Bisikletten düşüp başını sivri bir köşeye vurduğunu hatırlıyor musun?
Çocukluk yaraları genelde unutmak istediğimiz şeylerdir
fakat bedenimiz anıları yaralar şeklinde taşır.
Peki bu istenmeyen hatıralar nedir ve acil odasına yaptığımız
istenmeyen ziyaretlerden bu kadar süre sonra neden hala taşıyoruz?
Yaraları en çok gördüğümüz yer cildimizdir.
Etrafı, cildin normalde olduğundan farklı olur.
Genellikle bu talihsiz bir bozulma olarak düşünülürken
kasti yapılan yaralamalar, geleneksel ve modern kültürlerde
bir geçiş töreninin işareti
veya estetik dekorasyon için kullanılır.
Fakat fark sadece kozmetik değildir.
Sağlıklı cilt dokusuna mikroskop altında baktığımızda
farklı işlevler gerçekleştiren ekstrasellüler matriks veya ECM
tarafından bağlanan hücreler görürüz.
Bu özel fibroblast hücreleri tarafından salgılanan
kolajen gibi yapısal proteinlerden oluşur.
İyi düzenlenmiş ECM, besinlerin taşınmasını,
hücreden hücreye iletişimi ve hücre yapışmasını sağlar.
Fakat derin bir yara olduğunda bu düzenleme bozulur.
Yaranın iyileşme sürecinde kolajen yaranın etrafında tekrar toplanır
ancak sağlıklı dokuda bulunan sepet örgüsü oluşumu yerine,
yeni ECM hücre içi süreçleri engelleyen ve dayanıklılığı
ve elastikiyeti azaltan tek bir yönde hizalanır.
Sorunları daha kötü hale getirmek için
iyileşmiş doku genel fonksiyonunu azaltarak öncekinden
daha yüksek miktarda ECM içerir.
Deride kolajenin fazlalığı ter üretme,
vücut ısısını kontrol etme
ve hatta saç yetiştirme gibi
orijinal işlevlerine müdahale eder.
Yara dokusu hassastır, sıcaklık ve algıdaki değişikliklere duyarlıdır
ve iyileşmeyi en üst düzeye çıkarmak için nemli ortamlarda bulunulmalıdır.
Bir organdaki aşırı fibröz bağ dokusunun varlığı fibroz olarak bilinir
ve eğer bu terim tanıdık geliyorsa
cildimiz iz bırakmaya açık tek organ olmadığı içindir.
Kistik fibroz, pankreasın yaralaşmasına neden olan genetik bir hastalık iken
pulmoner fibroz, akciğerlerin yaralanması
ve nefes darlığı ile sonuçlanır.
Kalbin yaralanması ve kalp krizinden sonra ECM'nin birikmesi
kalp atışlarını engelleyerek daha fazla kalp problemine yol açabilir.
Bütün bu koşullar için ortak olan,
orijinal fonksiyonların bazılarını koruduğu halde,
bir yaradan sonra oluşan yara dokusunun,
yerine yerleştirdiği doğal dokudan daha düşük olmasıdır.
Yine de umut vaad eder.
Tıp araştırmacıları, şu anda fibroblast hücrelerinin
aşırı miktarda kollajen salgılamasına neden olanı
ve vücudun diğer hücrelerini hasarlı dokuyu yeniden üretme
ve yeniden doldurma konusunda nasıl kuvvetlendirebileceğimizi araştırıyor.
Yara iyileşmesini ve yara dokusu oluşumunu daha iyi kontrol edeceğimizi öğrenerek
şu anda yaralanmanın ardından daha etkili bir şekilde ele almak için kullanılan
milyarlarca dolarlık bütçelerden yararlanabilir
ve milyonlarca insanın daha iyi
ve sağlıklı yaşamlarını sürdürmelerine yardımcı olabiliriz.
Ama o zamana kadar, en azından yaralarımızdan bazıları,
onlara neden olan şeylerden kaçınmamızı hatırlamamıza yardımcı olabilir.