تعجب میکنید اگر به شما بگوییم که میلیاردها باکتری کوچک اطراف شما هستند؟
حقیقت دارد.
میکروارگانیسمها «موجودات کوچک حاوی حیات»، بنام باکتری
جزو اولین موجوداتی بودند که بر روی کره زمین پدید آمدند.
گرچه هر باکتری تنها از یک سلول تشکیل شده،
مجموع وزن همه باکتریها از مجموع وزن همه گیاهان و جانوران «بر روی هم» بیشتر است.
باکتریها عملا" همه جا زندگی میکنند
روی زمین، درون آب،
روی میز آشپزخانهتان، روی پوستتان
و حتی درون بدنتان.
ولی الان مضطرب نشوید.
گرچه تعداد باکتریهای موجود در بدنتان
ده برابر تعداد سلولهای بدنتان است،
بسیاری از این باکتریها بیضرر و یا حتی گاهی هم مفیدند
به هضم غذا و سیستم ایمنی شما کمک میکنند.
اما تعدادی از باکتریها مضرند و میتوانند باعث بروز طیفی از عفونتها
از مریضیهای خفیف تا بیماریهای کشنده شوند.
خوشبختانه داروهای شگفتانگیزی برای مقابله با عفونتهای باکتریایی ساخته شدهاند.
که یا از ترکیبات شیمیایی «در آزمایشگاه» ساخته شده و یا به صورت طبیعی در چیزهایی مثل کپک «گروهی از قارچها» تولید میشوند
این آنتیبیوتیک ها باکتریها را کشته یا فعالیتشان را خنثی میکنند
آن ها این کار را از طریق ایجاد اختلال در مسیر ساخت دیواره سلولی باکتری
و یا مداخله در فرایندهای حیاتی باکتری مثل ساخت پروتئین، انجام میدهند
و در تمام این مدت ، به سلولهای بدن انسان آسیب نمیرسانند.
به کارگیری آنتیبیوتیک ها در سال های قرن بیستم
باعث شده بسیاری از بیماریهای خطرناک، به راحتی قابل درمان باشند.
ولی امروزه تاثیر داروهای آنتیبیوتیک
بسیار کمتر از قبل شده است.
آیا مشکلی پیش آمده که باعث شده آنتیبیوتیک ها دیگر کار نکنند؟
مشکل از آنتیبیوتیک ها نیست بلکه مشکل از باکتریهاست
و دلیلش هم به نظریه فراگشت «تکامل» و انتخاب طبیعی داروین بر میگردد.
مثل هر موجود زندهی دیگر
هر باکتری میتواند دچار تعدادی جهش تصادفی در ژنهایش بشود.
اغلب این جهشها مضر و یا بی استفاده هستند.
اما هر از گاهی جهشی رخ می دهد که آن اورگانیسم
در بقای خود برتری خاصی به دست آورد.
و برای یک باکتری،
جهشی که آن را به یک آنتیبیوتیک خاص مقاوم کند
به آن موجود یک برتری برای بقا میدهد.
در حینی که باکتریهای حساس به آنتی بیوتیک کشته میشوند،
که در محیطهای غنی از آنتی بیوتیک مانند
بیمارستانها بسیار سریع اتفاق میافتد،
فضا و منابع غذایی بیشتری برای رشد و تکثیر باکتریهای مقاوم ایجاد میشود،
این باکتریها آن دسته از ژنهای جهش یافتهای که باعث بقایشان شده را منتقل میکنند.
تولید مثل تنها راه انتقال این ژنها نیست.
بعضی باکتریها وقتی از بین میروند ماده ژنتیکیشان را در محیط رها کرده تا توسط باکتریهای دیگر جذب شود
در حالی که بقیهی انواع باکتریها از روشی به نام کانژوگاسیون «هم یوغی» استفاده میکنند،
آنها از طریق ساختارهایی به نام پیلی ژنهایشان را به اشتراک میگذارند.
به تدریج، این ژنهای مقاوم تکثیر پیدا کرده و
سویههای کاملا جدید از باکتریهای مقاوم ایجاد میشود.
خب، پس تا زمانی که این ابرباکتریهای مقاوم بر ما غلبه کنند چقدر وقت داریم؟
در مورد بعضی باکتریها این اتفاق الان هم رخ داده است.
برای مثال بعضی از سویههای استافیلوکوکوس اورئوس
که طیف بزرگی از بیماریها، از عفونتهای پوستی گرفته تا ذاتالریه و سپسیس را ایجاد میکنند،
به MRSA «استافیلوکوکوس اورئوس مقاوم به متیسیلین» تکامل پیدا کرده
که باعث شده به آنتی بیوتیکهای گروه بتا لاکتام
مانند پنیسیلین، متیسیلین و اکسیسیلین مقاوم شوند.
بخاطر وجود ژنی که جایگزین پروتئین بتا لاکتام شده و آن را هدف قرار داده و به آن متصل میشود « و مانع عملکرد طبیعیاش » میشود،
بدین ترتیب این باکتریها میتوانند دیوارهی سلولی خود را از تخریب حفظ کنند.
بعضی دیگر از انواع باکتریهای مقاوم، مثل سالمونلا، گاهی اوقات
آنزیم هایی مانند بتا لاکتاماز تولید میکنند که آنتی بیوتیکها را، قبل از اینکه
بتوانند آسیبی به باکتری بزنند از بین میبرد،
"ای کلای" ، گروهی از باکتریها که
باعث بروز اسهال و از کارافتادگی کلیه میشوند،
میتوانند جلوی فعالیت آنتیبیوتیکهایی مانند کوئینولونها را بگیرند
بدین صورت که هر مهاجمی «در این مورد ، منظور آنتیبیوتیک است»
که وارد سلول باکتری شود، از سلول بیرون انداخته میشود.
ولی اخبار خوشحال کنندهای هم هست.
دانشمندان سعی دارند یک قدم جلوتر از باکتریها باشند،
و گرچه روند تولید آنتیبیوتیک های جدید
در سالهای اخیر به شدت کند شده،
سازمان بهداشت جهانی، طراحی روشهای جدید درمانی را در اولویت قرار داده است.
دانشمندان در حال جستوجو برای یافتن روشهای جایگزین هستند،
مانند فاژتراپی «استفاده از باکتریخوارها یا به اختصار فاژها» برای درمان عفونتها و یا استفاده از واکسن برای پیشگیری از عفونت
و مهم تر از همه، محدود کردن مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها،
برای عفونت های ساده ای که «بدون آنتی بیوتیک» به تنهایی درمان میشوند
و هم چنین، تغییر روش های مراقبت و درمان به منظور کاهش عفونتهای بیمارستانی
میتواند باعث زنده ماندن
تعداد بیشتری از گونههای حساس به آنتیبیوتیک شود
که با باکتریهای مقاوم «بر سر منابع» رقابت میکنند.
در جنگ مقابل سوپر باکتریها جلوگیری از بدتر شدن شرایط میتواند مفیدتر از
مسابقه تسلیحاتی تکاملی «منظور تکامل آنتی بیوتیک در مقابل تکامل باکتری» باشد.