Con người có những quyền gì, và những quyền đó tới từ đâu?
Ai có quyền thực hiện những quyết định cho người khác và nhờ quyền lực nào?
Và bằng cách nào ta có thể tổ chức xã hội để đáp ứng nhu cầu của người dân?
Những câu hỏi này thách thức cả một quốc gia
trong thời kì bùng nổ của cuộc Cách mạng Pháp.
Tới cuối thế kỉ 18,
châu Âu đã trải qua một cuộc thay đổi sâu sắc về trí tuệ và văn hóa
được biết đến như thời kì Khai sáng.
Các triết gia và nghệ sĩ đề cao lí luận và tự do con người
lên trên truyền thống và tôn giáo.
Sự trỗi dậy của tầng lớp trung lưu và tư liệu in ấn
đã thúc đẩy nhận thức chính trị,
và cuộc Cách mạng Mỹ đã chuyển từ một thuộc địa của Anh
thành một nước cộng hòa độc lập.
Tuy nhiên Pháp, một trong những quốc gia lớn và giàu có nhất châu Âu
vẫn bị cai trị bởi một chính quyền cổ hủ với ba tầng lớp xã hội cố định
được gọi là các Đẳng cấp.
Nhà vua đương trị Louis XVI gây dựng quyền lực dựa trên thuyết chuyên chế
và trao những đặc quyền cho Đẳng cấp Thứ nhất và Thứ hai,
đó là tăng lữ và quý tộc.
Đẳng cấp Thứ ba gồm các thương gia trung lưu và thợ thủ công,
cùng hơn 20 triệu nông dân có ít quyền lực hơn rất nhiều
và họ là những người duy nhất phải đóng thuế,
không chỉ cho nhà vua, mà còn cho các Đẳng cấp khác.
Trong những năm mất mùa.
tô thuế có thể làm nông dân gần như trắng tay
trong khi nhà vua và quý tộc sống xa xỉ bằng sự giàu có mà họ giành được.
Nhưng khi Pháp chìm trong nợ nần do viện trợ cho Cách mạng Mỹ
và chiến tranh kéo dài với Anh,
cần có những thay đổi.
Vua Louis chỉ định bộ trưởng tài chính Jacques Necker,
người đã đề xuất cải cách thuế
và giành được sự ủng hộ của quần chúng bằng cách công khai chi tiêu ngân sách.
Nhưng các cố vấn của nhà vua phản đối quyết liệt đề nghị này.
Cực kì mong muốn tìm giải pháp, nhà vua đã cho họp Hội nghị ba Đẳng cấp,
một nhóm các đại biểu của ba Đẳng cấp,
lần đầu tiên trong 175 năm.
Mặc dù Đẳng cấp Thứ ba đại diện cho 98% dân số Pháp,
phiếu bầu của họ chỉ ngang hàng với phiếu bầu của các Đẳng cấp khác.
Và không bất ngờ khi cả hai giai cấp đứng đầu đều mong muốn giữ lại các đặc quyền.
Nhận ra rằng họ không thể được đối xử công bằng,
Đẳng cấp Thứ ba tan rã,
tự xưng họ là Hội đồng Dân tộc,
và đề nghị được soạn một bản hiến pháp mới mà không cần tới các Đẳng cấp khác.
Vua Louis ra lệnh cho Đẳng cấp Thứ nhất và Thứ hai
họp với Hội đồng Dân tộc,
nhưng đồng thời cách chức Necker, vị bộ trưởng tài chính được yêu mến.
Để đáp trả, hàng nghìn người dân Paris tức giận
hợp sức cùng quân lính đồng lòng tấn công nhà tù Bastille,
một biểu tượng của sức mạnh hoàng gia và một nhà chứa vũ khí lớn.
Cuộc Cách mạng đã bắt đầu.
Trong khi khởi nghĩa lan truyền khắp đất nước,
chế độ phong kiến bị loại bỏ.
Tuyên ngôn của Hội đồng Dân tộc về Nhân quyền và Dân quyền
đã nêu ra một ý tưởng tiến bộ so với thời đại -
rằng quyền cá nhân và tự do là gốc rễ đối với tự nhiên con người
và chính quyền tồn tại chỉ để bảo vệ chúng.
Không còn các đặc quyền, nhiều nhà quý tộc đã bỏ trốn ra nước ngoài,
cầu xin các nguyên thủ ở đó xâm lược Pháp và gìn giữ trật tự.
Và trong khi Louis tiếp tục là biểu tượng của nền quân chủ chuyên chế,
ông lo sợ cho tương lai của mình.
Năm 1791, ông cố gắng trốn khỏi Pháp nhưng đã bị bắt.
Cuộc bỏ trốn bất thành này đã làm tan vỡ niềm tin của người dân vào nhà vua.
Hoàng gia bị bắt giữ và nhà vua bị kết tội phản quốc.
Sau một phiên xử,
nhà vua được tôn kính một thời đã bị chém đầu công khai,
đánh dấu chấm hết cho một ngàn năm quân chủ
và hoàn thiện sự ra đời nền cộng hòa Pháp đầu tiên vào ngày 21/9,
dưới khẩu hiệu, "Tự do, Bình đẳng, Bác ái."
Chín tháng sau,
Hoàng hậu Marie Antoinette,
một người ngoại quốc từ lâu bị châm chọc là "Quý bà Thâm hụt"
do sự hoang phí của mình,
cũng bị xử tử.
Nhưng cuộc Cách mạng không kết thúc ở đó.
Một số lãnh đạo, không hài lòng với việc chỉ thay đổi chính quyền,
đã tìm cách thay đổi hoàn toàn xã hội Pháp --
tôn giáo, tên đường phố,
thậm chí cả lịch của nó.
Khi một số phần tử được hình thành,
phái Jacobin cực đoan được lãnh đạo bởi Maximilien Robespierre
đã mở màn một Triều đại Khủng bố
nhằm đàn áp những bất đồng nhỏ nhất,
đã xử tử hơn 20,000 người
trước khi chính phái này sụp đổ.
Trong khi đó, Pháp phải chống lại các nước quân chủ láng giềng
có ý định đàn áp cuộc cách mạng trước khi nó lan rộng.
Trong cơn hỗn loạn, một vị tướng tên Napoleon Bonaparte lên nắm quyền,
trở thành Hoàng đế khi ông tuyên bố sẽ giữ gìn những giá trị dân chủ của Cách mạng.
Sau tất cả, cuộc Cách mạng đã thấy ba quốc hội
và năm chính quyền trong vòng 10 năm,
theo sau là những thập kỉ của nền quân chủ và các cuộc nổi dậy thay phiên nhau
trước khi nền cộng hòa tiếp theo thành lập năm 1871.
Và khi chúng ta hoan nghênh tư tưởng của Cách mạng Pháp,
chúng ta vẫn đau đầu với những vấn đề cơ bản tương tự
những điều được nêu ra hai thế kỉ trước.