Chcę opowiedzieć wam historię o śmierci i architekturze.
Sto lat temu ludzie umierali na choroby zakaźne, jak zapalenie płuc,
które szybko kończyły się śmiercią.
Umierało się we własnym domu, własnym łóżku, pod opieką rodziny.
Była to standardowa opcja,
bo wiele osób nie miało dostępu do fachowej opieki medycznej.
W XX wieku wiele się zmieniło.
Powstały nowe leki, takie jak penicylina,
co umożliwiło leczenie chorób zakaźnych.
Pojawiły się nowe techniki, takie jak aparat rentgenowski.
Taki sprzęt był drogi i zajmował dużo miejsca,
potrzebne były więc duże, scentralizowane ośrodki,
które stały się nowoczesnymi szpitalami.
Po II Wojnie Światowej
wiele państw wprowadziło powszechną opiekę zdrowotną,
z której korzystać mógł każdy.
Średnia długość życia wynosiła około 45 lat na początku XX wieku,
dzisiaj zaś żyjemy prawie dwa razy dłużej.
W XX wieku wiele oczekiwano od nauki,
a skupiając się tylko na życiu, zapominano o śmierci.
Nasz stosunek do niej radykalnie się zmienił.
Jestem architektem,
a przez ostatnie półtora roku przyglądałam się tym zmianom
i ich znaczeniu dla architektury związanej ze śmiercią i umieraniem.
Teraz najczęściej umieramy na raka i choroby serca,
a to oznacza, że wielu z nas pod koniec życia
będzie przechodzić przewlekłą chorobę.
Wtedy pewnie spędzimy dużo czasu
w szpitalach, hospicjach lub domach opieki.
Każdy z nas był w nowoczesnym szpitalu.
Znacie te świetlówki, niekończące się korytarze
i rzędy niewygodnych krzeseł.
Architektura szpitalna zasługuje na swoją złą reputację.
Co ciekawe, nie zawsze jednak tak było.
To L'Ospedale degli Innocenti z 1419 roku, wzniesiony przez Brunelleschiego,
najsłynniejszego i najbardziej wpływowego architekta tamtych czasów.
Kiedy patrzę na tę budowlę i rozmyślam o dzisiejszych szpitalach,
najbardziej zaskakuje mnie ambicja tego budynku.
To naprawdę wspaniały budynek.
W środku ma dziedzińce,
dzięki czemu wszystkie sale są jasne i przewiewne,
sale są przestronne i wysokie,
co daje poczucie większego komfortu.
Poza tym jest piękny.
Zapomnieliśmy, że szpital może tak wyglądać.
Aby stworzyć umierającym lepsze warunki, trzeba o tym rozmawiać,
ale temat śmierci sprawia, że czujemy się nieswojo,
więc porzucamy temat,
nie kwestionujemy społecznego podejścia do śmierci.
Podczas badań najbardziej zaskoczyła mnie
zmienność tego podejścia.
To jest pierwsze brytyjskie krematorium,
zbudowane w Woking w latach '70 XIX wieku.
Jego budowa wywołała protesty mieszkańców.
Kremacja była społecznie nie do przyjęcia, 99,8% zmarłych chowano w ziemi.
Teraz, zaledwie 100 lat później, 3/4 z nas zostanie skremowanych
Tak naprawdę udzie są otwarci na zmiany,
jeżeli pozwoli im się o nich porozmawiać.
Dyskusja o śmierci i architekturze
była punktem wyjścia dla mojej pierwszej wystawy
zatytułowanej "Śmierć w Wenecji", która odbyła się w czerwcu.
Jej charakter miał być dosyć lekki, żeby przyciągnąć ludzi.
To jeden z eksponatów - interaktywna mapa Londynu pokazująca,
ile nieruchomości w mieście jest przeznaczonych na umieranie i śmierć.
Kiedy przesuniesz ręką po mapie
ukażą się nazwy tych nieruchomości, budynków bądź cmentarzy.
Innym elementem wystawy była seria pocztówek,
którą zwiedzający mogli zabrać ze sobą.
Przedstawiały one domy, szpitale,
cmentarze i kostnice,
snuły opowieść o różnych miejscach,
przez które przechodzimy przed śmiercią i po śmierci.
Chcieliśmy pokazać, że to, gdzie umieramy,
jest istotną częścią tego, jak umieramy.
Najbardziej zaskoczyły nas reakcje zwiedzających,
zwłaszcza na prace audiowizualne.
Ludzie tańczyli, biegali, skakali
i próbowali różnych sposobów na uruchomienie eksponatów,
ale w pewnym momencie zatrzymywali się,
przypominając sobie, że tematem wystawy jest śmierć,
i że takie zachowanie może jest nie na miejscu.
Moim zdaniem nie istnieje uniwersalny model
zachowań w obliczu śmierci,
a skoro go nie ma, zastanówcie się, czym dla was jest dobra śmierć,
i jaka powinna być architektura, wspierająca taką śmierć.
Czy może mniej przypominać to,
a trochę bardziej to?
Dziękuję.
(Brawa)