ملاتی ویجسن:بالی-- دوورگەی خوداکان.
بەهەشتە سەوزەکە.
یان...
بەهەشتە لەناوچووەکە،
باڵی:
دوورگەی زبڵ و پاشەڕۆ.
لە بالی،
ڕۆژانە ٦٨٠ مەتر سێ جا زبڵ و پاشەڕۆی پلاستیکی دروست دەکەین.
ئەوە نزیکەی باڵەخانەیەکی چواردە نهۆمییە.
کاتێک ئەو عەلاگە پلاستیکیانە دێنە بەرباس،
کەمتر لە سەدا پێنجیان ڕیسایکل دەکرێن.
دەزانین ئەو وێنەیەی لەمێشکتاندایە سەبارەت بالی دەگۆڕێت.
هی ئێمەشی گۆڕی، کاتێک لەبارەیەوە زانیمان،
کاتێک زانیمان زۆربەی عەلاگە پلاستیکییەکان تێکەڵای ئاوەڕۆکانمان دەبن
و دواتر ڕووبارەکانمان
و دواتر زەریاکانمان.
و تەنانەت ئەوانەی ناگەن بە زەریا،
دەیان سوتێنن یان دەیانخەنە ژێرزەوی.
بۆ یە بڕیارماندا بەو گرفتە کارێک ئەنجامبدەین.
و ئێستا بۆ نزیکی سێ ساڵە کاردەکەین
هەوڵدان بۆ دوروشمی نا بۆ عەلاگەی پلاستیکی لە نیشتیمانی دوورگەکەمان.
و هەندێک سەرکەوتنی گرنگمان بەدەست هێنا.
MW: ئیمە خوشکین،
چوینە باشترین خوێندنگەی دونیا:
خوێندنگەی سەوز، بالی.
خوێندنگەی سەوز تەنها لەوەدا جیاواز نییە کە لە بامبۆ دروستکراوە،
بەڵام هەروەها بەو ڕێگەیەی کەوا فێردەکات.
فێرکراین بین بەسەرکردەکانی ئەمڕۆ،
شتێکە لە کتێبی ئاساییدا نییە.
ڕۆژێک لە پۆل وانەیەکمان هەبوو
دەدربارەی کەسە ناودارەکان،
وەک نێلسەن ماندێلا،
خاتوو دایانە
و مهەمەت خاندی.
لە ڕێگەی ماڵەوە،
هاوڕابووین کە ئێمەش دەمانەویت ناوداربین.
بۆچی پێویست چاوەرێبکەین تا گەورەبین
بۆ ئەوەی بین بەناودار؟
ئێستا دەمانەویت کاریک بکەین.
ئەو شەوە لەسەر قەنەفەکە دەنیشتین،
بیرمان لەو گرفتانە کردەوە کە ڕووبەروی بالی بونەتەوە.
و یەکێکیان کەوا زیاتر بەلامانەوە سەرنج ڕاکێشبوو
زبڵ وپاشەڕۆی پلاستیکی بوو.
بەڵام ئەوە گرفتێکی گەورەیە.
گەڕاین بە دوای ڕاستەقینەترین چارەسەردا بۆ ئێمەی منداڵ.
عەلاگە پلاستیکییەکان.
و بیرۆکەکە لەدایک بوو.
دەستمان بە لێکۆڵینەوە کرد،
با باڵێین، زیاتر فێربووین کە
عەلاگەی پلاستیکی هیچ سوودی نییە.
و دەزانن چی؟
تەنانەت پێویستیشمان پێیان نییە.
سەرسامی بیرۆکەی نا بۆ عەلاگەی پلاستیکمان بۆ هات
لە زۆر شوینی دیکەش،
لە هاوای بۆ رووەندا
و هەندێکی شاری دیکەش وەک ئۆکلاندا و دەبڵان.
و بیرۆکە کە گۆڕا بۆ دوروشمی "بای بای جناتا پلاستیکییەکان".
لەو ساڵانەی کەوا هەڵامەتمان دەکرد،
زۆر فێربووین.
وانەی یەکەم:
ناتوانیت هەموو کارەکان بەتەنها بکەیت.
پێویستت بە تیمێکی گەورەیە لە منداڵی ژیر،
و ئێمە دەستەی بای بای جانتا پلاستیکییەکانمان دامەزراند.
تیمە خۆبەخشەکە پێکهاتبوو لە منداڵانی هەموو دوورگەکە.
لە هەردوو خوێندنگەی نێودەوڵەتی و ناوخۆیەکان.
و بەیەکەوە لەگەڵ ئەوان،
دەستمان بە ڕێگەی فرە چینی کرد،
دەستمان بە کۆکردنەوەی واژۆ کرد،
سیمیناری پەروەردەیی و بیرۆکە بەخش لە قوتابخانە
هۆشیاری گشتیمان هەڵدەواسی لە بازار، فیستیڤاڵەکان، کەنار دەریاکان،
و کۆتا بەڵام نەک کەمترین،
جانتای جێگرەوەمان دابەشکرد،
جانتایەک وەک تۆڕی جانتاکان،
دووبارە بەکارهێنانەوەی جانتاکانی ڕۆژنامە
یان سەدا سەد جانتا مادە ئەندامیەکان،
هەموویان دروست کراوی کارکە ناوخۆییەکانن لە دوورگەکە.
بۆ گوندی فرۆکەوانەکە ڕۆیشتین،
نیشتیمانی ٨هەزار خێزان.
گەورەی گوندەکە بوو بەیەکەم هاوڕێمان
و تیشێرتەکەمانی بەدڵبوو، لەبەرئەوە یارماتیداین
جەختمان دەکردە سەر کڕیارەکان،
چونکە ئەو شوێنەبوو پێویستە گۆڕانکاری لێوە ڕووبدات.
تا ئێستە گوندەکە دوو لەسەر سێی ڕێگەی
کۆتایی بە عەلاگەی بڕیوە.
یەکەم هەوڵدانمان بۆ گەیشتن بە حوکمەتی بالی، شکستی هێنا،
بۆیە بیرمان دەکردەوە،
همم... لەگەڵ ملیۆنان واژۆی فەرمی.
ئەوان ناتوانن پشت گوێمان بخەن، وانییە؟
وایە.
کێ دەقەبڵێنیت
یەک ملیۆن واژوو وەک، هەزار جار هەزارە؟
(پێکەنین)
گیرمانخوارد--
تاوەکو وانەی دووەم فێربووین:
بیر لە دەرەوەی سندوقەکە بکەرەوە،
کەسێک ئاماژەی پێدا کە
کۆچی ساڵانەی فرۆکەخانەی باڵی ١٦ ملیۆن گەشتکردنە.
چۆن بگەین بە فرۆکەخانە؟
وانەی سێیەمیش دێت:
بەردەوامی.
بۆ فرۆکەخانە ڕۆیشتین.
گەیشتین بە دەرگەوانەکە.
و دواتر سەرۆکی کارەکەی،
و دواتر یاریدەدەری بەرێوبەری نوسینگە
و دواتر بەرێوبەری نوسینگە.
و پاشان...
بە دوو ئاست هاتینەوە خوارەوە و بیرمان کردەوە
دووبارە لەدەرگەوانەوە دەستمان پێکرد.
و چەند ڕۆژێک لەدەرگەکانمان دەدا
تەنها منداڵبووین و دەمانویست کارێک بکەین،
لەکۆتایەکەی بە بەرێوبەری بازرگانی فڕۆکەخانەی باڵی گەیشتین.
باسی عەلاگەی پلاسیکمان بۆ کرد لە بال، پیاوێکی زۆر باشبوو،
گووتی.(لاسایکردنەوەی دەنگی پیاوەکە) باورناکەم ئێستە چی دەڵێم.
بەڵام دەسەڵاتتان پێدەدەم
ئیمزاکان کۆبکەنەوە لە پشت گومرگ و گۆچەکەرەکانەوە
(پێکەنین)
(چەپڵەرێزان)
لە نیو کاتژمێری یەکەمدا لە فرۆکەخانە،
نزیکەی هەزار ئیمزامان کۆکردەوە.
ئەو چەند نایابە؟
وانەی ژمارە چوار:
لە هەموو ئاستەکان پێویستت بە پاڵەوانە.
لە خوێندگارەکانەوە بۆ بەرێوبەرێکی بازرگانی و کەسە ناودارەکان
و سوپاس بۆ خوێندنگەی سەوز بۆ هاندانەکانیان،
مۆڵەتێکی جیگیرمان هەبوو بۆ چاوپێکەوتنی کەسە ناودارەکان
بان کی مۆن فێریکردنین
کەوا سکرتێری گشتی نەتەوە یەک گرتووەکان
واژووی فەرمی نەکرد
(پێکەنین)
هەرچەند بە جوانی داوامان کرد.
بەڵێنی دا بیرۆکەکە بڵاوبکاتەوە،
و ئێستا بەنزیکی کار لەگەڵ نەتەوەیەکگرتووەکان دەکەین.
جانی گۆدال فێری هێزی تۆڕی ئەنتەرنێتی کردین.
لەگەڵ یەک گروپی بچووک دەستی پێکرد Roots & Shoots
و ئێستا ٤ هازار گروپی هەیە لەهەموو جیهان.
ئێمەش یەکێکین لە ئەوان.
ئەو بە دڵنییایەوە بیرۆکە بەخشە.
ئەگەر تۆ هاورێی ڕۆتاریانیت،
خۆشحاڵم بەناسینت،
ئێمە هاوبەشین
لاوترین بەشین لە رۆتاری نێودەوڵەتی.
بەڵام هەروەها دەرباری ئارامگرتنیش فێربووین،
چۆن لەگەڵ نائومێدی مامەڵەمان کرد،
ڕابەرایەتی،
کارکردن بە تیم،
هاورێیەتی،
زیاتر دربارەی بالی و کلتورەکەی فێربووین
و دەربارەی گرینگی بەرپرسیارەتی فیربووین،
هەمیشە ئاسان نییە.
هەندیک جار ئەنجامدانی کارێک گرانە قسەلەبارەوەکردنی.
بەڵام ساڵی ڕابردوو، بەتەواوەتی ئەنجاماندا.
ڕۆێشتین بۆ هیندستان تا قسە بکەین،
و خێزانەکەمان بردینیان بۆ
خانووە تایبەتیەکەی پێشوی مهەماتما گاندی.
دەرباری هێزی مانگرتن لە خواردن فێربووین
بۆ گەیشتن بە ئامانجەکەی.
بەڵێ، لە کۆتایی گەشتەکە،
کاتێک چاومان بە خێزانەکەمان کەوتەوە
هەردووکمان بڕیارماندا و گوتمان،
"ئێمەش مان لە خواردن دەگرین!"
(پێکەنین)
و ڕەنگە بتوان ڕوخساریان بهێنە پێش چاوتان.
قایلکردنێکی زۆری ویست
و تەنها دایک و باوکمان نەبوون
بەڵکو هاوڕێ و مامۆستاکانمان.
ئیزابێل و من زۆر جدیبووین دەرباری ئەنجامدانی ئەم کارە
چووین بۆ پزیشکی خۆراک.
و بە سزادانەکە گەیشتین
هەموو ڕۆژێک لە خۆرهەڵاتەوە تا خۆرئاوابوون هیچمان نەدەخوارد
تاوەکو میری باڵی ڕازیبوو چاوپێکەوتنمان لەگەڵدا بکات
بۆ قسەکردن دەربارەی کۆتایی هێنان بە عەلاگەی پلاستیک لە بالی.
ئێمە "مۆگاک ماکان" وەک ناسراوە لە باهاس ئەندەنوسییا.
دەستی پێکرد.
تۆڕی کۆمەڵایەتیمان بەکارهێنا بۆ پاڵپشتیکردنی ئامانجەکەمان
و لە ڕۆژی دووم،
پۆلیس لە ماڵەوە و خوێندنگە بەدوامان دەگەرا،
ئەوە دوو کچە چیان کردوە؟
ڕوخسارێکی باشی میرمان پیشان نەدەدا
بە ئەنجامدانی مانگرتن لە خۆراک--
لەوانەبوو بچینە زیندان.
بەڵام، هێی، سەرکەوتوو بوو.
٢٤ کاتژمێر دواتر،
لە خوێندنگە هەڵگیراین
و براین بۆ نوسینگەی پارێزگار.
و ئەو لەوێ بوو--
(چەپڵەرێزان)
چاوەرێی دەکردین بۆ کۆبونەوە و قسەکردن،
پاڵپشتی و سوپاسی کردین بۆ ئامادەیەکەمان
بۆ بەیەخدان بە جوانی و ژینگەی باڵی.
ئەوە بەڵێنی دا
یارمەتی خەڵکی باڵی بدات بڵێن نا بۆ عەلاگەی پلاستیکی.
و ئێستا هاوڕێین،
و لە بنچینەیەکی ڕێکخراو.
بەبیری خۆی و تیمەکەی دێنینەوە کە بەڵێنیان داوە.
و لەڕاستیدا،
لەم دوایانەدا ئاشکرای کرد و دانی پێدا نا
کەوا پاڵی لە ٢٠١٨ لە عەلاگەی پلاستیکی ڕزگاری دەبیت.
(چەپڵەڕێزان)
لەفرۆکەخانەی نێودەوڵەتی باڵی، یەکێک لە هاوکارەکانمان
پلانێکی دارشت بۆ ڕزگاربوون لە علاگە لە ٢٠١٦.
بوەستە لە بەخشینی عەلاگەی پلاستیک
کۆنەکان بەکاربهێنەرەوە
پەیامی دواترمان گۆڕینی هەڵوێستی گشتییە.
هەڵمەتە کورتخایەنەکەمان
یەک دورگە/یەک دەنگ
تەنها دەربارەی ئەمەیە.
ئەو دوکان و چێشتخانانەمان پشکنی کە
عەلاگەی پلاستیکیان وازلێهێناوە
و چەسپێکمان دا لە دەرگەکانیان
ناوەکنیانمان لەتۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوکردوە
و هەندێک لە گرینگترین گۆڤارەکانی بالی.
و بەپێچەوانەوە،
کەوا هایڵایتمان کرد چەسپمان پێنەبوو،
(پێکەنین)
بۆچی ئەم شتانە بە ئێوە دەڵێین؟
بەشێکی، چونکە لەگەڵ تیمەکە، شانازی بە
ئەنجامەکانەوە دەکەین،
توانیمان بگەین ئامانجەکەمان.
بەڵام هەروەها چونکە بە درێژایی ڕێگەکە،
فێربووین کەوا منداڵان دەتوانن گۆڕانکاری ئەنجام بدەن.
دەتوانین وابکەین شتەکان ڕوبدات.
ئیزابێل و من نزیکی ١٠ساڵ و١٢ساڵ بووین
کاتێک دەستمان پێکرد.
هەرگیز پلانی بازرگانیمان نەبوو،
نە ستراتیجیەتی جێگیر،
هیچ کارنامەیەکش نەبوو--
تەنها بیرۆکەیەکمان لە پێش بوو
گروپی هاوڕێکانمان لەگەڵمان کاریان دەکرد.
هەموو ئەوە دەمانەویست وەستاندنی عەلاگە بوو
لە پێچانەوە وخنکاندنی نیشتیمانە جوانەکەمان.
مەنداڵەکان وزەیەکی بێژمارەیان هەیە
هاندانیان، دەبێتە ئەو گۆڕانەی جیهان پێویستییەتی.
لەبەر ئەوەی هەموو منداڵەکان جوانن بەڵام گۆڕینی جیهان:
دەستی پێبکە
ئەو گۆڕانە دروست بکە
ئێمە پێتان ناڵێین ئەوە ئاسان دەبێت.
پێتان دەڵێن بە نرخ دەبێت.
منداڵەکانمان لەوانەیە تەنها سەدا ٢٥ دانیشتوانی جیهان پێکبهێنن،
بەڵام ئێمە %١٠٠ داهاتووین
هێشتا کارمان زۆر ماوە ئەنجامی بدەین.
هێشتا نەوەستاوین
تا
یەکەم داوکاری کاتێک دەگەیتە فرۆکەخانەی باڵی
بەخێربێیت بۆ باڵی،
هیچ جانتایەکی پلاستیکیت پێیە ئاشکرایبکەیت؟"
(پێکەنیین)
Om shanti shanti shanti om.
سوپاس.
(چەپڵەڕێزان)