Zamislite da mozak može da se obnovi,
zamenjujući svoje usahle i oštećene ćelije novim, poboljšanim jedinicama.
Ovo može zvučati kao naučna fantastika,
ali to je potencijalna stvarnost koju naučnici upravo ispituju.
Da li će naši mozgovi jednoga dana moći da se samoobnavljaju?
Dobro je poznato da embrionske ćelije u našim mladim mozgovima u razvoju
stvaraju nove neurone,
mikroskopske jedinice koje čine tkivo mozga.
Ovi novonastali neuroni odlaze u različite delove mozga u razvoju,
čineći da se on samoorganizuje u različite strukture.
Do skoro su, međutim,
naučnici mislili da stvaranje ćelija naglo staje brzo nakon početnog razvoja,
što ih je navelo da zaključe da se neurološka oboljenja,
kao Alchajmerova i Parkinsonova bolest,
i oštećenja, kao što su moždani udari, ne mogu promeniti.
Međutim, niz skorašnjih otkrića
obelodanio je da mozgovi odraslih nastavljaju da proizvode nove ćelije
na bar tri specijalizovane lokacije.
Ovaj proces, poznat kao neurogeneza,
uključuje određene moždane ćelije pod nazivom matične ćelije
i progenitorske ćelije,
koje proizvode nove neurone ili zamenjuju stare.
Tri područja u kojima je neurogeneza otkrivena su:
girus dentatus, koji se vezuje za učenje i pamćenje,
subventrikularna zona, koja bi mogla snabdevati neurone
olfaktornog područja
za komunikaciju između nosa i mozga
i striatum, koji pomaže pri upravljanju pokretima.
Naučnici još uvek ne razumeju dobro kakvu tačno ulogu
neurogeneza ima u bilo kom od ovih područja,
ili zašto imaju sposobnost koju ostatak mozga nema,
ali samo prisustvo mehanizma za stvaranje novih neurona
u mozgu odrasle osobe
otvara neverovatnu mogućnost.
Možemo li da iskoristimo taj mehanizam
da nateramo mozak da izleči svoje ožiljke
na sličan način kao što nova koža izrasta da bi sanirala ranu
ili slomljena kost zarasta?
Evo kako stojimo.
Određeni proteini i drugi mali molekuli koji imitiraju ove proteine
mogu da se dodele mozgu
kako bi neuronske matične ćelije i progenitorske ćelije
proizvodile više neurona u ovim trima lokacijama.
Ovoj tehnici ipak treba poboljšanje
da bi ćelije reprodukovale efikasnije
i da bi više ćelija preživelo.
Međutim, istraživanja pokazuju da progenitorske ćelije iz ovih područja
u stvari mogu da se premeste na mesta gde se desila povreda
i stvore nove neurone tamo.
Još jedan mogući pristup koji obećava
je presađivanje zdravih ljudskih matičnih ćelija,
koje su uzgajane u laboratoriji, u povređeno tkivo,
kao što već radimo sa kožom.
Naučnici trenutno eksperimentišu da bi odredili
da li presađene ćelije donatora mogu da podele, razluče
i uspešno stvore nove neurone u oštećenom mozgu.
Takođe su otkrili
da bismo možda mogli da naučimo druge vrste moždanih ćelija,
kao što su astrociti ili oligodendrociti,
da se ponašaju kao neuronske matične ćelije
i da i one počnu da stvaraju neurone.
Dakle, za par decenija,
da li će naši mozgovi moći da se samoobnove?
Ne možemo to reći sa sigurnošću,
ali to je postao jedan od glavnih ciljeva regenerativne medicine.
Ljudski mozak ima 100 milijardi neurona
i još uvek pokušavamo da shvatimo veze
u ovoj ogromnoj biološkoj matičnoj ploči,
ali nas istraživanje neurogeneze svakoga dana približava
tom prekidaču za obnovu.