Bir ormanda yürüdüğünüzü hayal edin.
Sanırım; sağlam gövdeleri ve güzel taçları ile,
biz ormancıların meşçere olarak adlandırdığı
bir ağaç topluluğunu düşünüyorsunuz.
Evet, ağaçlar ormanların temelidir
fakat bir orman, gördüğünüzden çok daha fazlasıdır
ve bugün, ormanlara bakış açınızı değiştirmek istiyorum.
Biliyorsunuz, yerin altında başka bir dünya var;
ağaçları birbirine bağlayan ve iletişim kurmalarını sağlayan
ve ormanın, tek bir organizmaymış gibi davranmasını sağlayan
sonsuz biyolojik patikaların dünyası.
Bu size bir tür zekayı anımsatabilir.
Peki ben bunu nereden biliyorum?
İşte benim hikayem.
Britanya Kolumbiyası'ndaki ormanlarda büyüdüm.
Ormanda yere yatar ve ağaçların tepelerine dikkatle bakardım.
Dev gibilerdi.
Büyükbabam da dev gibiydi.
Atlarla kereste taşırdı
ve yağmur ormanın içinde titizlikle sedir ağaçlarını kesiyordu.
Büyükbabam bana ormanın sessiz ve uyum sağlayan biçimlerini öğretti ve
ailemin ona nasıl bağlandığını anlattı.
Bu yüzden, onun ayak izlerini takip ettim.
İkimizin de ormanlara merakı vardı ve
ilk aydınlanma anım da gölümüzün kenarındaki
tuvalette gerçekleşti.
Zavallı köpeğimiz Jigs kaydı ve çukura düştü.
Büyükbabam da köpeği kurtarmak için küreğini aldı ve koştu.
Köpek aşağıda çamur içerisinde yüzüyordu.
Büyükbabam ormanın zeminini kazdıkça ortaya çıkan
ağaç kökleri beni büyülemişti ve onların altında,
sonradan beyaz miselyum olduğunu öğrendiğim şey vardı ve
onun da altında kırmızı ve sarı mineral tabakaları vardı.
Sonuç olarak, büyükbabam ve ben zavallı köpeği kurtardık
ve tam o anda
o kök ve toprak paletinin
aslında ormanın temeli olduklarını fark ettim.
Daha fazla bilmeyi istedim.
Böylece, ormancılık okudum.
Fakat kendimi kısa sürede, ticari hasattan sorumlu
güçlü insanların yanında buldum.
Yapılan ağaç kesme işleminin
boyutu korkutucuydu
ve kısa süre sonra kendimi bölümümle çatışıyor olarak buldum.
Sadece bu değil, ticari olarak daha değerli çam ve göknarlara yer açmak için
kavak ve huş ağaçlarının kesilmesi ve püskürtülmesi
şok ediciydi.
Hiçbir şey bu acımasız endüstriyel makineyi durduramaz gibiydi.
Okula geri döndüm
ve diğer dünyamı çalıştım.
Bilim insanları laboratuvarda, yapay ortamda
bir çam fide kökünün başka çam fide köküne
karbon geçirebildiğini keşfetti.
Ama bu laboratuvardaydı
ve bunun gerçek ormanlarda olup olmadığını merak ettim.
Olabileceğini düşündüm.
Gerçek ormanlarda ağaçlar da yer altında bilgi paylaşabilirler.
Bu gerçekten tartışmalıydı
ve bazı insanlar benim deli olduğumu düşündü.
Araştırma için fon bulmakta çok zorlandım
ama sebat ettim
ve 25 yıl önce, nihayet ormanın derinliklerinde
bazı deneyler yaptım.
Üç türün 80 kopyasını yetiştirdim:
kağıt huşu, Douglas göknarı ve boylu mazı.
Huş ağacının ve göknarın yeraltı ağında bağlanabileceğini düşündüm
ama sedir hariç.
O kendi dünyasındaydı.
Ben kendi aygıtlarımı topladım
ama param olmadığı için her şeyi ucuza yapmak zorundaydım.
Ben de Canadian Tire'a gittim --
(Gülüşmeler)
ve birkaç plastik torba, selo bant, gölge bezi, kronometre,
kağıt elbise ve burunluk aldım.
Sonra üniversitemden bazı teknolojik şeyler ödünç aldım.
Bir Geiger sayacı ve pırıltı sayar, kütle spektrografı ve mikroskoplar.
Sonra gerçekten tehlikeli birkaç şey aldım:
radyoaktif karbon-14 karbondioksit dolu şırıngalar.
Bir de kararlı bir izotop olan karbon-13 karbondioksit gazı dolu
bir kaç yüksek basınçlı şişe.
Ama yasal olarak izinliydim.
(Gülüşmeler)
Bazı önemli şeyleri unuttum.
Böcek ve ayı spreyi ve
burunluk filtresi gibi.
Sağlık olsun.
Deneyin ilk günü arazimize gittik
ve bir ayı yavrusuyla bizi kovaladı.
Ve yanımda ayı spreyi yoktu.
Ama bilirsiniz Kanada'da orman araştırması böyle olur.
(Gülüşmeler)
Ben de ertesi gün geri gittim.
Anne ayı ile yavrusu gitmişti.
Bu sefer gerçekten işe başladık.
Kağıt elbisemi çıkardım, giydim ve
burunluğumu taktım.
Sonra
plastik torbaları ağaçlara geçirdim.
Dev şırıngaları çıkardım
ve torbalara
izleme izotoplu karbondioksit gazı enjekte ettim.
İlk olarak huş ağacı.
Huş ağacının olduğu torbaya karbon-14 radyoaktif gazı
enjekte ettim.
Daha sonra göknar için kararlı izotop karbon-13
karbondioksit gazı enjekte ettim.
Türler arasında iki taraflı iletişim
olup olmadığını merak ettiğim için
iki tane izotop kullandım.
Son poşete geldim,
80. kopyaya,
birden anne ayı belirdi
ve beni kovalamaya başladı.
Şırıngalarım başımın üstünde
sivrisinekleri kovalayarak kamyona atladım
ve insanların
neden laboratuvar çalışması yaptığını anladım.
(Gülüşmeler)
Bir saat bekledim.
Ağaçların fotosentez yoluyla
karbondioksiti çekerek şekere dönüştürmesi
ve köklerine iletmesinin bir saat süreceğini düşündüm.
Belki de karbonun yer altında
komşularına gidip geleceğini varsaydım.
Bir saat doldu ve
arabanın camını açıp
anne ayı var mı diye etrafa baktım.
Anne ayı yaban mersini yiyordu.
Kamyondan ayrılıp işe başladım.
Huş ağacının olduğu ilk torbayı çıkarttım ve
Geiger sayacını yapraklarının üzerinde gezdirdim.
Kkhh!
Harika.
Huş ağacı radyoaktif gazı emmişti.
Sonra kader anı.
Göknar ağacına gittim.
Torbayı çıkartıp Geiger sayacını
dikenleri üzerinde gezdirdim
ve dünyanın en güzel sesini duydum.
Kkhh!
Huş ağacının göknar ağacııyla konuşma sesiydi.
Huş ağacı: "Hey, yardımcı olabilir miyim?" diyordu.
Göknar ağacı: "Evet, bana biraz karbonundan yollayabilir misin
çünkü birisi üzerime gölge bezi koydu." diyordu.
Sedir ağacına gittim ve Geiger sayacını yapraklarının üzerinde gezdirdim.
Sandığım gibi,
sessizlik.
Sedir ağacı kendi dünyasındaydı.
Huş ve göknar ağacını birbirine bağlayan ağa bağlanmamıştı.
Çok heyecanlıydım.
Araziden araziye koşup 80 kopyayı kontrol ettim.
Deliller netti.
Karbon-13 ve karbon-14 huş ağacının ve göknarın
yoğun bir çift taraflı iletişimde olduğunu gösteriyordu.
Demek ki yılın bu zamanı,
yaz ayında
huş ağacı göknara, göknarın huş ağacına gönderdiğinden
özellikle göknar gölgedeyken daha fazla karbon gönderiyordu.
Daha sonraki denemelerde bunun tam tersini gözlemledik.
Huş ağacı yapraksız kalırken göknar hâlâ büyüdüğü için
göknar huş ağacının göknara gönderdiğinden fazla karbon gönderiyordu.
Bu da demek oluyor ki iki tür birbirine bağımlıydılar,
yin ile yang gibi.
İşte tam o anda benim için her şey belirginleşti.
Büyük bir şey bulduğumu biliyordum.
Ağaçların ormanda nasıl etkileştiklerine bakışımızı değiştirecek bir şey.
Sadece rekabetleri değil
yardımlaşmalarına da.
Bu büyük yeraltı iletişim ağının
yani diğer dünyanın
sağlam kanıtını bulmuştum.
Gerçekten umudum ve inancım
yaptığım keşfin ormancılığı icra ediş şeklimizi değiştireceği yönündeydi.
Tıraşlama kesimi ve otkıran kullanımı
daha bütünsel ve sürdürülebilir,
daha ekonomik ve daha pratik metodlarla yapılabilirdi.
Ne düşünüyordum?
Bu konuya geri döneceğim.
Ormanlar gibi kompleks sistemlerde nasıl bilim yapıyoruz?
Orman bilimciler olarak
araştırmamızı ormanlarda yapıyoruz ve bu size gösterdiğim gibi çok zor.
Ayılardan kaçma konusunda çok iyi olmamız gerekiyor.
Ama bilhassa
karşımıza çıkar her şeye karşın yılmadan devam etmeliyiz
ve iyi sorular sorarak
deneyim ve önsezilerimizi takip etmeliyiz.
Sonra verilerimizi toplayıp bunları doğrulamalıyız.
Ormanda yüzlerce deney yaptım ve yayımladım.
En eski deneysel ekimlerimin bazıları 30 yaşın üzerinde.
Kontrol edebilrsiniz.
Orman bilimi bu şekilde işler.
Şimdi bilim üzerine konuşmak istiyorum.
Huş ağacıyla Douglas göknarı nasıl iletişim kuruyordu?
Anlaşıldı ki, onlar sadece karbon dilinde değil,
aynı zamanda azot, fosfor,
su, savunma sinyalleri, allel kimyasalları ve hormonlar dilinde konuşuyorlardı.
Bilgi.
Şunu da söylemeliyim ki, benden önce bilim insanları
bunda karşılıklı bir simbiyoz olan
mikorizanın rol oynadığını
düşünüyorlardı.
Mikoriza gerçek anlamda mantar kökü demek.
Ormanda yürüdüğün zaman üreme organlarını görürsün.
Onlar mantardır.
Mantarlar, miselyumu oluşturan mantar ipliklerin gövdelerinden çıkar
ve miselyum bütün ağaç ve bitkilerin köklerini
enfekte edip kolonileştirmesinden dolayı
mantarlar buzdağının görünen ucudur.
Mantar hücreleri kök hücreleriyle etkileşime girdiği yerde
karbon ve besinler değiş tokuş eder
ve mantar topraktan yetişerek, bütün toprak parçacıklarını
kaplayarak bütün besinleri alır.
Ağ o kadar yoğundur ki tek bir ayak izinin altında
yüzlerce kilometrelik miselyum bulunabilir.
Mesele, miselyumun sadece ormandaki farklı bireylere bağlanması değil,
aynı türden bireyler haricinde huş ağacı ve göknar gibi türlere bağlanması.
Bu bir tür Internet gibi çalışır.
Gördüğünüz üzere bütün ağlar gibi
mikorizel ağlar da düğümlere ve bağlara sahiptir.
Biz bu haritayı Douglas göknar ormanındaki her ağacın ve her mantarımsı bireyin
DNA'larındaki kısa dizileri gözlemleyerek yaptık.
Bu resimde, çemberler ya da düğümler Douglas göknarını gösteriyor
ve çizgiler ya da bağlar mantarlararası iletişimleri gösteriyor.
En büyük, koyu renkli düğümler en meşgul düğümlerdir.
Biz bunlara merkez ağaç
ya da başka bir deyişle ana ağaç deriz.
Çünkü öyle görünüyor ki, bu ana ağaçlar küçükleri besliyor,
alt bitki örtüsünde büyüyenleri.
Eğer bu sarı noktaları görebiliyorsanız,
bunlar ana ağaçların ağı içerisinde
yetişmiş genç filizlerdir.
Bir ormanda, ana ağaç yüzlerce ağaçla bağlantı kurmuş olabilir.
İzotop izleyicimizi kullanarak
gördük ki, ana ağaçlar
fazla karbonlarını mikorizal ağ üzerinden
küçük fidelere aktarıyorlar.
Biz bu yolla küçük bireylerin hayatta kalma şansının
dört kat arttığını gördük.
Hepimiz çocuklarımıza iyilik yaparız.
Ben de huş ağacının kendi soyunu tanıyıp tanımadığını merak ettim.
Anne ayı ve yavrusu gibi?
Biz de bir deney hazırladık.
Ana ağaçları akraba ve yabancı fidelerle yanyana diktik
ve kendi soylarını tanıdıklarını gördük.
Ana ağaçlar daha büyük bir mikorizal ağ ile kendi soylarını kolonileştiriyor.
Yer altından daha fazla karbon gönderiyorlar.
Hatta kendi kök yarışlarını azaltarak
çocuklarına hareket alanı sağlıyor.
Ana ağaçlar zarar gördüğünde veya ölmek üzere olduğunda
yeni nesil fidelere hikmetli bilgiler de gönderirler.
İzotop izlemeyi kullanarak
yaralanmış ana ağaç gövdesindeki karbonun
mikorizal ağ üzerinden
komşu fidelere geçişini izledik.
Sadece karbon değil, savunma sinyalleri de gidiyordu.
Bu iki bileşenin
küçük bitkilerdeki gelecek stresini azalttığını gördük.
Yani ağaçlar konuşur.
(Alkışlar)
Teşekkür ederim.
Bu şekilde yapılan konuşmalarla
tüm toplumun direncini artırıyorlar.
Büyük ihtimalle bu size bizim sosyal toplumlarımızı
ve ailelerimizi hatırlatacak.
En azından bazı aileleri.
(Gülüşmeler)
Şimdi ilk noktaya dönelim.
Ormanlar sadece basit bir ağaç koleksiyonu değildir.
Ağaçları kaplayan ve irtibatlandıran ve onların
iletişim kurmasını sağlayan merkezleri ve ağları olan karmaşık sistemlerdir.
Ayrıca geri bildirim ve adaptasyon için yollar sağlarlar
ve bu ormanı dirençli kılar.
Bu yüzden çok sayıda merkez ağacı ve birbiriyle örtüşen ağlar bulunur.
Fakat aynı zamanda korumasızlar da.
Sadece özellikle büyük eski ağaçlara saldıran
kabuk böceği gibi doğal sıkıntılara karşı değil,
kaliteli kesim ve tıraşlama kesimine karşı da korumasızlar.
Bir veya iki merkezi ağacı çıkartabilirsiniz
ama bir yerden sonra bardak taşıyor.
Çünkü merkezi ağaçlar uçaktaki perçin gibi değildirler.
Uçaktan bir veya iki parça çıkarsanız da uçmaya devam eder.
Ama çok fazla parça çıkarırsanız,
veya kanatları tutan parçaları,
tüm sistem çöker.
Şimdi ormanlar hakkında nasıl düşünüyorsunuz? Farklı mı?
(Seyirciler) Evet.
Çok iyi.
Memnun oldum.
Hatırlarsanız, konuşmamın başında araştırma ve keşiflerimin
ormancılığı icra ediş şeklimizi değiştireceğini umduğumu söylemiştim.
Sizden 30 yıl sonra bunu Batı Kanada'da kontrol etmek istiyorum.
Burası yaklaşık 100 km batımızda,
Banff Ulusal Parkı sınırlarında bulunuyor.
Çok fazla tıraşlama kesimi var.
Çok da eski değil.
2014'te Dünya Kaynakları Enstitüsü, Kanada'nın son 10 yılda
en fazla orman bozulmasına sahip olan ülke olduğunu açıkladı.
Eminim ki Brezilya olduğunu düşündünüz.
Kanada'da bu oran yılda %3.6 oranında.
Tahminlerime göre, bu oran sürdürülebilir oranın yaklaşık dört katı.
Bu ölçekte bir büyük bozulmanın hidrolojik döngüleri etkilediği,
vahşi yaşam habitatını bozduğu
ve sera gazlarını atmosfere geri saldığı bilinir.
Bu daha çok bozulmaya ve ağaç ölümlerine neden olur.
Sadece bu değil, bir veya iki tür ekmeye devam ediyoruz
ve titrek kavak ve huş ağaçlarını ayıklıyoruz.
Basitleştirilmiş bu ormanlar karmaşıklıktan uzaktırlar,
enfeksiyonlara ve böceklere karşı korumasızdırlar.
İklimler değiştikçe,
bu kusursuz fırtınalar yaratıyor.
Bu aşırı doğa olaylarına, Kuzey Amerika'yı süpüren
devasa dağ çamı böceği salgını
veya Alberta'da meydana gelen büyük yangın bunlara örnektir.
Şimdi, son soruma gelmek istiyorum.
Ormanlarımızı zayıflatmak yerine
neden iklim değişikliği mücadelelerinde onlara yardım etmiyoruz?
Karmaşık sistemler olan ormanlarla ilgili en harika şey
muazzam bir kendilerini yenileme gücüne sahip olmalarıdır.
Son deneylerimizde,
yama kesimi ve merkez ağaçların muhafazası, çeşitli türlerin,
genlerin ve genotiplerin yenilenmesi ile öğrendik ki,
bu mikorizal ağlar çok hızlı bir şekilde iyileşiyor.
Bunların ışığında, sözlerime dört basit çözümle son vermek istiyorum.
Bunlar yapılması zor şeyler diyerek kendimizi kandıramayız.
Öncelikle, hepimiz ormanlara gitmeliyiz.
Kendi ormanlarımızdaki yerel katılımı yeniden tesis etmeliyiz.
Ormanlarımızın çoğu,
herkese tek beden elbise yaklaşımına göre yönetildi.
Ama iyi orman idaresi yerel şartların iyi bilinmesini gerektirir.
İkincisi, balta girmemiş ormanlarımızı korumalıyız.
Bunlar, genlerin, ana ağaçların, mikoriza ağlarının zengin kaynak havuzlarıdır.
Bu, daha az kesim anlamına geliyor.
Hiç kesilmesin demiyorum, daha az kesim diyorum.
Üçüncüsü, onları kestiğimizde,
mirasları,
ana ağaçları, ağları,
ormanı ve genleri korumalıyız,
ki kendi hikmetlerini gelecek nesil ağaçlara aktarabilsinler.
Bu şekilde gelecek stresine karşı koyabilsinler.
Korumacı olmak zorundayız.
Dördüncü ve son olarak,
ormanlarımızı tür, genotip ve yapı çeşitliliğine sahip olacak şekilde
ağaç ekerek,
doğal yenilenmeye izin vererek ıslah etmeliyiz.
Tabiat Ana'ya kendisini iyileştirmede
zekasını kullanması için ihtiyacı olan araçları vermeliyiz.
Unutmamalıyız ki ormanlar
sadece birbirleriyle yarışan bir avuç ağaçtan ibaret değiller.
Onlar müthiş işbirlikçilerdir.
Jigs'e dönelim.
Jigs'in tuvalete düşüşü bana bu diğer dünyayı gösterdi.
Ormanlara karşı benim bakış açımı değiştirdi.
Umarım bugün sizin de ormanlara bakışınız değişmiştir.
Teşekkürler.
(Alkışlar)