54% dân số thế giới
sống ở các thành phố.
Ở các nước đang phát triển,
một phần ba dân số đó
sống trong các khu ổ chuột.
75% năng lượng tiêu thụ toàn cầu
tại các thành phố,
và 80% lượng khí thải
gây ra sự nóng lên của Trái đất
đến từ các thành phố.
Vì vậy, những vấn đề mà các bạn và tôi có thể cho là
vấn đề toàn cầu,
chẳng hạn như biến đổi khí hậu, khủng hoảng năng lượng
hay đói nghèo,
thực chất, theo nhiều khía cạnh, chỉ là vấn đề của các thành phố.
Chúng sẽ không được giải quyết
trừ khi người dân thành phố,
như hầu hết chúng ta,
thực sự bắt đầu làm một việc tốt hơn,
bởi lẽ hiện nay, chúng ta không hẳn đang làm một việc tốt.
Và điều ấy trở nên rõ ràng hơn
khi mà ta nhìn nhận lại cuộc sống đô thị trên ba khía cạnh sau:
thứ nhất, dân cư đô thị sẵn sàng gắn bó
với chế độ dân chủ;
thứ hai, khả năng chứa được toàn bộ dân cư
ở thành thị;
và cuối cùng, khả năng của chính chúng ta
để có một cuộc sống sung túc và hạnh phúc.
Khi nói đến sự gắn kết,
các số liệu rất rõ ràng.
Số lượng cử tri đi bầu cử trên toàn thế giới
tăng mạnh vào giai đoạn cuối những năm 80,
và rồi sụt giảm ở một tốc độ
mà ta chưa từng thấy bao giờ,
và nếu các số liệu này xem là tệ ở phương diện một quốc gia
trên phương diện thành phố của chúng ta,
chúng thật là ảm đạm.
Trong hai năm gần đây,
hai trong số các nước có nền dân chủ
phát triển lâu đời nhất, Mỹ và Pháp,
tổ chức các cuộc bầu cử thành thị trên toàn quốc.
Ở Pháp, số lượng cử tri tham gia bầu cử thấp ở mức kỉ lục.
Gần 40% cử tri
đã chọn cách vắng mặt.
Ở Mỹ, các số liệu còn đáng sợ hơn.
Tại một số thành phổ ở Mỹ,
lượng cử tri đi bầu cử chỉ có gần 5%.
Tôi sẽ bỏ qua việc đó trong lúc này.
Chúng ta đang nói đến các thành phố theo chế độ dân chủ
mà ở đó 95% dân số
nghĩ rằng không cần thiết
để bầu chọn ra nhà lãnh đạo của chính họ.
Tại Los Angeles, thành phố của 4 triệu dân,
cuộc bầu chọn thị trưởng chỉ nhận được 200 nghìn phiếu.
Đó là số phiếu bầu thấp nhất mà thành phố này
nhận được trong suốt 100 năm qua.
Ngay tại đây, tại thành phố của tôi, Rio,
mặc dù bầu cử là bắt buộc,
gần 30% người tham gia bỏ phiếu,
chọn bỏ phiếu trống
hoặc ở nhà và chấp nhận trả tiền phạt
trong cuộc bầu thị trưởng gần đây.
Khi nói về tính toàn diện,
thành phố chúng ta cũng không phải là trường hợp tốt nhất của sự thành công,
và một lần nữa, bạn chẳng phải tìm kiếm đâu xa
để chứng minh điều đó.
Thành phố Rio có một sự chênh lệch cực kì lớn.
Đây là Leblon.
Leblon là khu vực giàu có nhất trong thành phố.
Và đây là Complexo do Alemão.
Đây là nơi mà hơn 70,000
dân cư nghèo sinh sống.
Leblon có HDI - Chỉ số Phát triển Con người,
ở mức 0.967.
Vậy là còn cao hơn cả Na Uy, Thụy Sĩ
hay Thụy Điển.
Complexo do Alemão có chỉ số HDI ở mức 0.711.
Tức là nằm giữa chỉ số HDI
của Angieria và Gabon.
Vậy nên Rio, cũng như các nước phía Nam,
là nơi mà bạn có thể đi từ khu vực Tây Âu
tới khu vực hạ-Sahara của Châu Phi
trong khoảng cách di chuyển 30 phút.
Đó là nếu bạn đi bằng ô tô.
Nếu là giao thông công cộng thì mất khoảng 2 giờ đồng hồ.
Và cuối cùng, có lẽ cũng là điều quan trọng nhất,
các thành phố, với sự phong phú vô vàn
các mối quan hệ có thể tạo lập,
là nơi lí tưởng cho hạnh phúc con người
thăng hoa.
Chúng ta thích được quây quần với mọi người xung quanh.
Chúng ta là loài động vật sống theo bầy đàn.
Thay vào đó, những quốc gia mà đô thị hóa
đã gia tăng mạnh có vẻ như là những quốc gia
mà ở đó sống ở các thành phố không còn làm ta thoải mái nữa.
Dân số Mỹ đã phải trải qua
sự suy giảm về độ hạnh phúc của người dân
trong ba thập kỉ vừa qua,
và nguyên nhân chính là điều này.
Cách mà nước Mỹ xây dựng các thành phố
đã dẫn tới việc những nơi sinh hoạt công cộng
biến mất hầu như hoàn toàn ở rất nhiều,
rất nhiều các thành phố ở Mỹ.
Rồi từ đó, họ đã nhìn thấy được
sự suy giảm về các mối liên hệ,
về những thứ làm ta hạnh phúc.
Rất nhiều nghiên cứu cho thấy một sự gia tăng
của việc sống cô độc và sự suy giảm trong việc sống quây quần,
sự lương thiện, và việc tham gia vào các hoạt động cộng đồng và xã hội.
Vậy việc chúng ta phải bắt đầu xây dựng thành phố như thế nào
có làm chúng ta quan tâm không?
Các thành phố có những tài sản vô cùng quan trọng:
sự đa dạng tuyệt vời
của con người sinh sống tại đây?
Thành phố mang lại sự ấm no, hạnh phúc?
Tôi tin rằng nếu ta muốn thay đổi
bộ mặt của đô thị,
thì cái mà ta thực sự cần chỉnh sửa
chính là quá trình đưa ra những quyết định
mà đã đưa ta tới những kết quả ta có hiện nay.
Chúng ta cần làm nên một cuộc cách mạng,
càng sớm càng tốt.
Nếu nhân dân chỉ có thể tham gia vào mỗi việc bầu cử
thì chẳng còn nghĩa lí gì nữa.
Mọi người đã chán ngán cái việc
như ủy quyền cho một vài cá nhân vào mỗi vài năm rồi
lại đến lúc giao phó quyền lực đó
cho một người khác.
Nếu các cuộc biểu tình lan rộng ở Brazil
vào tháng 6/2013 đã dạy cho chúng ta điều gì đó,
mỗi lần như thế chúng ta cố gắng
thực hiện quyền lực của mình
ngoài bối cảnh của một cuộc bầu cử,
chúng ta bị đánh đập, làm nhục và bắt giữ.
Và điều này cần phải thay đổi,
bởi vì khi nó xảy ra,
không chỉ khiến con người tham gia lại vào
các cấu trúc của đại diện,
mà còn xây dựng những cấu trúc này
với việc ra quyết định mang tính trực tiếp, hiệu quả và tập thể,
việc qua quyết định với những thứ
tấn công vào sự bất bình đẳng
bởi bản chất rất tập thể của nó,
việc ra quyết định với những thứ
mà có thể thay đổi thành phố chúng ta
trở thành những nơi tốt đẹp hơn để sống.
Nhưng có một nhược điểm rõ ràng là:
Việc cho phép sự tham gia và
phân phối lại quyền lực một cách rộng rãi
có thể là một cơn ác mộng trong công việc hậu cần,
và đây chính là nơi là công nghệ đóng
một vai trò vô cùng hữu ích,
bằng cách giúp người tổ chức thực hiện dễ dàng hơn,
giao tiếp và ra những quyết định
mà không cần phải ở chung một chỗ
tại cùng một thời điểm.
Thật không may cho chúng ta là,
khi đề cập đến quy trình củng cố sự dân chủ,
chính quyền thành phố không sử dụng công nghệ
với đầy đủ tiềm năng của nó.
Cho đến giờ, chính quyền của nhiều thành phố
đã sử dụng công nghệ một cách có hiệu quả vào việc cảm biến con người,
những người phục vụ chính quyền với dữ liệu của thành phố:
ổ gà, cây đổ hay bóng đèn hư.
Họ cũng có thể, ở một mức độ nhỏ hơn,
mời công dân tham gia cải thiện
kết quả của các quyết định
mà họ đã đưa ra,
giống như mẹ tôi khi tôi lên tám
và bà ấy bảo tôi rằng tôi có một sự lựa chọn:
tôi phải đi ngủ trước 8 giờ tối,
nhưng tôi có thể chọn mặc bộ đồ ngủ màu hồng hoặc màu xanh.
Đó không phải là sự tham gia,
mà thực ra, chính quyền đã không làm tốt
trong việc sử dụng công nghệ để cho phép sự tham gia
vào các vấn đề ---
cách chúng ta phân bổ ngân sách,
cách chúng ta chiếm dụng đất đai,
và cách chúng ta quản lý các nguồn lực tự nhiên,
Những điều này là loại quyết định
mà thực tế có thể ảnh hưởng đến các vấn đề toàn cầu
và chứng mình vai trò chúng ta đối với thành phố.
Tin vui là,
và tôi có một tin vui muốn chia sẻ với các bạn,
chúng ta không cần phải đợi chính quyền làm những điều này.
Tôi có lý do để tin rằng
công dân thành phố có thể xây dựng
cơ cấu tham gia của riêng họ.
3 năm trước, tôi đã đồng sáng lập một tổ chức
gọi là Meu Rio,
và chúng tôi đã khiến cho mọi người trong thành phố Rio
thiết lập động cơ và địa phương
mà họ quan tâm về chính thành phố dễ dàng hơn,
và có một ảnh hưởng đến các động cơ và địa phương này
mỗi ngày.
Trong 3 năm vừa qua, Meu Rio đã gia tăng
đến một mạng lưới gồm 160,000 công dân của thành phố Rio.
Khoảng 40% thành viên là những người
trong độ tuổi từ 20 đến 29.
Đó là 1 trong mỗi 15 người trẻ tuổi
ở Rio ngày nay.
Trong số những thành viên này có một cô gái trẻ đáng yêu,
tên là Bia, bên phải các bạn,
và Bia lúc đó chỉ 11 tuổi
khi cô ấy bắt đầu chiến dịch sử dụng một trong những cách thức của chúng tôi
để cứu mô hình trường công lập của mình khỏi việc bị phá bỏ.
Trường của cô ấy thực sự được xếp hạng trong
danh sách các trường công lập tốt nhất của nước ta,
và lúc đó nó đang bị phá bỏ
bởi chính quyền bang Rio de Janeiro
để xây dựng, tôi không đùa với các bạn đâu,
bãi giữ xe cho World Cup
ngay trước khi sự kiện diễn ra.
Bia bắt đầu một chiến dịch, và thậm chí chúng ta đã thấy
trường của cô bé theo dõi qua camera 24/7
và rất nhiều tháng sau đó,
chính quyền đã thay đổi quyết định.
Trường của Bia vẫn được giữ nguyên.
Còn có Jovita.
Cô là một người phụ nữ tuyệt với có con gái
đi lạc khoảng 10 năm trước,
và từ đó đến nay, cô luôn tìm kiếm
con gái mình.
Trong quá trình tìm kiếm, cô phát hiện ra
lần đầu tiên, cô đã không đơn độc.
Trong riêng năm 2013,
6,000 người
ở bang Rio đã biến mất.
Nhưng cô ấy vẫn thấy rằng mặc dù như vậy,
Rio vẫn không có hệ thống tình báo tập trung
để giải quyết các trường hợp mất tích.
Trong các thành phố khác ở Brazil, các hệ thống này
đã hỗ trợ giải quyết đến 80%
các trường hợp mất tích.
Cô ấy bắt đầu một chiến dịch,
và sau khi thư kí của bộ công an nhận được 16,000 lá thư điện tử
từ những người yêu cầu ông ta làm điều này
ông ấy đã trả lời, và bắt đầu xây dựng một đơn vị cảnh sát
tập trung vào các trường hợp mất tích này.
Đơn vị này đã mở của công cộng vào cuối tháng trước,
và Jovita đã ở đó
để trả lời phỏng vấn và rất thu hút.
Và rồi, lại có Leandro.
Leandro là một chàng trai tuyệt vời
ở một khu ổ chuột ở Rio,
và anh ấy đã sáng tạo một dự án tái chế ở khu ổ chuột.
Vào cuối năm ngoái, ngày 16 tháng 12,
anh ấy nhận một lệnh trục xuất
từ chính quyền bang Rio de Janeiro
là anh ấy có hai tuần để rời khỏi nơi
mà anh đã ở trong hai năm qua.
Kế hoạch đã đưa đến một sự phát triển,
người lên kế hoạch đã biến nó thành một công trình xây dựng.
Leandro bắt đầu một chiến dịch sử dụng một trong những cách thức của chúng tôi,
"chiếc nồi áp suất",
giống với Bia và Jovita đã sử dụng,
và chính quyền đã thay đổi quyết định
trước mùa Giáng sinh.
Những câu chuyện trên khiến tôi cảm thấy vui
không chỉ bởi vì chúng có kết thúc tốt đẹp.
Mà còn vì
chúng có những sự bắt đầu tốt đẹp.
Cộng đồng giáo viên và phụ huynh của trường Bia
đang tìm kiếm những cách khác mà họ có thể cải thiện
không gian nhiều hơn nữa.
Lendro có những kế hoạch tham vọng
để đưa mô hình của anh ấy tới những cộng đồng có thu nhập thấp ở Rio,
và Jovita thì đang tình nguyện tại một đơn vị cảnh sát
mà cô ấy đã hỗ trợ thành lập.
Bia, Jovita và Leandro
là những nhân chứng sống của việc
mà công dân và chính quyền thành phố trên toàn thế giới
cần phải biết là:
Chúng ta đã sẵn sàng.
Là những công dân thành phố, chúng ta đã sẵn sàng
để quyết định những điểm đến của chúng ta,
bởi vì chúng ta biết rằng cách ta phân phối quyền lực
nói lên rất nhiều giá trị thực sự của mọi người,
và bởi vì ta biết
rằng việc cho phép và tham gia vào chính trị địa phương
là một dấu hiệu mà chúng ta quan tâm thật lòng
đến mối quan hệ của ta với người khác,
và chúng ta sẵn sàng điều này
trong các thành phố trên toàn thế giới ngay lúc này.
Với mạng lưới "Thành phố của chúng ta",
nhóm Meu Rio
hi vọng chia sẻ những gì chúng tôi học được
với những người muốn tạo ra
những sáng kiến tương tự cho thành phố của mình.
Chúng tôi đã bắt đầu thực hiện nó ở São Paulo
với những kết quả đáng kinh ngạc,
và muốn mang nó đến các thành phố khác trên thế giới
thông qua mạng lưới công dân làm trung tâm
các tổ chức công dân lãnh đạo
mà có thể truyền cảm hứng cho chúng ta,
thách thức, và nhắc nhở chúng ta về nhu cầu
tham gia thực sự vào cuộc sống của thành phố chúng ta.
Nó phụ thuộc vào chúng ta
quyết định chúng ta muốn trường học
hay bãi giữ xe,
các dự án tái chế dựa vào cộng đồng
hay các khu xây dựng,
sự đơn độc hay đoàn kết, xe ô tô hay xe buýt,
và trách nhiệm của chúng ta là làm điều đó vào lúc này,
cho bản thân chúng ta, cho gia đình,
cho những người làm cho cuộc sống đáng sống,
và cho sự sáng tạo và đẹp đẽ đáng kinh ngạc,
và tự hỏi rằng làm cho thành phố chúng ta,
mặc kệ tất cả các vấn đề đang đó,
những phát minh vĩ đại nhất thời đại chúng ta.
Xin cảm ơn.