Size ölüm ve mimari hakkında bir hikaye anlatmak istiyorum.
Yüz yıl önce, zatürre gibi bulaşıcı hastalıklardan ölüyorduk;
yakalandığımız takdirde ölümümüz hızlı oluyordu.
Çoğunlukla evlerimizde, ailemiz bize bakarken, yataklarımızda ölüyorduk.
Gerçi bunun nedeni,
çoğu insanın sağlık hizmetlerinden faydalanamamasıydı.
Sonra, 20. yüzyılda çok şey değişti.
Bulaşıcı hastalıkları tedavi edebilmek
için penisilin gibi yeni ilaçlar ürettik.
Röntgen cihazları gibi yeni tıp teknolojileri geliştirildi.
Bu cihazlar büyük ve pahalı olduğundan,
bizim de onlara uygun merkezi, büyük binalar yapmamız gerekti.
Böylece o binalar modern hastanelerimiz oldu.
II. Dünya Savaşı'ndan sonra
birçok ülke, tedaviye ihtiyacı olan herkesin tedavi
olabilmesi için evrensel sağlık hizmet sistemleri kurdu.
Bunun sonucunda yüzyılın başında 45 olan ortalama yaşam süresi
bugün kendini neredeyse ikiye katladı.
20. yüzyıl, bilimin sunabileceklerine dair iyimserliğin doruk noktasıydı,
fakat yaşama bu denli odaklanırken, hatta ölüme yaklaşımımızın
büyük oranda değişmesine rağmen; ölümü unuttuk.
Ben bir mimarım,
ve bir buçuk yıldır, bu değişimlerin ölümle, ölmek eylemiyle ve aynı
zamanda mimari yapılar için ne anlama geldiğine bakıyorum.
Bugün çoğumuz kanserden ya da kalp hastalıklarından ölüyoruz,
yani çoğumuz hayatımızın son evrelerinde uzun ve kronik bir
hastalık sürecinden geçiyoruz.
Bu süreç boyunca,
muhtemelen hastanelerde, kliniklerde ve bakım evlerinde bol zaman geçireceğiz.
Herkes modern bir hastanede bulunmuştur.
Hani bilirsiniz, florasan lambalar, sonu gelmeyen koridorlar
ve sıralanmış rahatsız sandalyeler.
Hastane mimarisi, kötü ününü sonuna kadar hak eder.
Fakat ilginç olan şu: Daha önce durum böyle değildi.
Gördüğünüz, zamanının en ünlü ve ilham verici mimarlarından olan
Brunelleschi'nin 1419'da yaptığı "L'Ospedale degli Innocenti".
Bu binaya bakıp, günümüzdeki hastaneleri düşündüğümde,
beni etkileyen bu binanın duruşu oluyor.
Gerçekten harika bir yapı.
Ortasında tüm odaların temiz hava
ve güneş ışığı almasına yardımcı olan bir avluya sahip,
odalar ise geniş ve tavanları yüksek olduğundan,
odalarda olmak insanı oldukça rahat hissettiriyor.
Ayrıca çok güzel bir görüntüsü var.
Nasıl olduysa, böyle bir hastane binası olabileceğini unutmuşuz.
Ölmek için daha güzel binalar istiyorsak ölüm hakkında konuşmak zorundayız,
fakat ölüm konusunu rahatsız edici bulduğumuz için
konuşmuyor ve toplumsal olarak
ölüme nasıl baktığımızı sorgulamıyoruz.
Araştırmam sırasında beni en çok şaşırtan şeylerden biri,
aslında tavırların değişime ne kadar meyilli olduğuydu.
Bu Birleşik Krallık'taki ilk krematoryum,
1870'lerde Woking tarafından yapılmış.
İlk inşa edildiğinde, yerel halkın protestolarına hedef olmuş.
Kremasyon toplumca kabul görmüyordu, ve insanların %99,8'i defnediliyordu.
Ama sadece yüz yıl sonra; bugün, her üç kişiden biri kremasyonu seçiyor.
İnsanlar, hakkında konuşma şansı bulabildikleri sürece
değişime aslında oldukça açıktır.
Temmuz ayında Venedik'te, "Venedik'te Ölüm" adlı sergimi
açtığımda aslında istediğim şey, ölüm ve mimari
hakkında bir diyalog başlatmaktı.
Sergi, insanların aktif bir şekilde etkileşime geçebilmesi
için oldukça eğlenceli biçimde tasarlanmıştı.
Sergilerimizden biri bu; Londra'nın interaktif bir haritası.
Şehirdeki yapıların ölümle ne kadar bağlantılı olduğunu
gösteriyor ve elinizi haritanın
üstünden geçirdiğinizde,
binanın veya mezarlığın ismi ortaya çıkıyor.
Bir diğer sergimiz ise insanların alıp istediği
yere götürebileceği bir dizi kartpostaldı.
Karpostallar insanların evlerini, hastaneleri,
mezarlıkları ve morgları gösteriyordu. Ölümün her
iki tarafında da geçtiğimiz alanların
hikayelerini bize anlatıyorlardı.
Öldüğümüz yerin nasıl öldüğümüz açısından
önemini göstermek istedik.
En ilginci de ziyaretçilerin sergiye olan tepkisiydi,
özellikle sesli ve görsel materyaller konusunda.
Sergilenen şeyleri farklı biçimlerde harekete geçirmek için dans eden,
koşan ve zıplayan insanlar oluyordu, daha sonra bir anda
duruyor ve ölümle ilgili bir sergide olduklarını
fark ediyor ve davranışlarının belki de
ortama uygun olmadığını düşünüyorlardı.
Fakat ben şahsen ölüme karşı tek bir yaklaşımın
mümkün olduğunu düşünmüyorum.
Mümkün değilse, o zaman sizden iyi bir ölümün nasıl olabileceğini
ve bu ölümün gerçekleşeceği mimarinin neye benzediğini düşünmenizi istiyorum.
Şundan daha uzak, şuna ise daha yakın olsa olmaz mı ?
Teşekkürler.
(Alkış)