İlk işim Modern Sanat Müzesi'nde
ressam Elizabeth Murray'in retrospektifinde
çalışmak olduğu için kendimi çok şanslı hissediyorum.
Ondan çok fazla şey öğrendim.
Küratör Robert Storr
hayat boyu ürettiği işler içinden
bütün tabloları seçtikten sonra,
1970'lerdeki resimlere bakmaya bayıldım.
İleride hayatında tekrar ortaya çıkacak
olan bazı motifler ve öğeler vardı.
Ona ilk çalışmaları hakkında
ne düşündüğünü sorduğumu hatırlıyorum.
Ona ait olduğunu bilmeseniz,
bunu tahmin edemezdiniz.
Bana birkaçının olmasını istediği gibi
kendi ölçülerine ulaşamadığını belirtti.
Aslında biri kendi
standartlarına öylesine
ulaşmamıştı ki, onu stüdyosunda çöpe atmıştı
ve komşusu da değerini anladığı için
onu almıştı.
O anda başarı ve yaratıcılık
hakkındaki görüşüm değişti.
Başarının bir an olduğunu,
ancak her zaman göklere çıkardığımız şeyin
yaratıcılık ve ustalık olduğunu anladım.
Ama işte olay şu: Başarıyı ustalığa
dönüştürmemizi sağlayan şey ne?
Uzun zamandır kendi kendime sorduğum bir soru bu.
Bence başarıya yaklaşma lütfuna
değer vermeye başladığımızda ortaya çıkıyor.
Manhattan'ın en kuzeyinde bulunan
Columbia'nın Baker Spor Kompleksi'nde
soğuk bir Mayıs günü üniversitenin,
kadere bakın ki hepsi kadın olan,
okçuluk takımını seyretmeye gittiğimde
bunu anlamaya başladım.
Okçu paradoksu denen, yani aslında hedefinizi
vurmak için ondan biraz eğimli bir şeye
nişan almanız gerektiğini söyleyen fikri görmek istedim.
Koç bu kadınlarla gri minibüsünde
yaklaşırken durup seyrettim
ve adeta rahat bir odaklanma içinde dışarı çıktılar.
Birisi bir elinde yarısı yenmiş bir dondurma külahı
ve solunda sarı tüyüyle oklar tutuyordu.
Yanımdan geçip gülümsediler,
ama çim alana doğru giderken
kim olduğumu anlamaya çalıştılar.
Birbirleriyle kelimelerle değil,
sayılarla, derecelerle konuştular,
sanırım hedeflerini vurmayı
planladıkları pozisyonlarla.
Belki de kimin desteğe ihtiyacı olabilir diye
değerlendirmek üzere koçu aramızda dururken
bir okçunun arkasında durdum ve onu seyrettim,
birinin bile nasıl onluk daireyi
vuracağını anlayamamıştım.
Onluk daire standart 75 yarda mesafeden,
bir kol boyu uzaklığından
bir kibrit çöpünün ucu kadar küçük görünür.
Bu her atışta 50 librelik çekiş ağırlığını
kaldırırken olur.
Önce yediyi, ardından dokuzu ve sonra iki kere
onu vurduğunu hatırlıyorum
ve sonraki ok da hedefi
dahi vuramadı.
Bunun ona daha çok kararlılık verdiğini
gördüm ve tekrar tekrar denedi.
Bu üç saat sürdü.
Antrenmanın sonunda, okçulardan biri
öylesine zorlanmıştı ki,
yere pestil gibi serildi,
kafası gökyüzüne doğru bakıyor,
T.S. Eliot'un dönen dünyadaki bu duran
noktaya ne diyeceğini bulmaya çalışıyordu.
Amerikan kültüründe bu çok nadirdir,
bunun artık meslekle pek ilgisi yoktur,
bu derecede kusursuz
bir kararlılığın nasıl olduğunu,
bir hedefi vurmak için üç saat
bedenin duruşunu ayarlamanın ne demek olduğunu görmek,
bilinmezlik içinde bir çeşit mükemmellik aramak.
Ancak orada kaldım, çünkü çok nadir olarak
görülecek bir şeye tanıklık ettiğimi anladım,
başarı ve ustalık arasındaki o farka.
O zaman başarı o onluk daireye isabet ettirmektir,
ancak ustalık bunu tekrar tekrar yapamazsan
bunun hiçbir şey ifade etmediğini bilmektir.
Ancak ustalık mükemmellikle aynı şey değildir.
Başarıyla aynı şey değildir,
ki başarıyı bir hadise olarak,
zamanın içinde bir an olarak
ve dünyanın size verdiği bir etiket olarak görürüm.
Ustalık bir hedefe bağlılık değil,
bitmeyen bir arayıştır.
Bunu yapmamıza sebep olan şey,
bizi daha fazla ileriye iten şey,
neredeyse kazanmanın değeridir.
Kaç kere bir şeyi bir klasik, hatta başyapıt
olarak tanımladık,
yaratıcısı onu umutsuzca bitmemiş olarak görürken,
zorluklar ve hatalarla dolu olarak,
yani başka bir ifadeyle bir neredeyse kazanmak olarak?
Elizabeth Murray, ilk tabloları
hakkındaki itirafıyla beni şaşırtmıştı.
Ressam Paul Cézanne, çalışmalarının sıklıkla bitmemiş olduğunu düşünerek,
onları tekrar ele almak niyetiyle
kasıtlı olarak bir kenara koyardı,
ancak hayatının sonunda
sonuç resimlerinin sadece yüzde onunu
imzalamış olmasıydı.
En sevdiği roman, Honoré de Balzac'ın Gizli Başyapıt'ıydı
ve ana karakteri kendisiyle özdeşleştirmişti.
Diğerleri çalışmalarını yalnızca
övgüye değer bulurken, Franz Kafka bitmemiş olarak gördü,
o kadar ki bütün günlüklerinin,
el yazılarının, mektuplarının ve hatta
taslaklarının öldükten sonra yakılmasını istedi.
Arkadaşları bu isteğine uymayı reddettiler
ve bu yüzden şimdi Kafka'nın
yaptığı bütün çalışmalara sahibiz:
"Amerika", "Dava" ve "Şato",
öylesine tamamlanmamış bir eser ki, cümlenin ortasında bitiyor.
Ustalığı arayış, diğer bir deyişle,
hemen hemen hep ileriye doğrudur.
"Tanrım, bana başarabileceğimden daha
fazlasını istemeyi bahşet,"
diye yakarmıştı Michelangelo,
sanki Sistina Şapeli'ndeki
Eski Ahit Tanrısı'na
ve kendisi de uzattığı parmağı
Tanrı'nın eline tam değmeyen Âdem'di.
Ustalık uzanmaktır, ulaşmak değildir.
Olduğunuz yer ve olmak istediğiniz yer arasındaki
boşluğu sürekli kapatmayı istemektir.
Ustalık sanatınız için fedakârlık yapmaktır,
kariyerinizi inşa etmeniz için değil.
Kaç tane mucit ve sayısız girişimci
bu olguyu yaşıyor?
Bunu yılmaz Kuzey Kutbu kâşifi
Ben Saunders'ın yaşamında bile görüyoruz,
ki bana zaferlerinin
sadece büyük başarılarının
sonucu olmadığını,
onun yerine bir dizi kazanmaya yaklaştıklarının itici gücü söylemiştir.
Kendi öncüsü olduğumuz yerde kaldığımızda başarılı oluyoruz.
Duke Ellington tarafından anlaşılmış bir bilgelikti bu,
ki kendisi repertuvarındaki en sevdiği şarkının
hep bir sonraki olduğunu,
hep daha bestelemediği şarkı olduğunu söylemiştir.
Neredeyse kazanmanın ustalığın
doğasında olmasının sebeplerinden biri,
uzmanlığımız ne kadar fazlaysa,
bildiğimizi düşündüğümüz şeylerin hepsini
bilmediğimizi daha net görebilmemizdir.
Buna Dunning–Kruger etkisi denir.
Paris Review, James Baldwin'e sorduğunda
şu cevabı alabilmişti,
"Bilgiyle artan şey sizce nedir?"
ve o da şöyle söyledi, "Ne kadar az bildiğini öğreniyorsun."
Başarı bizi motive eder, ama neredeyse kazanmak
süregelen bir arayışta bizi ileriye götürebilir.
Bunun en etkili örneklerinden biri,
yarışmadan sonra Olimpiyat gümüş
madalyası ile bronz madalyası kazananlar
arasındaki farka baktığımızda görülür.
Thomas Gilovich ve Cornell'den ekibi
bu farkı araştırmış ve gümüş madalya
alanların, dördüncü olmayıp hiç madalya almamaları
söz konusu olmadığı için tipik olarak daha
mutlu olan bronz kazananlarla karşılaştırıldığında
hissettikleri öfkenin, gümüş madalya
kazananlara bir sonraki yarışmada
bir odak noktası verdiğini bulmuştur.
Bunu kumar endüstrisinde dahi görüyoruz,
ki bu neredeyse kazanma olgusunu
bir zamanlar alıp
neredeyse kazanma oranı ortalamadan daha
yüksek olan kazı kazan biletleri yarattılar
ve insanlar daha fazla bilet almak için
öylesine istekliydi ki,
bunlara yürek durduran dendi ve 1970'lerde Britanya'da
kumar endüstrisinin bir dizi suistimali ile körüklendi.
Neredeyse kazanmanın itici gücü olmasının nedeni,
olaya bakışımızı değiştirmesi
ve uzağa koymaya meyilli olduğumuz
hedeflerimizi bulunduğumuz
daha yakın bir yere koymasıdır.
Gelecek hafta harika bir günün neye benzediğini düşünmenizi istesem,
bunu daha genel ifadelerle anlatabilirsiniz.
Ama yarın TED'de harika bir günü anlatmanızı istesem,
bunu tane tane, gerçekçi bir netlikte anlatabilirsiniz.
Neredeyse kazanma işte bunu yapar.
Görüş alanımız içinde olan o dağı ele almak için şu an
ne yapmayı planladığımıza odaklanmamızı sağlar.
Jackie Joyner-Kersee 1984'te
heptatlonda altını saniyenin üçte biri
ile kaçırmıştı
ve kocası bunun bir sonraki yarışmada
ona ihtiyacı olan kararlılığı vereceğini öngörmüştü.
1988'de heptatlonda altını kazandı
ve 7.921 puanla rekor kırdı,
ki bu o zamandan beri hiçbir sporcunun yaklaşmadığı bir skor.
Her şeyi yaptığımızda gelişmeyiz,
aksine daha yapacak şeyler olduğunda.
Burada durup bu odada
neredeyse kazanmayı yaratacak
değişik yollar hakkında, hayatlarınızın bunu
nasıl yerine
getirebileceğini düşünüyor ve merak ediyorum.
Çünkü bence biraz içgüdüsel seviyede bunu biliyoruz.
Öncüsü olduğumuz yerde kaldığımızda
başarılı olduğumuzu biliyoruz.
Bu yüzden kasti eksiklikler
yaratılış efsaneleri içine yerleştirilmiştir.
Navaho kültüründe, bazı erkek ve kadın sanatçılar
tekstil ve seramikler içine bilerek
kusur koyarlar.
Buna ruh çizgisi adı verilir,
dokumacı veya yapana bir çıkış yolu
vermek için, aynı zamanda da iş yapmasına devam etmesi
için bir sebep olarak desende kasti bir kusur.
Ustalar bir konuyu kavramsal sona
getirdikleri için uzman değillerdir.
Ustalardır çünkü bunun
olmadığını fark ederler.
Bunun hakkında düşününce,
neden okçuluk koçunun
idmanın sonunda bana okçularının
işitmeyeceği mesafeden,
onun ve meslektaşlarının ekipleri için
ne yapsalar yetmeyeceğini düşündüklerini,
kazanmak üzere olmak konusunu aşmalarına yardımcı olması
için yeterli gözünde canlandırma tekniği ve duruş eğitimi
olmadığını söylediğini anlıyorum.
Aslında tam olarak şikâyet gibi gelmedi bu,
sadece bana yaptığı
naif bir itiraf gibiydi,
kendisini hep daha fazlasını talep eden
doymak bilmez, bitmeyen bir yola
adadığını bildiğini bana hatırlatmak içindi.
Bitmemiş bir fikir üzerine inşa ederiz,
bu fikir eski hâlimiz olsa bile.
Bu ustalığın dinamiğidir.
İstediğinizi düşündüğünüz şeye yaklaşmak,
yapmayı hayal ettiğinizden daha fazlasına ulaşmanıza
yardımcı olabilir.
Bir gün galeride o ilk resimlerine
gülümserken onu gördüğümde,
Elizabeth Murray'in ne düşündüğünü anlamam
için gereken şey bu.
Ütopyalar yaratmış olsaydık bile, bence
hâlâ bitmemişlere sahip olurduk.
Tamamlamak bir amaçtır,
ama onun hiçbir zaman son olmadığını ümit ederiz.
Teşekkürler.
(Alkış)