Ansızın haber vermeden başınıza gelebilir.
Belki yumuşak bir halının üzerinde yürüyorsun ve kapının koluna uzandın,
aniden ... çarpıldın!
Statik elektriği anlamak için,
öncelikle biraz maddenin doğasını anlamamız gerekir.
Tüm maddeler atomlardan oluşur.
Atomlar da daha küçük üç tür parçacıktan:
Negatif yüklü elektronlar,
pozitif yüklü protonlar
ve nötr nötronlar.
Normalde, bir atomdaki elektronlar ve protonlar birbirini dengeler,
dokunduğun çoğu maddenin elektriksel olarak nötr olmasının sebebi de budur.
Ancak elektronlar küçük ve hacimsel olarak neredeyse bir yer kaplamazlar
ve sürtme ya da sürtünme olaylarında gevşek bağlı elektronlar
atomlarından ayrılacak kadar enerji toplar ve diğer atomlara bağlanır,
farklı yüzeyler arasında gidip gelirler.
Böyle bir durumda,
ilk madde elektrondan çok proton barındırıp
pozitif yüklü olurken,
elektronların bağlandığı madde negatif yüklü olur.
Bu durum dengelenmemiş yük dağılımı
ya da net yük ayrımı olarak adlandırılır.
Ancak doğa dengeden yana olduğu için,
yeni yüklenmiş cisimlerden biri başka bir maddeyle temas edince
hareketli elektronlar
ihtiyaca göre hareket ederler,
ya negatif yüklü maddeden uzaklaşırlar
ya da pozitif yüklü olan maddeye atlarlar,
nötr yük dengesini sağlamak adına.
Elektronların bu hızlı hareketine statik boşalma adı verilir.
Biz bu olayı kıvılcım olarak tanıyoruz.
Tabii, bu süreç her madde için geçerli değil.
Öyle olsaydı her an çarpılırdık.
Metal ve tuzlu su gibi iletken maddelerin
dış kabuğundaki gevşek bağlı elektronlar
moleküller arasında kolayca yer değiştirebilir.
Diğer yandan, plastik, kauçuk ve cam gibi yalıtkan maddelerin
dış kabuğundaki sıkıca bağlı elektronlar diğer atomlara kolayca atlamazlar.
Statik yüklenme daha çok
ilgili maddelerden biri yalıtkan olduğunda meydana gelir.
Halının üzerinde yürürken,
vücudundaki elektronlar halıya geçer.
Halı yalıtkan olduğu için kendi elektronlarını kaybetmek istemez.
Bedenin ve halı beraberce nötrken,
şimdi ikisinin arasında bir yük kutuplaşması var.
Tam da kapı koluna uzandığında,
cız!
Metal kapı kolundaki gevşek bağlı elektronlar
bedeninin kaybettiği elektronların yerini alırlar.
Bu evinin yatak odasında olduğunda büyük bir sorun değil.
Ancak açık havada
statik elektrik dehşet verici, yıkıcı bir doğa olayı olabilir.
Bazı durumlarda, yük ayrımı bulutlar arasında gerçekleşir.
Bunun tam anlamıyla nasıl olduğunu bilmiyoruz.
Su damlaları ve buz parçaları arasındaki
sirkülasyondan kaynaklı olabilir.
Durum her ne olursa olsun, yük farkı
başka bir cisme aktarılarak nötrleniyor.
Bu bir bina olabilir,
yeryüzü
ya da başka bir bulut, ki biz bunu şimşek olarak biliyoruz.
Parmaklarını sayısız kez şıklatabildiğin gibi
yıldırımın da aynı yere birden fazla kez düşebileceğini bilmende fayda var.