Toen ik besloot een kunstwerk te maken in Manshiyat Naser,
de wijk van de vuilnismannen in Caïro, Egypte,
had ik nooit verwacht dat dit project
de meest fantastische ervaring zou zijn die ik ooit zou beleven.
Als kunstenaar koesterde ik het idee
om een arme en verwaarloosde buurt
op te leuken door er kunst naartoe te brengen
en zo een licht te doen schijnen op deze geïsoleerde gemeenschap.
De eerste keer dat ik over deze Koptisch-christelijke gemeenschap hoorde
was in 2009,
toen de Egyptische autoriteiten onder regime van Hosni Mubarak
besloten tot slachting van 300.000 varkens
onder voorwendselen van het H1N1-virus.
Van oorsprong zijn ze varkenshouders.
Hun varkens en ander vee worden gevoed
met het organisch afval dat zij dagelijks verzamelen.
Deze gebeurtenis betekende het einde van hun inkomstenbron.
Mijn eerste keer in Manshiyat Naser voelde als een doolhof.
Ik zocht naar het klooster van St. Simeon,
op de top van de Mokattamberg.
Eerst moet je naar rechts, dan rechtdoor, weer naar rechts, dan links,
om zo de top van de berg te bereiken.
Om daar te komen
moet je je een weg tussen de overvolle afvalwagens banen,
en om de tuk-tuks heen slalommen,
het snelste voertuig om de wijk te doorkruisen.
De geur van het geloosde afval van de wagens was intens
en het geluid van het verkeer was luid en opdringerig.
Daarbij kwam nog het lawaai van afvalverwerkingsmachines.
Van buiten lijkt het chaotisch, maar alles is perfect georganiseerd.
De 'Zaraeeb', zoals ze zichzelf noemen,
wat 'de varkenshouders' betekent,
verzamelen en sorteren al tientallen jaren het afval van Caïro in hun wijk.
Ze hebben een van de meest efficiënte en lucratieve systemen bedacht
op wereldwijd niveau.
Ondanks dat, wordt de wijk gezien als vies, achtergesteld en afgezonderd,
vanwege de associatie met het afval.
Aanvankelijk wilde ik een anamorfisch kunstwerk creëren
dat alleen te zien zou zijn vanaf één uitkijkpunt.
Ik wilde mezelf een creatieve uitdaging geven
door op verschillende gebouwen te schilderen
en het geheel vanaf één punt op de Mokattamberg zichtbaar te maken.
De Mokattamberg is de trots van de gemeenschap.
Het is waar zij het klooster van St. Simon hebben gebouwd,
een kerk die plaats biedt aan 10.000 mensen,
in een grot die zij zelf uit de berg hebben gehakt.
De eerste keer dat ik op de top van de berg stond en naar de wijk keek,
vroeg ik mezelf af hoe ik in hemelsnaam
de bewoners zover zou krijgen dat ik op hun huis mocht schilderen.
Maar toen kwam Magd.
Magd is een gids van de kerk.
Hij vertelde me dat ik alleen maar Vader Samaan moest zien over te halen:
de leider van de gemeenschap.
Maar om hem over te halen, moest ik eerst Mario overhalen,
een Poolse kunstenaar die 20 jaar geleden naar Cairo is verhuisd
en alle kunst in de grottenkerk heeft gemaakt.
Ik ben Mario zeer dankbaar. Hij was de sleutel van mijn project.
Hij regelde een ontmoeting tussen mij en Vader Samaan,
en hij vond het een geweldig idee.
Hij vroeg me waar ik voorheen geschilderd had
en hoe ik dit project wilde aanpakken.
En hij wilde met name eerst weten wat ik dan wilde gaan schrijven.
In mijn kunstwerken stop ik altijd een boodschap,
in Arabische kalligrafie.
Ik zorg ervoor dat die boodschappen relevant zijn voor die plaats,
maar tegelijkertijd een breder element bevatten,
zodat iedereen, waar dan ook, zich er in kan vinden.
Dus voor Mashiyat Naser besloot ik in het Arabisch
de woorden van Sint-Athanasius van Alexandrië te schrijven,
een Koptisch bisschop uit de derde eeuw n.C., die zei:
(Arabisch)
wat zoveel betekent als:
'Iedereen die het zonlicht duidelijk wil zien,
zal zich eerst in de ogen moeten wrijven.'
Het was erg belangrijk voor mij
dat de gemeenschap zich verbonden zou voelen met deze woorden.
Deze quote weerspiegelde precies de geest van het project.
Vader Samaan gaf het project zijn zegen,
wat ervoor zorgde dat alle bewoners meededen aan het project.
Honderden liters verf, een dozijn blauwe verfliften,
meerdere trips op en neer naar Caïro,
een sterk en hecht team uit Frankrijk, Noord-Afrika, het Midden-Oosten en de VS,
en na een jaar plannen en logistieke operaties, stonden we er eindelijk:
mijn team en een aantal leden van de lokale gemeenschap,
om een kunstwerk te bouwen, verspreid over 50 gebouwen,
waarvan sommige dienden als plek voor de kalligrafie
die ik met gekleurde omlijningen benadruk.
Hier wat blauw, daar wat geel, daar wat oranje.
Anderen brachten zandzakken naar boven
om die verfliften te verankeren.
Anderen monteerden diezelfde liften en haalden ze weer uit elkaar,
om ze naar andere gebouwen te brengen.
Aan het begin van het project
gaf ik alle gebouwen op mijn schets een nummer
en was er geen echt samenspel met de gemeenschap.
De mensen zagen het nut van het project niet.
Maar al snel genoeg werden de nummers van de gebouwen familienamen.
Het eerste gebouw was het huis van Oom Ibrahim.
Oom Ibrahim is een geweldig enthousiast mens.
Hij zong continu en maakte altijd grapjes,
en zijn dochters en zonen hebben me gered van zijn stier,
die me op de derde verdieping wilde aanvallen.
(Gelach)
Die stier zag me vanuit het raam en kwam toen naar het balkon.
(Gelach)
Tja.
Oom Ibrahim was altijd te vinden op het balkon
en praatte met me terwijl ik schilderde.
Ik herinner me dat hij me vertelde
dat hij in geen 10 jaar bij de berg was geweest
en dat hij nooit een dag vrij neemt.
Wie ruimt immers het afval op als hij zou stoppen met werken?
Maar verrassend genoeg is hij aan het einde van het project
naar de berg gekomen om naar het kunstwerk te kijken.
Hij was apetrots op zijn geschilderde huis
en zei dat dit een project was van vrede en --
Pardon..
(Applaus)
Bedankt.
Hij zei dat dit een project was van vrede en eenheid,
en dat het mensen samenbracht.
Op deze manier veranderden zijn gedachten over het project
en evenzo veranderden mijn gedachten over de gemeenschap
en over wat zij doen.
De afval die iedereen verafschuwt is eigenlijk niet van hun.
Zij leven er slechts in.
Eigenlijk leven ze niet in het afval. Ze leven ervan.
Dus ik begon te twijfelen en vroeg me af
wat nu het werkelijke doel van het project was?
Het ging er niet om
om een plek op te leuken door er kunst naartoe te brengen.
Het ging om het veranderen van gedachten en het gesprek aanknopen
over de band die we hebben met onbekende gemeenschappen.
Stukje bij beetje
kreeg de kalligrafie meer vorm,
en waren we opgewonden om het werk vanaf de berg te bekijken.
Iedere dag op dit punt staan, deed me realiseren
wat de symboliek achter dit anamorfisch kunstwerk is.
Als je het werkelijke beeld van iemand wil zien,
moet je misschien je standpunt veranderen.
Er waren twijfels en moeilijkheden, zoals angst en stress.
De omgeving was niet makkelijk om in te werken,
soms tussen de varkens in moeten schilderen
of een stapel afval beklimmen om een verflift te bereiken.
Maar uiteindelijk overwonnen we toch
onze angst voor de hoogtes en de bungelende liften,
de penetrante geuren en zelfs de stress van de tijdsdruk.
De vriendelijkheid van alle mensen deed onze zorgen verdwijnen.
Gebouw nummer 3 was het huis van Oom Bakheet en Tante Fareeda.
In het Egyptisch bestaat er een uitdrukking die luidt: 'Ahsen Nas',
wat 'de beste mensen' betekent.
Zij waren de beste mensen.
We hielden onze pauzes vaak voor hun huizen
en alle kinderen uit de buurt kwamen dan bij ons zitten.
Ik was onder de indruk van de kinderen uit Manshiyat Naser.
De eerste dagen weigerden ze alles wat we hen probeerden te geven,
zelfs een snack of een blikje frisdrank.
Dus ik vroeg Tante Fareeda: "Waarom doen ze dat?"
Zij vertelde me dat ze hun kinderen leren alles te weigeren
van iemand die ze niet kennen,
want misschien heeft deze persoon het harder nodig dan zij zelf.
Op dit moment besefte ik
dat de Zaraeebgemeenschap de ideale context was
voor het onderwerp 'perceptie'.
We moeten vraagtekens zetten
bij het aantal verkeerde opvattingen en vooroordelen
dat wij als maatschappij over andere gemeenschappen hebben
op grond van hoe anders ze zijn.
Ik herinner me hoe we vertraging opliepen bij Oom Ibrahim,
toen de varkens die hij op het dak fokt
de zandzakken begonnen te eten die de verfliften omhoog hielden.
(Gelach)
Het huis van Oom Bakheet en Tante Fareeda
deed dienst als ontmoetingspunt.
Iedereen verzamelde zich daar.
Ik denk dat Oom Ibrahim dat bedoelde
met 'een project van vrede en eenheid',
want het voelde echt alsof mensen dichterbij elkaar kwamen.
Iedereen groette ons met een lach, bood ons wat te drinken aan
of nodigde ons bij hen thuis uit voor de lunch.
Soms was je op de begane grond van een gebouw aan het werk
en opende iemand het raam om een kopje thee aan te bieden.
Hetzelfde gebeurde op de eerste verdieping.
En zo ging dat door, helemaal naar boven.
(Gelach)
(Applaus)
Ik geloof dat ik nog nooit zoveel thee heb gedronken als toen.
(Gelach)
We hadden eigenlijk best sneller klaar kunnen zijn,
maar door die theepauzes kostte het ons drie weken.
(Gelach)
In Egypte bestaat er nog een andere uitdrukking: 'Nawartouna',
wat 'jij bracht ons licht' betekent.
In Manshiyat Naser bleven ze dit tegen ons zeggen.
De kalligrafie, eigenlijk --
heb ik witte glow-in-the-dark verf voor de kalligrafie gebruikt,
dus aan het einde van het project huurden we een paar blacklightprojectors
en belichtten we als een verassing de hele wijk.
We wilden ze zeggen
dat zij degenen zijn die ons licht hebben gebracht.
(Applaus)
De Zaraeebgemeenschap zijn sterke, eerlijke, harde werkers,
en zij kennen hun waarde.
De inwoners van Caïro noemen ze de 'Zabaleen';
'de mensen van het afval'.
Ironisch genoeg, noemen de bewoners van Manshiyat Naser,
de bewoners van Caïro de Zabaleen.
Daar wordt tenslotte het afval geproduceerd en niet bij ons, zeggen ze.
(Gelach)
(Applaus)
Ons doel was om daar iets achter te laten
maar het voelt alsof zij ons iets hebben achtergelaten.
Weet je, eigenlijk was dit project een smoes
voor deze geweldige menselijke ervaring.
Het kunstwerk zal ooit verdwijnen, vervagen --
op dit moment bouwt de buurman van Oom Ibrahim een tweede verdieping
waardoor het schilderwerk deels wordt bedekt,
dus misschien moet ik nog terug, om eroverheen te schilderen.
Het ging om de ervaring,
om het verhaal,
om het moment.
Vanuit de straten van de wijk
zie je het kunstwerk slechts in delen,
afgezonderd van elkaar,
op zichzelf staand.
Maar door de kalligrafie is ze verbonden
die vandaag de krachtige boodschap overbrengt
waar we over na moeten denken voordat we over iemand oordelen.
Iedereen die het zonlicht duidelijk wil zien,
zal zich eerst in de ogen moeten wrijven.
Bedankt.
(Applaus)