Pamiętasz upadek z roweru lub uderzenie głową w ostry kant?
Czasami chcielibyśmy zapomnieć o urazach z dzieciństwa,
ale nasze ciało często naznaczone jest wspomnieniami w formie blizn.
Czym więc są te niechciane pamiątki i dlaczego pozostają na tak długo
po nieplanowanej wyprawie do szpitala?
Blizny najczęściej występują na skórze.
To skrawek, który różni się od reszty skóry.
Często uchodzą za niefortunne oszpecenie,
ale bywa, że w kulturach tradycyjnych i współczesnych
umyślnie tworzy się blizny podczas rytuałów
lub po prostu dla ozdoby.
Jednak nie jest to jedynie kosmetyczna różnica.
Patrząc na zdrową tkankę skóry pod mikroskopem,
widać komórki o różnych funkcjach,
połączonych w macierzy pozakomórkowej (ECM).
Jest ona zbudowana z białek strukturalnych jak kolagen,
wydzielanych przez komórki zwane fibroblastami.
Poprawnie umiejscowione ECM pozwala na transport substancji odżywczych,
komunikację między komórkami oraz na łączenie się komórek.
Pojawienie się głębokiej rany zakłóca ten proces.
Gdy rana się goi, kolagen zostaje rozdysponowany na powierzchni rany,
ale zamiast utworzyć splot plecionkarski, jak w zdrowych tkankach,
nowe ECM układa się w jednym kierunku,
zakłócając procesy międzykomórkowe i obniżając trwałość oraz elastyczność.
Co gorsza,
naprawiona tkanka zawiera większą niż wcześniej proporcję ECM,
co obniża jej ogólną funkcję.
Nadmiar kolagenu w skórze zakłóca jej pierwotne funkcje,
jak wydzielanie potu,
kontrolowanie temperatury ciała, a nawet porost włosów.
Tkanka bliznowata jest delikatna, wrażliwa na temperaturę i dotyk.
Powinna mieć zapewnioną wilgoć, żeby zmaksymalizować gojenie.
Nadmiar tkanki łącznej włóknistej w organach nazywa się zwłóknieniem.
Termin ten może brzmieć znajomo,
bo skóra nie jest jedynym organem podatnym na zabliźnianie.
Mukowiscydoza jest chorobą uwarunkowaną genetycznie,
która powoduje powstanie blizn na trzustce,
a zwłóknienie płuc powoduje tworzenie się blizn na płucach,
co powoduje krótki, urywany oddech.
Blizny na sercu i nagromadzenie ECM spowodowane atakiem serca
może spowolnić jego bicie, powodując dalsze problemy z sercem.
We wszystkich przypadkach tkanka bliznowata,
która tworzy się w miejscu rany,
podtrzymuje niektóre z pierwotnych funkcji,
jednak jest jakościowo gorsza od tkanki, którą zastępuje.
Jednak jest nadzieja.
Badacze medyczni pracują nad poznaniem przyczyny
wydzielania kolagenu przez fibroblasty
i sposobem zaangażowania innych komórek
w procesy regeneracji i odbudowywania zniszczonej tkanki.
Dzięki lepszej kontroli gojenia ran i tworzenia tkanki bliznowatej
będziemy mogli efektywnej wykorzystać wielomiliardowe sumy,
które obecne idą na leczenie następstw ran
i pomóc milionom ludzi wieść lepsze i zdrowsze życie.
Na razie przynajmniej część naszych blizn
przypomina, by unikać rzeczy, które je spowodowały.