Φανταστείτε να μπορούσε ο εγκέφαλος να κάνει επανεκκίνηση,
ανανεώνοντας τα καταπονημένα και κατεστραμμένα κύτταρα με νέα, βελτιωμένα.
Αυτό μπορεί να ακούγεται σαν επιστημονική φαντασία,
αλλά είναι μια πιθανή πραγματικότητα που ερευνούν οι επιστήμονες σήμερα.
Θα μπορεί μια μέρα ο εγκέφαλός μας να αυτοεπιδιορθώνεται;
Είναι γνωστό ότι τα εμβρυϊκά κύτταρα στους αναπτυσσόμενους εγκεφάλους μας
παράγουν νέους νευρώνες,
τις μικροσκοπικές μονάδες που συνθέτουν τον ιστό του εγκεφάλου.
Οι νεοπαραγόμενοι νευρώνες μεταναστεύουν σε διάφορα μέρη του εγκεφάλου,
καθιστώντας το αυτοοργανωνόμενο σε διαφορετικές δομές.
Όμως, μέχρι πρότινος
οι επιστήμονες πίστευαν πως η κυτταρική παραγωγή
σταματούσε απότομα λίγο μετά την αρχική ανάπτυξη
οδηγώντας τους στο συμπέρασμα ότι οι νευρολογικές ασθένειες,
όπως το Αλζχάιμερ, το Πάρκινσον,
και οι επιζήμιες εκδηλώσεις, όπως τα εγκεφαλικά επεισόδια,
είναι μη αναστρέψιμες.
Όμως, μια σειρά από πρόσφατες ανακαλύψεις
έχει δείξει ότι οι ενήλικοι εγκέφαλοι συνεχίζουν να παράγουν νέα κύτταρα
σε τουλάχιστον τρεις εξειδικευμένες περιοχές.
Αυτή η διαδικασία, γνωστή ως νευρογένεση,
περιλαμβάνει ειδικά κύτταρα του εγκεφάλου
ονόματι νευρικά βλαστικά κύτταρα και προγονικά κύτταρα,
τα οποία συνθέτουν νέους νευρώνες ή αντικαθιστούν τους παλιούς.
Οι τρεις περιοχές όπου έχει ανακαλυφθεί η νευρογένεση
είναι η οδοντωτή έλικα,
που σχετίζεται με τη μάθηση και τη μνήμη,
η υποκοιλιακή ζώνη,
η οποία πιθανότατα παρέχει νευρώνες στον οσφρητικό βολβό
για την επικοινωνία μεταξύ της μύτης και του εγκεφάλου,
και το ραβδωτό σώμα,
που βοηθά τον συντονισμό των κινήσεων.
Οι επιστήμονες δεν έχουν κατανοήσει ακόμα τον ακριβή ρόλο
που παίζει η νευρογένεση σε αυτές τις περιοχές,
ή την αιτία που αυτή η δυνατότητα είναι απούσα στον υπόλοιπο εγκέφαλο,
αλλά η απλή παρουσία μηχανισμού ανάπτυξης νέων νευρώνων στον ενήλικο εγκέφαλο
προσφέρει μια καταπληκτική δυνατότητα.
Μπορούμε να αξιοποιήσουμε αυτόν τον μηχανισμό
βάζοντας τον εγκέφαλο να θεραπεύει τις πληγές του,
παρομοίως με πώς το νέο δέρμα αναπτύσσεται επουλώνοντας μια πληγή
ή με την διαδικασία πώρωσης ενός σπασμένου οστού.
Να λοιπόν σε ποιο σημείο βρισκόμαστε.
Ορισμένες πρωτεΐνες και άλλα μικρά μόρια που τις μιμούνται
μπορούν να χορηγηθούν στον εγκέφαλο
για να αναγκάσουν τα νευρικά βλαστικά και προγονικά κύτταρα
στην παραγωγή περισσοτέρων νευρώνων σε αυτές τις τρεις τοποθεσίες.
Η τεχνική αυτή χρειάζεται ακόμη βελτίωση
έτσι ώστε τα κύτταρα να αναπαράγονται πιο αποτελεσματικά
και να επιβιώνουν περισσότερα.
Όμως η έρευνα δείχνει ότι τα προγονικά κύτταρα από αυτές τις περιοχές
μπορούν πράγματι να μεταναστεύσουν σε τραυματισμένες περιοχές
και να δημιουργήσουν σε αυτές νέους νευρώνες.
Ακόμα μια πολλά υποσχόμενη προσέγγιση
είναι η μεταμόσχευση υγειών ανθρωπίνων νευρικών βλαστικών κυττάρων,
τα οποία έχουν καλλιεργηθεί στο εργαστήριο, στον τραυματισμένο ιστό,
όπως μπορούμε να κάνουμε με το δέρμα.
Οι επιστήμονες πειραματίζονται τώρα
για να καθορίσουν εάν τα μεταμοσχευμένα κύτταρα του δότη
μπορούν να διαιρούνται, διαφοροποιούνται
και να δημιουργούν επιτυχώς νέους νευρώνες σε έναν κατεστραμμένο εγκέφαλο.
Επίσης έχουν ανακαλύψει
ότι ίσως να είμαστε σε θέση να διδάξουμε άλλα είδη εγκεφαλικών κυττάρων,
όπως αστροκύτταρα ή ολιγοδενδροκύτταρα,
να συμπεριφέρονται ως νευρικά βλαστικά κύτταρα και να ξεκινούν τη νευρογένεση.
Άραγε, σε δύο δεκαετίες από τώρα,
θα μπορούν οι εγκέφαλοί μας να αυτοεπιδιορθώνονται;
Δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι
αλλά αυτός είναι ένας από τους κυριότερους στόχους της αναγεννητικής ιατρικής.
Το ανθρώπινο μυαλό αποτελείται από 100 δισεκατομμύρια νευρώνες
και ακόμα προσπαθούμε να κατανοήσουμε την καλωδίωση
πίσω από την τεράστια αυτή βιολογική μητρική πλακέτα.
Αλλά, καθημερινά η έρευνα σχετικά με τη νευρογένεση
μας φέρνει πιο κοντά σε αυτόν τον διακόπτη επανεκκίνησης.