφορετικούς,
όπως τον ακτιβιστή για τα πολιτικά δικαιώματα,
τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ από τη μία,
και τον οικονομολόγο της ελεύθερης αγοράς, τον Μίλτον Φρίντμαν από την άλλη;
Ποια ιδέα θα μπορούσε να ενώσει στοχαστές τόσο διαφορετικούς
όπως ο Τόμας Πέιν, που πίστευε ότι η κυβέρνηση
είναι η λύση για τα περισσότερα προβλήματά μας,
και από την άλλη, τον Φρίντριχ φον Χάγιεκ,
τον αυστριακό οικονομολόγο που έλεγε ότι
η κυβέρνηση είναι, πράγματι, το πρόβλημα τις περισσότερες φορές.
Ποια είναι αυτή η ιδέα που αντιτίθεται στο πνεύμα των καιρών μας
και ξεπερνά τους παλιούς πολιτικούς διαχωρισμούς
μεταξύ της δεξιάς και της αριστεράς;
Ποια είναι αυτή η σπουδαία, ουτοπική ιδέα
που τόσοι πολλοί από τους μεγαλύτερους στοχαστές
ονειρεύονται εδώ κι αιώνες,
και που όμως δεν έχει πραγματοποιηθεί
μέχρι τώρα;
Κάποιοι το αποκαλούν «κοινωνικό μέρισμα»,
κι άλλοι «βασικό εισόδημα».
Εμένα μου αρέσει να το αποκαλώ
«δωρεάν χρήματα για όλους».
Ακούγεται ωραίο, έτσι;
Ξέρω όμως ότι ακούγεται
και σαν ουτοπική φαντασίωση,
σαν κάτι που ποτέ δεν θα πραγματοποιηθεί
ειδικά όσο ζούμε εμείς.
Αλλά θέλω να σας υπενθυμίσω προκαταβολικά
ότι οι ουτοπίες έχουν μια τάση να υλοποιούνται.
Σκεφτείτε μόνο πώς η κατάργηση της δουλείας,
τα ίσα δικαιώματα για άνδρες και γυναίκες, κι η δημοκρατία,
όλα θεωρούνταν ως ανέφικτα ιδανικά κάποτε.
Αλλά στην ιστορία υπάρχει κάτι που λέγεται πρόοδος.
Έτσι ας ξεκινήσουμε με μια απλή, βασική ερώτηση:
Τι είναι το βασικό εισόδημα;
Είναι ένα μηνιαίο επίδομα,
αρκετό για να πληρώσουμε τις βασικές μας ανάγκες:
τροφή, κατάλυμα, εκπαίδευση.
Αυτό είναι.
Κάποιοι μπορεί να ρωτήσετε:
Δεν το έχουμε ήδη;
Δεν υπάρχει η κοινωνική ασφάλιση;
Δεν έχουμε κράτος πρόνοιας;
Ναι, αλλά το βασικό εισόδημα είναι κάτι τελείως διαφορετικό.
Κατ' αρχάς είναι ενιαίο
έτσι ώστε να το λαμβάνουν όλοι.
Είτε είσαι δισεκατομμυριούχος, είτε ζητιάνος,
άνδρας ή γυναίκα, εργαζόμενος ή άνεργος,
το βασικό εισόδημα είναι δικαίωμα,
ένα δικαίωμά σου ως πολίτης της χώρας σου.
Επίσης, χορηγείται χωρίς προϋποθέσεις
για να το λαμβάνεις όπως και να 'χει.
Κανείς δεν θα σου πει τι θα κάνεις μ' αυτό
ή τι πρέπει να κάνεις γι' αυτό.
Το βασικό εισόδημα δεν είναι μια χάρη,
αλλά ένα δικαίωμα,
όπως για παράδειγμα,
το δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου.
Αλλά κυρίως,
στις περασμένες δεκαετίες, τα τελευταία 30 ή 40 χρόνια
έχει γίνει κάτι περισσότερο από μια απλή ιδέα.
«Δωρεάν χρήματα για όλους»
είναι κάτι παραπάνω από μια ιδέα σήμερα
γιατί έχει αποδειχθεί.
Όπως βλέπετε στον χάρτη
έχουν γίνει πειράματα
-- ο χάρτης είναι του 2012 --
έχουν γίνει πειράματα σε όλον τον κόσμο
και κυρίως στον Νότο,
από το Μεξικό ως τη Βραζιλία, από τη Νότια Αφρική ως την Ινδία,
ερευνητές και κυβερνήσεις έχουν πειραματιστεί
δίνοντας στους ανθρώπους δωρεάν χρήματα.
Αυτός ο χάρτης δείχνει όλα τα «προγράμματα μεταφοράς χρημάτων»
όπως τα αποκαλούν, που φτάνουν σε περίπου 5.000 ανθρώπους.
Κι έχουν γίνει επίσης πειράματα μεγάλης κλίμακας
στις δεκαετίες του '70 και '80, στον Καναδά και τις ΗΠΑ.
Έχουν σχεδόν ξεχαστεί σήμερα
αλλά είχαν μεγάλη επιτυχία.
Αυτό που έχουν αποδείξει οι ερευνητές επανειλημμένως
συγκρίνοντας ένα ανθρώπινο δείγμα φτωχών που λαμβάνει δωρεάν χρήματα
με ένα παρόμοιο δείγμα ελέγχου, έτσι ώστε να δουν τα αποτελέσματα,
έχουν δείξει επανειλημμένως ότι τα δωρεάν χρήματα έχουν ως αποτέλεσμα
λιγότερη ανισότητα και λιγότερη φτώχεια προφανώς.
Επίσης, έχουν ως αποτέλεσμα λιγότερη παιδική θνησιμότητα,
χαμηλότερο κόστος ιατρικής περίθαλψης, χαμηλότερα ποσοστά εγκληματικότητας,
καλύτερα ποσοστά στην ολοκλήρωση της εκπαίδευσης,
λιγότερη σχολική διαρροή, υψηλότερη οικονομική ανάπτυξη,
καλύτερα ποσοστά χειραφέτησης,
και πολλά άλλα θετικά κοινωνικά αποτελέσματα.
Επανειλημμένως, οι ερευνητές έχουν δείξει
ότι τα δωρεάν χρήματα μπορεί να είναι ο πιο αποτελεσματικός,
ο πιο φθηνός κι ο πιο πολιτισμένος τρόπος
για να καταπολεμήσουμε τη φτώχεια.
Δεν μπορώ τώρα να συνοψίσω
όλα τα πειράματα που έγιναν γι' αυτό,
γι' αυτό θα σας πω για ένα μόνο
το οποίο πραγματοποιήθηκε πριν λίγα χρόνια στο Σίτι του Λονδίνου.
Ήταν ένα πείραμα με κάποιους άστεγους.
Για την ακρίβεια με 13 άστεγους άνδρες
που ζούσαν στους δρόμους του Λονδίνου.
Ήταν «βετεράνοι του δρόμου»:
κάποιοι από αυτούς ζούσαν στο «τετραγωνικό μίλι»,
το οικονομικό διαμέρισμα του Λονδίνου,
για περισσότερα από 40 χρόνια.
Και πρέπει να αναφέρω
ότι η παρουσία τους δεν ήταν φθηνή.
Σκεφτείτε το κόστος ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης,
το νομικό κόστος και το κόστος αστυνόμευσης.
Κόστιζαν στον Βρετανό φορολογούμενο
εκατοντάδες χιλιάδες λίρες κάθε χρόνο.
Είχαν γίνει πολλές προσπάθειες μέχρι τότε
κι ήταν ώρα για κάτι καινούριο.
Την άνοιξη του 2009 μια τοπική φιλανθρωπική οργάνωση
αποφάσισε να δοκιμάσει τα δωρεάν χρήματα.
Έτσι, κάθε άστεγος έλαβε 3.000 λίρες.
Μετρητά.
Χωρίς δεσμεύσεις.
Ήταν απολύτως ελεύθεροι να αποφασίσουν
τι ήθελαν να κάνουν με τα χρήματα.
Η μόνη ερώτηση που έπρεπε να απαντήσουν στον εαυτό τους ήταν:
Τι πιστεύεις ότι είναι καλό για σένα;
Οι συμβουλευτικές υπηρεσίες ήταν εντελώς προαιρετικές.
Βέβαια, πολλοί από τους εργαζόμενους στην οργάνωση
δεν είχαν πολλές προσδοκίες.
Σκέφτηκαν ότι, εντάξει,
μάλλον θα ξοδέψουν τα χρήματα
στο αλκοόλ, τα ναρκωτικά, τον τζόγο ή κάτι παρόμοιο.
Αλλά τότε συνέβη κάτι εκπληκτικό.
Αυτό που συνέβη αρχικά ήταν
ότι οι άνθρωποι αποδείχθηκαν πάρα πολύ συνετοί
με τα χρήματα που έλαβαν.
Στο τέλος της πρώτης χρονιάς
είχαν κατά μέσο όρο ξοδέψει περίπου μόνο τις 800 λίρες,
Και σε τι τις ξόδεψαν;
Σε ένα τηλέφωνο, ένα διαβατήριο ή ένα λεξικό.
Ο καθένας είχε τη δική του ιδέα
ως προς το τι ήταν το καλύτερο για αυτόν.
Επιπλέον, ένα χρόνο μετά συνέβη το αδύνατο.
Οι 7 από τους 13 είχαν μια στέγη πάνω από το κεφάλι τους.
Δύο ακόμη είχαν κάνει αίτηση για στεγαστικό.
Κάποιοι έπαιρναν μαθήματα κηπουρικής,
άλλος μάθαινε να μαγειρεύει.
Επισκέφθηκαν τα παιδιά τους ξανά.
Κι όλοι έκαναν σχέδια για το μέλλον.
Ήταν σαν να τους ενδυνάμωσαν τα χρήματα.
Δεν ξέρω εάν υπάρχει κάποιος πολιτικός στην αίθουσα
αλλά ένας πολιτικός θα ρωτούσε τώρα:
Φυσικά είναι μια ενδιαφέρουσα ιστορία.
Αλλά πόσο κόστισε;
Πόσο κόστισε το πείραμα;
Η απάντηση είναι: 50.000 λίρες
συμπεριλαμβανομένων των μισθών των εργαζομένων της οργάνωσης.
Οπότε, μαζί με το να δώσουν σε τουλάχιστον επτά άτομα
μια ευκαιρία στη ζωή το πρότζεκτ είχε εξοικονομήσει
τουλάχιστον επταπλάσιο χρηματικό κόστος.
Κι αυτή είναι μια συντηρητική εκτίμηση.
Ακόμη και το φιλελεύθερο περιοδικό της ανοιχτής αγοράς,
το Economist, κατέληξε στο εξής:
Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να ξοδέψεις χρήματα για τους άστεγους
είναι απλώς να τους τα δώσεις.
(Γέλια)
Πειράματα σαν αυτά έχουν γίνει παγκοσμίως
και δείχνουν ότι πρέπει να σκεφτούμε ξανά τι είναι ακριβώς η φτώχεια.
Η φτώχεια δεν είναι έλλειψη χαρακτήρα.
Η φτώχεια είναι έλλειψη χρημάτων.
Τίποτα περισσότερο, τίποτα λιγότερο.
Φαίνεται, λοιπόν, ότι είναι σπουδαία ιδέα
απλώς να δώσουμε χρήματα στους φτωχούς εάν θέλουμε να λύσουμε το πρόβλημα.
Κυρίες και κύριοι,
ζούμε μια εποχή
όπου οι κοινωνίες κι οι οικονομίες αλλάζουν πιο γρήγορα από ποτέ.
Είναι εποχή αυτοματοποίησης.
Τα ρομπότ έρχονται για τις δουλειές μας.
Αυτό βέβαια θα φέρει μεγάλη ευημερία,
αλλά σημαίνει επίσης ότι πρέπει να προσαρμοστούμε.
Εάν δεν προσαρμοστούμε,
εάν συνεχίσουμε να εφαρμόζουμε λύσεις του 20ου αιώνα
στις προκλήσεις του 21ου,
τότε η μεσαία τάξη θα καταρρεύσει και η ανισότητα θα εκτοξευθεί.
Κι αυτό είναι πραγματικά ένα δυσοίωνο μέλλον.
Σήμερα, κύριο μέλημα των κυβερνήσεων
είναι να προωθούν τους ανθρώπους στη δουλειά,
ακόμη κι όταν δεν υπάρχουν δουλειές.
Όπως κάποτε είπε ο σπουδαίος εφευρετής Μπάκμινστερ Φούλερ:
Έχουμε επιθεωρητές των επιθεωρητών
και ανθρώπους που φτιάχνουν όργανα για τους επιθεωρητές των επιθεωρητών.
Η πραγματική δουλειά των ανθρώπων είναι να γυρίσουν στο σχολείο
και να σκεφτούν τι ήταν αυτό που έκαναν
πριν κάποιος να τους πει
ότι πρέπει να κερδίσουν το ψωμί τους.
Πιστεύω ότι το βασικό εισόδημα είναι καλύτερη εναλλακτική
στο τωρινό χάλι της κοινωνικής πρόνοιας.
Παραδέχομαι, ωστόσο, ότι κατά την ιστορία
ανέκαθεν υπήρχαν τρία επιχειρήματα εναντίον του.
Τρεις αξιοθαύμαστες αντιρρήσεις.
Η πρώτη πάει κάπως έτσι:
Είναι ενδιαφέρουσα η ιδέα αλλά,
έκανα κάτι υπολογισμούς κι είναι πολύ ακριβή.
Συγγνώμη, δεν μπορώ να την πληρώσω. Δεν θα αποδώσει.
Αυτό μπορεί να ήταν αλήθεια
στην εποχή του Τόμας Πέιν, πριν από 200 χρόνια
όπου όλοι, σχεδόν παντού,
ήταν άρρωστοι, φτωχοί, πεινασμένοι κι άσχημοι.
(Γέλια)
Αλλά δεν είναι πια αλήθεια.
Ως κοινωνία είμαστε πιο πλούσιοι από ποτέ.
Θα ήθελα να δω το βασικό εισόδημα
ως ένα μέρισμα της προόδου.
Επειδή οι πρόγονοί μας δούλεψαν τόσο σκληρά
για να καταφέρουν το τωρινό επίπεδο ευημερίας,
μπορούμε να δώσουμε σε όλους
ένα μερίδιο από τα επιτεύγματά τους.
Και θυμηθείτε,
η εξάλειψη της φτώχειας είναι ουσιαστικά μια επένδυση.
Ένας οικονομολόγος υπολόγισε
ότι θα κόστιζε περίπου 175 δισεκατομμύρια δολάρια
για να εξαλειφθεί η φτώχεια στις ΗΠΑ.
Είναι αρκετά χρήματα, σωστά;
175 δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο.
Είναι, ωστόσο, το ένα τέταρτο από τον αμυντικό προϋπολογισμό της χώρας.
Άρα είναι εντελώς εφικτό.
Και μετά από δέκα ή είκοσι χρόνια,
θα αποδειχθεί ότι η επένδυση έχει κάνει απόσβεση.
Γιατί το κράτος θα εξοικονομήσει δισεκατομμύρια στην περίθαλψη,
θα υπάρχει λιγότερη εγκληματικότητα
και θα υπάρχουν περισσότεροι παραγωγικοί πολίτες
που θα μπορούν να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους.
Ας περάσουμε στη δεύτερη αντίρρηση. Ίσως την καλύτερη.
Η δεύτερη αντίρρηση πάει κάπως έτσι:
Ενδιαφέρουσα ιδέα, ίσως μπορούμε να την πληρώσουμε
αλλά -
όταν δίνεις στους ανθρώπους δωρεάν χρήματα θα σταματήσουν να δουλεύουν!
Είναι στη φύση των ανθρώπων η τεμπελιά,
δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι γι' αυτό.
Το ενδιαφέρον είναι ότι,
εάν ρωτήσω τον καθένα σας στην αίθουσα:
Θα σταματούσες να δουλεύεις
εάν σου έδινα περίπου 1000 ευρώ το μήνα;
Το 99% από εσάς θα έλεγε:
Όχι, βέβαια. Έχω όνειρα. Έχω φιλοδοξίες.
Δεν θα κάτσω στον καναπέ, όχι.
Αλλά εάν ρωτούσα τον καθένα σας
τι θα έκαναν οι άλλοι
εάν έπαιρναν 1000 ευρώ το μήνα,
νομίζω ότι το 99% θα έλεγε:
Ναι, οι άλλοι άνθρωποι
μάλλον θα σταματήσουν να δουλεύουν.
(Γέλια)
Ξέρεις, είναι ανθρώπινη φύση η τεμπελιά.
Εάν σκέφτεστε αυτό, σας έχω νέα.
Τα πειράματα που έγιναν σε όλον τον κόσμο,
κι επίσης η κοινή λογική, μας λένε
ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να συμβάλουν στην κοινωνία.
Οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να κάνουν κάτι με τη ζωή τους.
Πράγματι, κάποια πειράματα έδειξαν
ότι ειδικά οι φτωχοί άνθρωποι
δουλεύουν περισσότερο εάν τους δώσεις κάποιο δωρεάν επίδομα.
Γιατί τους δίνει την ευκαιρία
να επενδύσουν στις ζωές τους ή στις επιχειρήσεις τους.
Η τρίτη αντίρρηση, κυρίες και κύριοι,
ίσως είναι η πιο δύσκολη να ξεπεραστεί.
Ακούω κάποιους να λένε:
«Είναι σπουδαία ιδέα.
Ίσως μπορούμε να πληρώσουμε και δεν θα σταματήσω να δουλεύω,
κι ίσως ούτε οι άλλοι σταματήσουν
αλλά, είναι πολύ φιλόδοξη ιδέα!
Οι πολιτικοί σήμερα είναι απασχολημένοι με τους εαυτούς τους.
Δεν θα υλοποιηθεί ποτέ γιατί είναι κοντόφθαλμοι
κι η ιδέα είναι πολύ φιλόδοξη.
Δεν νομίζω ότι θα υλοποιηθεί».
Εάν σκέφτεστε έτσι, θέλω να σας παρουσιάσω αυτόν τον άνδρα.
Τον ξέρετε, σωστά;
Είναι ο Ρίτσαρντ Νίξον.
Ο συντηρητικός πρόεδρος,
ο διεφθαρμένος πρόεδρος με το σκάνδαλο Γουότεργκεϊτ;
Ναι! Αυτός ο άνδρας σχεδόν εφάρμοσε
ένα μέτριο βασικό εισόδημα στις αρχές του '70
στις ΗΠΑ.
Σχεδόν συνέβει!
Η πρότασή του πέρασε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων
κι έφτασε στη Γερουσία όπου επέστρεψαν οι αμφιβολίες
γιατί κάποιος προοδευτικός γερουσιαστής είπε:
Είναι σπουδαία ιδέα. Αλλά θέλουμε υψηλότερο βασικό εισόδημα
άρα θα απορρίψουμε την πρόταση και -
και ποτέ δεν την ακούσαμε ξανά.
Είναι ένα σχεδόν ξεχασμένο επεισόδιο στην ιστορία των ΗΠΑ.
Αλλά μας δείχνει ότι είναι βέβαια δυνατό.
Θυμηθείτε, ξανά:
Οι ουτοπίες έχουν μια τάση να γίνονται πραγματικότητα.
Το τέλος της δουλείας,
τα ίσα δικαιώματα για άνδρες και γυναίκες, η δημοκρατία,
όλα αυτά θεωρούνταν αδύνατα κι ουτοπικά ιδανικά κάποτε.
Αλλά στην ιστορία υπάρχει κάτι που ονομάζεται πρόοδος,
όσο αργή και ασυνεπής κι αν είναι.
Το μόνο που χρειαζόμαστε είναι περισσότερη υπομονή καμιά φορά.
Το μόνο που χρειαζόμαστε είναι περισσότερη συλλογική φιλοδοξία.
Καταλαβαίνω ότι μια ομιλία TED δεν είναι αρκετή για να σας πείσει
ότι τα δωρεάν χρήματα για όλους θα είναι η μεγαλύτερη ιδέα του 21ου αιώνα.
Οπότε, σας παροτρύνω να διαβάσετε περισσότερα γι' αυτό,
να ψάξετε οι ίδιοι τα στοιχεία και να σκεφτείτε:
Μήπως είναι καιρός να αλλάξω την οπτική μου;
Όπως είπα, οι ιδέες μας καθυστερούν πίσω από την ταχύτητα
με την οποία οι κοινωνίες κι οι οικονομίες μας αλλάζουν.
Το βασικό εισόδημα μπορεί να μην εφαρμοστεί στα επόμενα 3 ή 4 έτη,
αλλά μπορεί να εφαρμοστεί στα επόμενα 30 ή 40.
Οι ιδέες μπορούν και αλλάζουν τον κόσμο.
Πράγματι, η ιστορία δεν κυβερνάται από τίποτε άλλο.
Όπως είπε ο διάσημος Ιρλανδός ποιητής, Όσκαρ Ουάιλντ:
«Δυνατότερη κι από χιλιάδες στρατούς είναι η ιδέα που ήρθε η ώρα της».
Και πιστεύω ότι σ' αυτόν τον αιώνα
έφτασε η ώρα για δωρεάν χρήματα για όλους.
Σας ευχαριστώ.
(Χειροκρότημα)