Το 1978, η Λουίζ Μπράουν έγινε
το πρώτο μωρό παγκοσμίως που γεννήθηκε με εξωσωματική γονιμοποίηση ή IVF.
Η γέννησή της επέφερε επανάσταση στον τομέα της αναπαραγωγικής ιατρικής.
Με δεδομένο ότι περίπου ένα στα έξι ετερόφυλα ζευγάρια
έχει δυσκολία στη σύλληψη,
κι ότι τα ομόφυλα ζευγάρια και οι ανύπαντροι γονείς
συχνά χρειάζονται κλινική βοήθεια για να κάνουν μωρό,
η αξίωση για εξωσωματική γονιμοποίηση αυξάνεται συνεχώς.
Είναι τόσο συνήθης που πάνω από 5 εκ. μωρά έχουν γεννηθεί με αυτήν την τεχνολογία.
Η IVF λειτουργεί μιμούμενη τον έξοχο σχεδιασμό της ερωτικής αναπαραγωγής.
Για να κατανοήσουμε την εξωσωματική γονιμοποίηση,
χρειάζεται πρώτα να δούμε τη φυσιολογική διαδικασία της δημιουργίας μωρών.
Ίσως είναι απίστευτο αλλά όλα ξεκινούν απ' τον εγκέφαλο.
Περίπου 15 ημέρες πριν τη δυνατότητα γονιμοποίησης,
ο αδένας πρόσθιας υπόφυσης εκκρίνει την ωοθυλακιοτρόπο ορμόνη FSH,
η οποία ωριμάζει μια χούφτα ωοκύτταρα της ωοθήκης
τα οποία στη συνέχεια εκκρίνουν οιστρογόνα.
Κάθε ωοκύτταρο περιέχει ένα ωάριο
και κατά μέσο όρο, μόνο ένα ωοκύτταρο ωριμάζει πλήρως.
Καθώς αυξάνεται και συνεχίζει να εκκρίνει οιστρογόνα
αυτή η ορμόνη όχι μόνο
βοηθά στο συντονισμό, στην ανάπτυξη και στην προετοιμασία της μήτρας,
αλλά στέλνει επίσης μήνυμα στον εγκέφαλο για το πόσο καλά αναπτύσσεται ο θύλακας.
Όταν τα επίπεδα οιστρογόνων είναι αρκετά υψηλά
η πρόσθια υπόφυση εκκρίνει μεγάλη ποσότητα της ωχρινοποιητικής ορμόνης LH
η οποία πυροδοτεί ωορρηξία
και προκαλεί ρήξη του θύλακα απελευθερώνοντας το ωάριο.
Αφού το ωάριο αφήσει τη μήτρα,
κατευθύνεται στις σάλπιγγες από τους δακτυλιοειδείς κροσσούς.
Αν το ωάριο δεν γονιμοποιηθεί από σπέρμα μέσα σε 24 ώρες,
το αγονιμοποίητο ωάριο θα πεθάνει
και ολόκληρο το σύστημα θα επαναρυθμιστεί
ετοιμάζοντας τη δημιουργία νέου ωαρίου και μητρική επένδυση τον επόμενο μήνα.
Το ωάριο είναι το μεγαλύτερο κύτταρο στο σώμα
και προστατεύεται από παχύ, εξωκυτταρικό κέλυφος ζαχάρου
και πρωτεΐνη που ονομάζεται διαφανής ζώνη.
Η ζώνη αποτρέπει την είσοδο και σύντηξη περισσοτέρων του ενός σπέρματος,
το εξυπνότερο κύτταρο στο σώμα.
Ο άνδρας χρειάζεται δύο ή τρεις μήνες να φτιάξει σπέρμα
και η διαδικασία συνεχώς ανανεώνεται.
Κάθε εκσπερμάτωση απελευθερώνει πάνω από 100 εκατομμύρια σπέρματος.
Αλλά μόνο περίπου 100 τελικά θα φτάσουν στην περιοχή του ωαρίου
και μόνο ένα θα διαρρήξει επιτυχώς τη θωράκισης της διαφανούς ζώνης.
Με την επιτυχή γονιμοποίηση,
ο ζυγώτης αρχίζει αμέσως να αναπτύσσεται σε έμβρυο
και χρειάζονται περίπου τρεις μέρες να φτάσει στην μήτρα.
Εκεί, χρειάζεται περίπου άλλες τρεις ημέρες
να εμφυτευθεί σταθερά στο ενδομήτριο, την εσωτερική επένδυση της μήτρας.
Όταν εμφυτευθεί, τα κύτταρα που πρόκειται να γίνουν ο πλακούντας
εκκρίνουν μια ορμόνη που δίνει σήμα στον θύλακα της ωορρηξίας
ότι υπάρχει κυοφορία στην μήτρα.
Αυτό βοηθά στην απελευθέρωση του θύλακα που τώρα ονομάζεται ωχρό σωμάτιο,
από τον εκφυλισμό όπως θα γινόταν φυσιολογικά σε αυτό το στάδιο του κύκλου.
Το ωχρό σωμάτιο είναι υπεύθυνο για την παραγωγή της προγεστερόνης
που απαιτείται για να διατηρηθεί η κύηση έως έξι με επτά εβδομάδες κυοφορίας,
όταν αναπτύσσεται ο πλακούντας κι αρχίζει να λειτουργεί,
μέχρι να γεννηθεί το μωρό περίπου μετά από 40 εβδομάδες.
Πώς γίνεται ένα μωρό στο εργαστήριο;
Σε ασθενείς που υποβάλλονται σε Εξωσωματική,
η FSH χορηγείται σε επίπεδα υψηλότερα του φυσιολογικού
για να προκληθεί ελεγχόμενη υπερδιέγερση των ωοθυκών
ώστε τελικά να παράγουν πολλαπλά ωάρια.
Έπειτα, τα ωάρια ανακτούνται λίγο πριν την ωορρηξία
ενώ η γυναίκα βρίσκεται υπό αναισθησία,
με βελόνα παρακέντησης, που καθοδηγείται από υπέρηχο.
Τα περισσότερα δείγματα σπέρματος παράγονται από αυνανισμό.
Στο εργαστήριο, τα περιβάλλοντα κύτταρα αφαιρούνται από τα ταυτοποιημένα ωάρια
και προετοιμάζονται για γονιμοποίηση σε τρυβλίο Πέτρι.
Η γονιμοποίηση μπορεί να πραγματοποιηθεί από μία εκ των δύο τεχνικών.
Στην πρώτη, τα ωάρια επωάζονται με χιλιάδες σπέρματος
και η γονιμοποίηση επέρχεται φυσιολογικά σε λίγες ώρες.
Η δεύτερη τεχνική μεγιστοποιεί τη βεβαιότητα της γονιμοποίησης
χρησιμοποιώντας βελόνα για να τοποθετηθεί ένα σπέρμα μέσα στο ωάριο.
Αυτό είναι εξαιρετικά χρήσιμο όταν υπάρχει πρόβλημα με την ποιότητα του σπέρματος.
Μετά τη γονιμοποίηση, τα έμβρυα περνούν πλήρη έλεγχο για γενετική καταλληλότητα,
κατεψυγμένα για μελλοντικές προσπάθειες εγκυμοσύνης,
ή εμφυτεύονται στη μήτρα με καθετήρα.
Κοινή πρακτική αποτελεί η μεταφορά του εμβρύου 3 ημέρες μετά τη γονιμοποίηση
όταν το έμβρυο έχει οκτώ κύτταρα,
ή την πέμπτη ημέρα όταν το έμβρυο ονομάζεται βλαστοκύστη
κι έχει εκατοντάδες κύτταρα.
Αν τα ωάρια είναι κακής ποιότητας λόγω ηλικίας ή έκθεσης σε τοξικά,
ή έχουν αφαιρεθεί λόγω καρκίνου,
μπορούν να χρησιμοποιηθούν δότες ωαρίων.
Σε περίπτωση που η κατά νόμον μητέρα έχει προβληματική μήτρα ή στερείται αυτής
κάποια άλλη γυναίκα η ονομαζόμενη φορέας κύησης ή παρένθετη μητέρα,
μπορεί να χρησιμοποιήσει την μήτρα της για να κυοφορήσει.
Για να αυξηθούν οι πιθανότητες επιτυχίας
οι οποίες είναι 40% υψηλές για γυναίκα νεώτερη των 35,
ορισμένες φορές οι γιατροί μεταφέρουν πολλαπλά έμβρυα ταυτόχρονα,
κι έτσι η εξωσωματική γονιμοποίηση καταλήγει σε δίδυμα ή τρίδυμα
περισσότερο συχνά από τις φυσιολογικές κυήσεις.
Οι πιο πολλές κλινικές επιζητούν μείωση των πιθανοτήτων πολλαπλής κύησης
καθώς αυτές είναι πιο ριψοκίνδυνες για τις μητέρες και τα μωρά.
Εκατομμύρια μωρά όπως η Λουίζ Μπράουν, έχουν γεννηθεί με τεχνητή γονιμοποίηση
κι έχουν φυσιολογικές, υγιείς ζωές.
Οι μακροπρόθεσμες συνέπειες υγείας της διέγερσης των ωοθηκών
με φάρμακα γονιμοποίησης είναι λιγότερο εμφανείς
αν κι έως τώρα, η εξωσωματική γονιμοποίηση φαίνεται ασφαλής για τις γυναίκες.
Λόγω του καλύτερου γενετικού ελέγχου,
της καθυστερημένης τεκνοποίησης,
της αυξημένης δυνατότητας πρόσβασης και του μειωμένου κόστους,
δεν είναι αδιανόητο, η τεχνητή απόκτηση μωρών μέσω IVF και συναφών τεχνικών
να μπορέσει να ξεπεράσει τον ρυθμό φυσιολογικής αναπαραγωγής στο μέλλον.