Tôi là Katrina Spade, gia đình tôi làm trong ngành y tế
nên việc nói chuyện về những cái chết và chết chóc đã thành thường lệ nơi bàn ăn.
Nhưng tôi không giống các thành viên khác trong gia đình sau này đều học y.
Thay vào đó, tôi tới trường kiến trúc để học cách thiết kế.
Ở đó, tôi bắt đầu tò mò
về việc chuyện gì sẽ xảy ra với thể xác tôi sau khi tôi chết.
Những người thân thương với tôi sẽ phải làm gì ?
Thế nên nếu sự tồn tại và việc đạo đức của bạn
không khiến bạn buồn lòng,
thì những thủ tục tang lễ hiện nay sẽ làm điều đó.
Ngày nay, gần như 50% người Mỹ chọn việc chôn cất truyền thống.
Chôn cất truyền thống bắt đầu với ướp xác,
khi các nhân viên nhà tang lễ rút hết dịch cơ thể
và thế vào bằng dung dịch giúp lưu giữ xác,
giúp chúng gần như sáng lên.
Sau đó, hẳn các bạn đã biết, những cái xác sẽ được cho vào quan tài
chôn dưới một cái mộ vuông vức
trong nghĩa trang.
Người ta nói, trong các nghĩa trang của Mỹ
ta chôn đủ số kim loại có thể xây thêm một cái cầu Golden Gate,
đủ gỗ để xây 1800 nhà cho một gia đình,
và chất đầy dung dịch lưu giữ chứa formaldehyde
đủ làm đầy 8 cái bể bơi cho Thế Vận hội.
Hơn thế, các nghĩa trang trên thế giới cũng bắt đầu đạt ngưỡng sức chứa của mình.
Thành ra, cũng chẳng phải kinh tế lắm
khi bán đất cho ai đó vĩnh viễn.
(Cười)
Ý tưởng của ai thế nhỉ?
Ở vài nơi, bạn không thể mua đất chôn dù có bao nhiêu tiền.
Thế là tỷ lệ hỏa táng tăng cao.
Năm 1950, nếu bạn gợi ý cho bà mình hỏa táng sau khi chết,
chắc chắn bạn sẽ bị đá ra khỏi gia phả.
Nhưng ngày nay, gần nửa nước Mỹ chọn hỏa táng,
thấy nó đơn giản,
giá rẻ
và hợp sinh hóa hơn.
Tôi từng nghĩ hỏa táng là một dạng sắp đặt hợp lý,
nhưng thử nghĩ thêm một chút.
Hỏa táng hủy diệt tiềm năng ta có
để trả ơn cho Trái Đất sau khi ta chết.
Nó sử dụng một quy trình tốn điện năng để biến thân xác thành tro,
độc hại không khí và tham gia vào biến đổi khí hậu.
Thống kê cho biết, hỏa táng tại Mỹ
thải ra con số đáng kinh ngạc - 600 triệu pound lượng khí CO2
vào khí quyển mỗi năm.
Đó là sự thực đau buồn
khi việc cuối cùng mà hầu hết chúng ta làm cho Trái Đất
là đầu độc nó.
Như thể việc ta sáng tạo, chấp nhận rồi từ chối cái chết quay lại nguyên trạng,
tách biệt ta với thiên nhiên
hết mức có thể.
Phương thức ma chay của ta được thiết kế để cướp đi
quá trình tự nhiên xảy ra với thân xác ta sau khi chết.
Nói cách khách, chúng ngăn chặn bản thân khỏi việc phân hủy.
Nhưng thật ra
thiên nhiên cực kỳ, cực kỳ tài tình với cái chết.
Ta đã từng thấy rồi.
Khi các cá thể hữu cơ chết trong tự nhiên,
vi khuẩn và vi sinh vật phân hủy chúng thành các lớp đất giàu dinh dưỡng,
hoàn thành vòng tròn sự sống.
Trong tự nhiên, cái chết tạo ra sự sống.
Hồi còn ở trường kiến trúc, khi nghĩ về điều này,
tôi bắt đầu có kế hoạch thiết kế lại việc chăm sóc cái chết.
Liệu tôi có thể xây dựng một hệ thống
có lợi cho Trái Đất
và coi thiên nhiên như một người dẫn đường chứ không phải là nỗi sợ hãi?
Thứ gì đó dịu dàng với Trái Đất hơn?
Dù sao hành tinh này đã giúp đỡ cơ thể sống của ta
cả cuộc đời.
Và trong khi tôi đang rối ren với ý tưởng trên
khắp tấm bảng làm việc,
điện thoại rung lên.
Người bạn tôi, Kate gọi.
Cô ấy kiểu "Ê, cậu biết tin về mấy người nông dân
đang ủ xác cả con bò không?"
Tôi thì, "Ồ."
(Cười)
Hóa ra những người nông dân trong ngành nông nghiệp
đã luyện tập kĩ năng ủ phân vật nuôi
hàng chục năm.
Việc ủ phân vật nuôi này xảy ra khi ta đặt một con vật nhiều khí ni-tơ
và phủ lấy nó bằng vật liệu ủ nhiều các-bon.
Quá trình này rất háo khí, cần sự có mặt của ô-xy,
và rất nhiều độ ẩm.
Ở dạng cơ bản nhất, cả con bò sẽ bị phủ bởi vài feet vụn gỗ,
thứ nhiều các-bon,
và để ngoài không khí, để gió cung cấp ô-xy
và mưa để có thêm độ ẩm.
Để khoảng 9 tháng,
những thứ còn lại là phân bón giàu dinh dưỡng.
Da thịt đã bị phân hủy hoàn toàn,
thậm chí cả xương.
Tôi biết.
(Cười)
Chắc chắn tôi sẽ gọi bản thân là một kẻ mọt sách về phân hủy,
nhưng tôi không hề, chắc chắn không phải khoa học gia,
và các bạn có thể thấy rõ điều đó
khi thấy tôi gọi quá trình ủ phân "nhiệm màu".
(Cười)
Đơn giản hơn, thứ con người ta có thể làm
chính là tạo điều kiện cho môi trường hoàn thành việc của nó.
Đối ngược với xà phòng chống vi khuẩn.
Thay vì chống lại chúng,
ta mời gọi vi khuẩn và vi sinh vật một cách thân thiện.
Những sinh vật nhỏ bé, tuyệt vời này
sẽ bẻ nhỏ các phân tử thành các nguyên tử và phân tử nhỏ hơn,
những thứ sau này hợp lại thành các phân tử mới.
Như vậy, con bò đã được chuyển hóa.
Nó không còn là con bò nữa.
Nó được tái sinh thành tự nhiên.
Thấy không? Thần kỳ.
Bạn có thể tưởng tượng ra chiếc bóng đèn sáng lên trên đầu tôi
sau khi tôi nhận cuộc gọi ấy.
Tôi bắt đầu thiết kế một hệ thống
dựa trên nguyên lý ủ phân vật nuôi
sẽ giúp con người chuyển hóa thành đất mẹ.
Sau 5 năm,
dự án này phát triển hơn tôi từng tưởng rất nhiều.
Chúng tôi đã tạo ra một mô hình thành thị có thể đo đếm, tái tạo, không lợi nhuận
dựa trên khoa học về ủ phân xác động vật
có thể biến con người thành đất.
Chúng tôi hợp tác và cộng tác với các chuyên gia về khoa học đất,
phân hủy, các biện pháp chăm sóc cái chết,
luật và kiến trúc.
Chúng tôi gây quỹ từ các tổ chức và cá nhân
để thiết kế mẫu thử nghiệm cho hệ thống này,
và 10 ngàn người trên khắp thế giới
muốn được tiếp cận lựa chọn này.
OK.
Trong vài năm tới,
mục tiêu của chúng tôi là tạo ra một cơ sở ủ xác người
ngay tại thành phố Seattle.
(Vỗ tay)
Nghĩ mà xem,
một phần công viên công cộng,
một phần mái nhà tang lễ,
một phần là nơi tưởng niệm cho những người thân yêu,
một nơi ta có thể tái liên kết với các vòng tròn tự nhiên
và đối xử với thân xác ta bằng sự tôn trọng và dịu dàng.
Cơ sở vật chất rất đơn giản.
Trong một lõi dựng thẳng,
cơ thể và vụn gỗ cùng trải qua quá trình phân hủy tự nhiên gia tốc,
hoặc ủ,
và biến đổi thành đất.
Khi ai đó chết, cơ thể của họ được chuyển vào cơ sở ủ xác.
Sau khi bọc người chết bằng tấm vải liệm,
gia đình và bạn bè có thể mang người nọ đặt vào trên lõi,
nơi chứa hệ thống phân hủy tự nhiên.
Trong lúc làm lễ đặt,
họ nhẹ nhàng đặt thân thể người nọ vào trong lõi
và phủ lên bằng vụn gỗ.
Điều này bắt đầu quá trình chuyển hóa nhẹ nhàng từ con người trở thành đất.
Vài tuần sau, thân thể phân hủy theo tự nhiên.
Vi khuẩn và vi sinh vật bẻ nhỏ cacbon, rồi tới protein
để tạo ra hợp chất mới,
đất màu mỡ giàu dinh dưỡng.
Loại đất này được dùng để nuôi trồng sự sống mới.
Cuối cùng, có khi bạn sẽ trở thành một cây chanh.
(Vỗ tay)
Đúng vậy, cảm ơn.
(Vỗ tay)
Có ai đang nghĩ đến bánh nướng chanh quất không?
(Cười)
Một giọt chanh?
Hay cái gì nặng vị hơn?
Vậy là ngoài việc tạo nơi đặt lõi chính,
các tòa nhà khác sẽ hỗ trợ quá trình thăm viếng
khi tạo ra các không gian cho dịch vụ tưởng niệm và lên kế hoạch cái chết.
Tiềm năng tái mục đích là rất lớn.
Các nhà thờ cũ hay các nhà kho công nghiệp đều có thể trở thành chỗ
để ta tạo ra đất đai và tôn vinh sự sống.
Chúng tôi muốn lấy lại những giá trị
đã phai nhạt qua hàng trăm năm
vì tỷ lệ hỏa táng tăng cao
trong khi các mối quan hệ tinh thần giảm xuống.
Cơ sở tại Seattle của chúng tôi sẽ là hình mẫu cho những nơi như vậy
trên toàn thế giới.
Chúng tôi đã nghe về các cộng đồng ở Nam Phi, Úc,
Anh, Canada và hơn thế nữa.
Chúng tôi đang thiết kế một bộ công cụ
giúp mọi người thiết kế và xây dựng các cơ sở
có chứa các kĩ thuật đặc biệt này
và các hoạt động được cho phép.
Chúng tôi muốn giúp các cá nhân, tổ chức
và ở đâu đó, các thành phố tự trị
thiết kế cùng xây dựng các cơ sở trong chính thành phố của họ.
Chúng tôi mong mọi người tại những nơi ấy sẽ nhìn và cảm nhận hoàn toàn khác biệt
dù với cùng một hệ thống bên trong.
Thực sự, những cơ sở này được thiết kế dành riêng cho những nơi chúng xây dựng
và cộng đồng mà chúng phục vụ.
Một mong muốn nữa, đó là đội ngũ nhân viên có thể trực tiếp hỗ trợ
và giúp đỡ gia đình chăm sóc, chuẩn bị cho thể xác người đã khuất.
Chúng ta đang bỏ đi những hủ tục gây hoang mang và buồn bực,
để tạo ra một hệ thống đẹp đẽ, ý nghĩa,
và công khai.
Việc tiếp cận với biện pháp chăm sóc cái chết sinh học
là quyền con người.
Các bạn biết câu thành ngữ,
Ủ được vật, ủ được người chứ?
(Cười)
Hóa ra lại đúng vậy.
Từ năm 2014, chúng tôi đã chạy chương trình thử nghiệm
tại các ngọn đồi ở Bắc Carolina
với Ban Khám nghiệm Nhân học trường Đại học Tây Carolina.
6 thân thể hiến tặng đã được phủ vụn gỗ,
lấy ô-xy từ gió,
vi khuẩn và vi sinh vật chăm chỉ làm việc.
Chương trình thử nghiệm này cho phép chúng tôi chứng minh rằng
việc nhận nguồn năng lượng to lớn từ việc phân hủy tự nhiên
xác người thành đất là có thể xảy ra,
và chúng tôi cũng đang làm việc với vài trường đại học khác nữa.
Các nhà khoa học đất tại Đại học bang Washington,
các học sinh tốt nghiệp
đang cố phân hủy răng bằng hỗn hống
để ta có thể hiểu được chuyện xảy ra với thủy ngân.
Tiếp tới, chúng tôi sẽ bắt đầu thí nghiệm
để quan sát xem điều gì xảy ra với các loại thuốc và dược hóa sinh
trong quá trình ủ,
liệu những chất bổ sung này có cần thiết không.
Nhân tiện đây,
quá trình ủ tạo ra một nguồn nhiệt rất lớn,
đặc biệt là với kỹ thuật ủ chúng tôi đang sử dụng.
Một tuần trước khi chúng tôi bắt đầu ủ thân thể hiến tặng thứ 5,
nhiệt độ bên trong khối vụn gỗ
đã lên tới 158 độ F.
Tưởng tượng sử dụng nguồn nhiệt ấy để tạo ra năng lượng
hoặc giữ ấm cho những ngày đông buồn.
Cuộc cách mạng chăm sóc cái chết đã bắt đầu.
Thực là một thời điểm tuyệt vời để sống.
Cảm ơn.
(Vỗ tay)