Chiến tranh là 1 phần cuộc sống của tôi khi tôi còn nhớ được.
Tôi sinh ra ở Afganistan, chỉ 6 tháng sau khi Xô Viết xâm lược,
mặc dù lúc đó tôi còn quá nhỏ để hiểu chuyện gì đang diễn ra,
Tôi có ý niệm về sự chịu đựng và nỗi sợ quanh mình.
Những trải nghiệm đầu đời ảnh hưởng lớn đến cách tôi nghĩ
về chiến tranh và xung đột.
Tôi biết rằng khi con người có vấn đề cơ bản về quyền lợi
đối với hầu hết bọn họ,
đầu hàng không phải là lựa chọn.
Đối với những loại xung đột này--
khi quyền con người bị xâm phạm,
khi đất nước họ bị chiếm đóng,
khi họ bị áp bức và làm nhục --
họ cần có cách để phản kháng và chống trả lại.
Có nghĩa là bất kể bạo lực kinh khủng và tàn khốc đến thế nào,
nếu người ta thấy rằng đó là lựa chọn duy nhất
họ sẽ dùng nó.
Đa số chúng ta quan tâm đến mức độ bạo lực trên thế giới.
Nhưng chúng ta không thể kết thúc chiến tranh
bằng cách nói rằng bạo lực là trái đạo đức.
Thay vào đó, ta cần cho bọn họ một công cụ
ít nhất cũng mạnh mẽ và hiệu quả bằng bạo lực.
Đây là công việc tôi làm.
Trong 13 năm qua,
tôi dạy mọi người
ở trong một vài tình huống khó khăn nhất trên thế giới
làm sao để sử dụng đấu tranh bất bạo động để xử lý xung đột.
Hầu hết mọi người khi nghe đều liên tưởng tới Gandhi và Martin Luther King.
Nhưng con người đã sử dụng biện pháp bất bạo động hàng ngàn năm rồi.
Thực ra hầu hết các quyền mà chúng ta có ngày nay trên đất nước này
là phụ nữ
là người dân tộc thiểu số
là công nhân,
là người có xu hướng tình dục khác nhau
và công dân quan tâm tới môi trường -
chúng ta không được trao những quyền này.
Những quyền này dành được
do người ta chiến đấu vì chúng
và hi sinh vì chúng.
Nhưng vì chúng ta không học được từ lịch sử này,
đấu tranh bất bạo động là kỹ thuật luôn bị hiểu lầm.
Vừa đây tôi có gặp 1 nhóm nhà hoạt động người Etiopia,
họ kể cho tôi nghe vài điều mà tôi được nghe rất nhiều.
Nói rằng họ đã cố gắng thực hiện hành vi bất bạo động
nhưng nó không có tác dụng.
Nhiều năm trước họ tổ chức 1 cuộc biểu tình.
Chính phủ bỏ tù tất cả mọi người, và như vậy là chấm dứt hết.
Ý tưởng đấu tranh bất bạo động tương đồng với biểu tình đường phố
là 1 vấn đề nan giải có thực.
Vì mặc dù biểu tình là cách tốt để thể hiện rằng người ta muốn thay đổi,
một mình họ, họ không thể thực sự tạo ra đổi thay -
ít nhất là đổi thay cơ bản.
(Cười)
Những đối thủ mạnh sẽ không đưa cho người dân những gì họ muốn
chỉ vì người dân thỉnh cầu ôn hòa...
hoặc cả khi không ôn hòa.
(Cười)
Đấu tranh bất bạo động hiệu quả khi hủy hoại được địch thủ,
không phải về thể chất,
mà là xác định các thể chế mà một đối thủ cần để tồn tại,
và tước đi nguồn sức mạnh từ những thể chế ấy.
Các nhà hoạt động bất bạo động có thể trung lập quân đội
bằng cách làm quân lính tê liệt.
Họ có thể phá vỡ nền kinh tế bằng đình công và tẩy chay.
Và họ có thể thách thức tuyên truyền chính phủ
bằng cách tạo ra truyền thông thay thế.
Có nhiều phương pháp có thể được sử dụng để làm việc này.
Đồng nghiệp và người cố vấn của tôi là Gene Sharp,
đã chỉ ra có 198 phương pháp thực hiện hành vi bất bạo động.
Và biểu tình chỉ là 1 trong số đó.
Để tôi đưa ra 1 ví dụ gần đây.
Cách đây vài tháng,
Guatemala bị khống chế bởi các cựu nhân viên quân đội thoái hóa
có quan hệ với tội phạm có tổ chức.
Người dân, nhìn chung, nhận thức được vấn đề,
nhưng đa số lại cảm thấy bất lực khi xử lý việc này -
đến khi 1 nhóm người chỉ với 12 dân thường,
kêu gọi bạn bè trên Facebook
để gặp ở quảng trường trung tâm, giơ tấm bảng với thông điệp:
"Renuncia YA"
nghĩa là hãy từ chức đi.
Trước sự ngạc nhiên của họ,
30,000 người cùng tham gia.
Họ ở đó hàng tháng vì biểu tình lan rộng ra cả nước.
Một mặt,
những người tổ chức đã ném hàng trăm quả trứng vào nhiều tòa nhà chính phủ
với thông điệp:
"Nếu các người không có huevos" --
can đảm (tiếng lóng) --
"để ngăn chặn các ứng viên thoái hóa chạy chân vào nhà nước,
chúng tôi cho các người mượn."
(Cười)
(Vỗ tay)
Tổng thống Molina trả lời
bằng cách thề rằng sẽ không thoái vị.
Và các nhà hoạt động nhận ra rằng họ không thể chỉ biểu tình
và yêu cầu Tổng thống từ chức,
Họ cần để cho ông ta không còn lựa chọn nào.
Nên người dân đã tổ chức cuộc tổng đình công,
mà người dân khắp cả nước từ chối đi làm,
chỉ riêng Thành phố Guatemala,
hơn 400 doanh nghiệp và trường học đóng cửa.
Trong khi đó,
nông dân cả nước chặn các ngã đường chính.
Trong 5 ngày,
Tổng thống,
cùng với hàng tá những nhân viên chính phủ,
đã đồng loạt từ chức.
(Vỗ tay)
Người dân dùng hành vi bất bạo động một cách sáng tạo
và dũng cảm - là nguồn cảm hứng lớn lao cho tôi
gần như ở bất kỳ quốc gia nào trên thế giới.
Ví dụ,
gần đây có 1 nhóm nhà hoạt động Uganda
đã thả 1 thùng heo ra đường.
Bạn có thể thấy rằng cảnh sát bối rối vì không biết xử lý lũ heo.
(Cười)
Lũ heo được sơn màu của đảng cầm quyền.
Trong đó 1 con đội mũ
cái mũ mà người dân đều nhận ra.
(Cười)
Các nhà hoạt động khắp thế giới
đã nắm bắt mục tiêu tốt hơn.
nhưng những hành độc cô lập thường ít hiệu quả
nếu chúng không nằm trong 1 mục tiêu lớn.
Một vị tướng sẽ không điều hành binh đoàn ra trận
trừ phi ông ta có 1 kế hoạch đánh thắng cuộc chiến.
Tuy nhiên đây là cách đa số phong trào bất bạo động hoạt động.
Đấu tranh bất bạo động chỉ phức tạp như chiến tranh quân sự,
nếu không thì nhiều hơn.
Người tham gia phải được đào tạo tốt, có mục tiêu rõ ràng,
và lãnh đạo phải có chiến lược về cách đạt được mục tiêu.
Kỹ thuật chiến tranh được phát triển qua hàng ngàn năm
với nguồn lực lớn lao
và một số người đầu óc tốt dâng hiến cho việc hiểu
và cải tiến kỹ thuật này.
Trong khi đó, đấu tranh bất bạo động hiếm khi được nghiên cứu có hệ thống,
và ngay cả số lượng nghiên cứu tăng lên,
nhưng chỉ có vài chục người trên thế giới có thể dạy môn này.
Việc này thật nguy hiểm,
vì chúng ta biết cách tiếp cận cũ trong việc giải quyết xung đột
không thích hợp với những thách thức mới mà chúng ta đang đối mặt.
Chính phủ Mỹ gần đây thừa nhận
rằng họ đang bế tắc trong cuộc chiến chống ISIS.
Nhưng điều mà người ta không biết
là chúng ta đã chống lại ISIS sử dụng hành vi bất bạo động.
Khi ISIS bắt Mosul vào tháng 6 2014,
tuyên bố rằng họ đang đưa ra
1 chương trình học ở trường công lập mới,
dựa trên tư tưởng cực đoan của mình.
Nhưng ngày đầu tiên ở trường,
không có đứa trẻ nào xuất hiện.
Đơn giản vì phụ huynh không gởi chúng đến.
Họ nói với nhà báo rằng họ thà để con học ở nhà
hơn là để con họ bị tẩy não.
Đây là 1 ví dụ chỉ 1 hành động thách thức
chỉ ở 1 thành phố.
Nhưng nếu hành động này được kết hợp
với hàng tá các hành động kháng bất bạo động
đã diễn ra chống lại ISIS?
Điều gì xảy ra nếu việc tẩy chay của cha mẹ là 1 phần của chiến lược lớn
nhằm xác định và cắt đi nguồn lực mà ISIS cần hoạt động;
lao động lành nghề cần sản xuất thức ăn,
kỹ sư chiết và tinh luyện dầu;
hạ tầng truyền thông và mạng lưới thông tin liên lạc,
hệ thống giao thông,
cơ sở kinh doanh địa phương, mà ISIS dựa vào?
Thật khó hình dung làm sao đánh bại ISIS
với hành vi bất bạo động.
Nhưng đã đến lúc ta cần thách thức cách ta nghĩ về xung đột
và các lựa chọn chúng ta phải đối mặt.
Đây là ý tưởng đáng lan tỏa:
hãy học về cách hành vi bất bạo động vận hành
và cách chúng ta biến nó trở nên mạnh mẽ hơn,
chỉ như cách chúng ta hay làm với công nghệ và hệ thống khác,
cần được liên tục tinh luyện để đáp ứng tốt hơn nhu cầu con người
Chúng ta có thể cải tiến hành vi bất bạo động
tới mức nó ngày càng được sử dụng nhiều ở nơi có chiến tranh.
Bạo lực là công cụ xung đột
sau đó có thể bị cấm
giống như cách dùng tên và cung tên,
bởi vì ta thay thế chúng bằng vũ khí có hiệu quả hơn
Với sự sáng tao của con người,
ta có thể biến đấu tranh bất bạo động
mạnh mẽ hơn so với công nghệ chiến tranh mới và tối tân nhất.
Hy vọng lớn nhất đối với nhân loại không dựa vào lên án bạo lực
mà làm cho bạo lực trở nên mất tác dụng.
Cảm ơn
(Vỗ tay)