Bu James Risen.
New York Times'a kazandırdığı Pulitzer Ödülü'nden
dolayı tanıyabilirsiniz.
Edward Snowden'ın adını kimse bilmezken,
Risen, Amerkalıların telefonlarının NSA tarafından yasa dışı
olarak dinlendiğini konu alan bir kitap yazarak ünlü oldu.
Ama kitapta daha kalıcı bir etki
yaratabilecek başka bir bölüm daha vardı.
Kitapta, CIA'in nükleer bomba planlarını tam anlamıyla ve
kendi elleriyle İran'a teslim ettiği korkunç bir ABD istihbarat
operasyonunu afişe ediyor.
Eğer çılgınca geliyorsa, gidin okuyun.
İnanılmaz bir hikâye.
Bu bölümden kim hoşlanmadı biliyor musunuz?
ABD hükûmeti.
Neredeyse sonraki 10 yıl boyunca,
Risen, ABD hükûmetinin soruşturma konusu oldu.
Savcılar yararlandığı kaynakların birinden
aleyhte tanıklık yapmasını istediler.
Zamanla ABD hükûmetinin casus gazetecilik ve ihbarların takibi
konularında yeni yüzü olmaya başladı.
İlk anayasa değişikliğine göre
basın, kamu yararına gizli bilgileri yayınlama hakkına sahiptir.
Ama medya bu haberleri toplayamaz, kendilerine bu haberleri sağlayan
cesur erkek ve kadınların kimliklerini saklayamazsa
bu imkânsız.
Yani hükûmete bir eleştiri yapıldığında
Risen ondan önceki cesur gazetecilerin yaptığını yaptı:
Reddetti
ve "Hapse girmeyi tercih ederim." dedi.
2007'den 2015'e kadar,
Risen federal hapishaneye gideceği düşüncesiyle yaşadı.
Duruşmadan önceki gün tuhaf bir şey oldu.
Kendileri için çok önemli olan bu olaydan yıllar sonra
hükûmet Risen hakkındaki tüm iddiaları aniden düşürdü.
Bugünkü elektronik çağda muhabir ve kaynakların
saklanabileceği çok az yer var.
Risen'in tanıklarının başarısız olması için çalışmak yerine
aleyhinde tanıklık için dijital izler bulabilirlerdi.
Yani tamamen rızası dışında ve haberi olmadan
savcılar, Risen'in telefon kayıtlarını aldılar.
E-posta kayıtlarını, finansal ve banka bilgilerini,
kredi raporlarını,
hatta bir uçuş listesi içeren seyahat bilgilerini aldılar.
Bu belgeler Risen'ın kaynağı ve CIA ihbarcısı olduğu kabul edilen
Jeffrey Sterling'in mahkûm edilmesi için kullanılan belgelerin arasındaydı.
Ne yazık ki, bu sadece vakalardan biri.
Başkan Obama, muhbirleri koruma sözü vermişti
ama Adalet Bakanlığı diğer tüm karma yönetimlerin tamamından
daha fazla dava açtı.
Şu an bunun bir sorun olduğunu görebilirsiniz.
Özellikle de hükûmet gizli işlerin çoğuna dikkat ederken.
11 Eylül'den sonra, ulusal güvenlik konusundaki önemli hikâyelerin
neredeyse tamamı gazetecilere gelen bir ihbarla yazılmıştır.
Çünkü hükûmetin herkesi gözetlemek için genişletilen yetkileri yüzünden,
Birinci Anayasa değişikliği tarafından korunması gereken
basının görevini yerine getirmesini riske atmış oluruz.
Ama teknolojinin hükûmetin
muhabirlerin haklarını ihlal etmesine izin verdiği gibi
basın da teknolojiyi kullanarak
kaynaklarını hiç olmadığı kadar iyi koruyabilir.
Hem de tanıkların olaydan sonraki duruşlarından değil,
onlarla konuştukları andan başlayabilirler.
Risen'ın kitabını yazdığında mevcut olmayan
iletişim yazılımları günümüzde mevcut
ve sıradan e-posta ve telefon konuşmalarından daha gizli.
İnternet meşhuru merhum Aaron Swarts
tarafından oluşturulan ve şimdi de benim de çalıştığım
kâr amacı gütmeyen "Basın Özgürlüğü Vakfı"
tarafından geliştirilen açık kaynaklı
bir ihbar sistemi olan SecureDrop bunun bir örneği.
E-posta göndermek yerine
haber organizasyonlarının İnternet sitesine gidebilirsiniz.
Burada Washington Post'ta olduğu gibi.
Buradan diğer irtibat yollarından da yapabileceğiniz gibi
belge yükleyebilir veya bilgi gönderebilirsiniz.
Sonra onlar sadece haber kuruluşunun erişimi olan
bir sunucuda şifrelendirilip saklanacak.
Böylece hükûmet gizlice bilgi talebinde bulunamayacak
ve talep ettikleri bilginin çoğu
zaten erişilebilir olmayacak.
Ancak, SecureDrop 21. yüzyılda basın özgürlüğünü koruma
konusunda bulmacanın çok küçük bir parçası.
Ne yazık ki, dünyadaki hükûmetler
sürekli hepimizi riske atan yeni casusluk teknikleri
geliştiriyorlar.
Meselenin sadece yanlış yapanları
ifşa etmek için geniş yolu olan Edward Snowden gibi
teknoloji dâhisi muhbirler olmadığından emin olmak bize kalmış.
Bizi aşırı kalabalık hastaneler konusunda uyaran
gazilerin sağlık hizmetleri muhbirini
veya Flint'in kirli suyunu
ortaya çıkaran çevre işçisini
veya bizi bir sonraki ekonomik kriz
hakkında uyaran Wall Street üyesini korumamız da bir o kadar önemli.
Her şeyden öte, bu araçlar sadece suçları açığa çıkaran
cesur erkek ve kadınları korumak için değil,
hepimizin anayasa tarafından verilen haklarımızı korumak için oluşturuldu.
Teşekkürler.
(Alkış)