Bir çocuk doktoru olarak görmek zorunda olduğum ilk hastalardan biri Sol'dü,
şiddetli solunum yolu enfeksiyonu sebebi ile başvurmuş
bir aylık güzel bir bebek.
O zamana kadar bu denli hızlı kötüleşen bir hasta görmemiştim.
Sadece iki gün içinde solunum cihazına bağlandı
ve üçüncü gün öldü.
Sol'de boğmaca hastalığı vardı.
Odada bu olayı tartıştıktan ve üzücü bir duygusal boşalmadan sonra
şefimin bana şunu söylediğini hatırlıyorum
"Tamam, derin bir nefes al. Yüzünü yıka."
İşte en zor kısım geliyor:
"Ailesi ile konuşmamız lazım."
O an aklıma binlerce soru geldi:
"Nasıl olur da bir aylık bebek bu kadar talihsiz olur?"
"Bu konuda biz bir şey yapmış olabilir miyiz?"
Aşılar var olmadan önce,
birçok bulaşıcı hastalık yıllar boyunca milyonlarca kişiyi öldürdü.
1918 yılındaki grip salgını sırasında
50 milyon insan öldü.
Bu sayı Arjantin'in şimdiki nüfusundan fazla.
Belki aranızdaki yaşça büyük kişiler 1956 yılında
Arjantin'de patlak veren çocuk felci salgınını hatırlar.
O zamanlar çocuk felcine karşı kullanılabilecek bir aşı yoktu.
İnsanlar ne yapacaklarını bilmiyordu, çıldırıyorlardı.
Ağaç gövdelerini sönmüş kireçle boyuyorlardı.
Çocukların çamaşırlarının içine
küçük kafur keseleri yerleştiriyorlardı, sanki bir gücü varmış gibi.
Çocuk felci salgını boyunca binlerce insan yaşamını yitirdi.
Ve bu hastalık binlerce insanda çok ciddi sinirsel hasar bıraktı.
Bunları biliyorum çünkü okudum,
aşılar sayesinde böylesine kötü bir salgın hastalığı
yaşamadığımız için benim neslim şanslıydı.
Aşılar, 20. yüzyılın halk sağlığı açısından büyük bir başarıdır.
İçilebilir nitelikte sudan sonra
ölüm oranlarının azalmasına en çok sebep olan müdaheledir aşı,
hatta antibiyotiklerden bile çok.
Aşılar, çiçek hastalığı gibi korkunç bir hastalığı gezegenden yok ederken
kızamık, boğmaca, çocuk felci ve bir çok hastalıklardan
kaynaklı ölüm oranlarını da
ciddi bir oranda azaltmıştır.
Tüm bu hastalıkların aşı ile önlenebileceği kabul edilmektedir.
Bu ne demek?
Potansiyel olarak önlenebilir,
ama böyle olabilmesi için bir şeyler yapılmalı.
Yani aşı olmalısınız.
Sanırım buradaki herkes olmasa da çoğumuz
hayatımızın bir noktasında aşı olduk.
Açıkçası hangi aşıların veya güçlendiricilerin
ergenlik sonrasında olmamız gerektiğini çoğumuzun bildiğini sanmıyorum.
Hiç merak ettiniz mi aşı olduğumuzda
kimleri koruyoruz?
Bununla ne mi demek istiyorum?
Kendimizi korumanın ötesinde acaba başka bir etkisi var mı?
Size bir şey göstereyim.
Bir anlığına düşünün,
daha önce kızamık gibi
belirli bir hastalık vakası yaşanmamış
bir şehirdeyiz.
Buradan, şehirdeki hiç kimsenin bu hastalıkla temas etmediği anlamı çıkar.
Ne birilerinin doğal savunması vardır, ne de kızamık aşısı olmuşlardır.
Bir gün bu kentteki bir kişi kızamık olursa
hastalık çok fazla direnç bulamayacak,
kişiden kişiye bulaşmaya başlayacaktır
ve çabucak toplumun geneline yayılacaktır.
Belirli bir süre sonunda ise
nüfusun büyük bir kısmı hastalanacaktır.
Eğer aşı kullanılmazsa bu olay yaşanır.
Şimdi tam tersini hayal edelim.
Nüfusun %90'dan fazlasının
kızamığa karşı savunması olduğu bir şehirdeyiz.
Bu şu demek; ya bu insanlar
hastalığı daha önce geçirdiler ve doğal bir savunma geliştirdiler
ya da kızamık aşısı oldular.
Eğer bir gün
bu şehirde kızamık hastalığı geçiren biri görülürse
hastalık bir dirençle karşılacaktır
ve kişiden kişiye bulaşmayacaktır.
Muhtemelen, hastalığın yayılması sınırlı olacak
ve kızamık salgını başlamayacaktır.
Bir şeye dikkatinizi çekmek istiyorum.
Aşı olan insanlar
sadece kendilerini korumazlar,
aynı zamanda hastalığın toplum içinde
yayılmasını önlerler,
yani dolaylı olarak
toplumdaki aşı olmamış insanları da korurlar.
Temasla bulaşabilen hastalığı engelleyen
bir tip koruyucu kalkan oluştururlar
ve böylece insanlar korunmuş olur.
Bu dolaylı koruma,
toplum içindeki aşısız kişilerin çevrelerinde
aşılı insanların olmasıyla sağlanır
ve buna sürü bağışıklığı denir.
Toplumdaki birçok insan
hastalıklara karşı korunabilmek için neredeyse tamamen
bu bahsettiğimiz sürü bağışıklığına bağlıdır.
Bilgilendirme grafiklerinde gördüğünüz aşısız insanlar farazi değiller.
O insanlar, bizim yeğenlerimiz, bizim çocuklarımız,
hatta belki ilk aşılarını olamayacak kadar küçükler.
Onlar, hastalığa sahip
ya da savunma sistemlerini
zayıflatan ilaçlar alan
bizim ailemiz, bizim kardeşlerimiz, bizim tanıdıklarımız.
Bunun yanında belirli aşılara alerjisi olan insanlar da vardır.
Hatta aramızda bile olabilir bu kişiler.
Aramızda aşı olmuş herhangi biri için
aşı beklenen etkiyi vermemiş olabilir,
çünkü tüm aşılar herkes için %100 etkili değildir.
Hastalıklara karşı korunmak için tüm bu insanlar
neredeyse tamamen sürü bağışıklığına bağlıdır.
Sürü bağışıklığında bu etkiyi başarabilmek için
nüfusun büyük bir kısmının aşı olması gerekmektedir.
Bu orana "eşik değer" denir.
Eşik değeri çeşitli değişkenlere bağlıdır:
Mikropların karakteristiğine
ve aşının oluşturduğu bağışıklık sisteminin tepkisine bağlıdır.
Ama hepsinin ortak bir noktası vardır.
Eğer toplumdaki aşılı kişilerin oranı
eşik değerin altındaysa,
hastalık çok rahatça yayılacak
ve toplum içinde salgın oluşturacaktır.
Hatta kontrol edilebilen bazı hastalıklar bile yeniden görülebilir.
Bu sadece bir teori değil.
Bu yaşandı ve hala da yaşanıyor.
1998'de bir İngiliz araştırmacı
çok saygın bir tıp dergisinde bir makale yayınladı,
bu yazıda kızamık, kızamıkçık ve kabakulak
hastalıkları için yapılan KKK aşısının
otizm ile ilişkisi olduğunu iddia etti.
Bu anında bir etki yarattı.
İnsanlar aşı olmaktan vazgeçti, çocuklarının aşı olmasını engelledi.
Ve ne mi oldu?
Dünya üzerindeki bir çok toplulukta
aşı olan insan sayısı eşik değerin altına düştü.
Ve dünyadaki bir çok kentte kızamık salgını boy gösterdi --
ABD'de, Avrupa'da.
Birçok insan hastalandı.
İnsanlar kızamık yüzünden öldü.
Peki ne oldu?
Bu makale tıp dünyasında geniş bir karışıklığa sebep oldu.
Onlarca araştırmacı bu makalenin doğruluğunu değerlendirmeye başladı.
Nüfus düzeyinde KKK ve otizm arasında nedensel hiç bir ilişki
hiç bir araştırmacı tarafından bulunamadığı gibi
ayrıca bu makalenin yanlış iddialarda bulunduğu da saptandı.
Dahası, bu bir düzmeceydi.
Düzmece.
Ve dergi 2010 yılında halka açık olarak bu makaleyi geri çekti.
Aşı olmamanın esas kaygı ve endişelerinden biri de
yan etkilerdir.
Aşılar diğer ilaçlar gibi olası yan etkilere sahiptir.
Çoğu hafif ve geçicidir.
Fakat, faydaları her zaman olası komplikasyonlardan daha büyük.
Hasta olduğumuzda çabuk iyileşmek isteriz.
Burada çoğumuz
bir enfeksiyona maruz kalınca antibiyotik alırız,
kan şekerimiz yükseldiğinde hipertansiyon ilaçları alırız,
kalp ilaçları alırız.
Neden? Çünkü hastayız ve bir an önce iyileşmek istiyoruz.
Ve bunu çok da sorgulamıyoruz.
Peki neden henüz sağlıklıyken kendimize bakarak
hastalıkları önlemeyi düşünmek bu kadar zor?
Hastalandığımızda ya da belirgin bir tehlike durumunda
kendimize çok özen gösterebiliyoruz.
Sanıyorum ki buradaki birçok kişi
2009 yılında Arjantin'de ve tüm dünyada patlak veren
grip-A salgınını hatırlayacaktır.
İlk vakalar yaşanmaya başladığında
burada, Arjantin'de, kış mevsimine giriyorduk.
Konu hakkında hiç bir şey bilmiyorduk.
Her şey karmakarışıktı.
Sokakta insanlar maskeleriyle alkol bazlı jel almak için eczanelere koşuyorlardı.
İnsanlar eczanelerde aşı olmak için sıralara giriyorlardı
ama aşıların bu yeni viruse karşı onları koruyabilecek
doğru aşı olup olmadığını bilmeden.
Kesinlikle hiç bir şey bilmiyorduk.
O zamanlar Bebek Vakfı bilim kurulu üyeliği dışında
ev ziyaretleri yapan çocuk doktoru olarak bir sağlık şirketinde çalışıyordum.
Vardiyanın saat 8'de başladığını hatırlıyorum
ve henüz saat 8'ken listede 50 randevu vardı.
Tam bir kaostu; insanlar ne yapacağını bilmiyorlardı.
Muayene ettiğim hastaları hatırlıyorum.
Hastalar, kışın görmeye alışık olduğumuz hastalara göre daha yaşlıydı
ve daha uzun ateşli.
Bunu bir başka bilim üyesine dile getirdiğimde
bana, kendi adına, başka bir meslektaşından
zor yönetilen klinik profillere sahip
hastanede, yoğun bakımda yatan
çok sayıda hamile ve genç yetişkin
hakkında aynı şeyi duymuştu.
O an ne olup bittiğini anlamaya karar verdik.
Pazartesi sabah ilk iş arabayı aldık ve
Buenos Aires şehrindeki yeni salgın virüs vakalarında
başvuru hastanesi olarak hizmet eden hastaneye gittik.
Hastaneye vardık; çok kalabalıktı.
Tüm sağlık personeli NASA-vari bio-güvenlik kostümü giyiyordu.
Bizimse cebimizde yüz maskelerimiz duruyordu.
Evhamlı biri olarak, iki saat boyunca nefes almadım.
Fakat ne olduğunu görebiliyorduk.
Bir an önce, şehirdeki ve Buenos Aires eyaletindeki
6 hastaneden, bütün çocuk doktorlarına ulaşmaya başladık.
Asıl hedefimiz, bu yeni virüsün
çocuklarımızla teması durumundaki davranışını
en kısa sürede öğrenmekti.
Adeta bir maraton çalışması.
Üç aydan kısa bir sürede,
bu yeni H1N1 virüsü tarafından etkilenen
ve bu virüs yüzünden hastanelik olan 251 çocuk üzerindeki etkisini görebildik.
Hangi çocukların daha ciddi hastalandığını görebildik:
dört yaş altı çocuklar, özellikle bir yaşından küçük;
nörolojik hastalıklara sahip hastalar
ve kronik akciğer hastalığı olan küçük çocuklar.
Sadece Arjantin'de değil
salgının henüz etkilemediği diğer ülkelerde de
grip aşısını olacak öncelikli grupları
önerilerde sunmak için
bu risk gruplarını belirleyebilmek çok önemliydi.
Bir yıl sonra,
H1N1 virüs salgınına karşı aşı geliştirildiğinde
ne olduğunu görmek istedik.
Risk grubundaki çocukları koruma amaçlı
büyük bir aşı kampanyası ile
risk gruplarının % 93 'ü aşılanmıştı,
ve bu hastanelere tek bir hasta bile
yayılan H1N1 virüsü tanısıyla hastaneye kaldırılmamıştı.
(Alkış)
2009 yılında: 251
2010 yılında: Sıfır
Aşı olmak bireysel sorumluluk eylemidir,
fakat büyük bir kolektif etkiye sahiptir.
Eğer ben aşı olursam, sadece kendimi korumuyorum;
aynı zamanda diğerlerini de korumuş oluyorum.
Sol, boğmaca idi.
Sol, çok küçüktü
ve boğmacaya karşı ilk aşısını olamadı.
Hala merak ediyorum
acaba Sol'ün etrafındaki tüm bireyler aşılanmış olsaydı ne olurdu.
(Alkış)