Như bạn biết, đôi khi
những thứ quan trọng nhất lại đến từ những việc nhỏ bé nhất.
Trong 15 phút này, tôi cố gắng thuyết phục bạn,
rằng liên quan đến vi sinh vật chúng ta có nhiều thứ để hỏi như
"Chúng ta có đơn độc không?"
và chúng có thể nói cho ta về sự sống không chỉ trong Hệ Mặt Trời
mà còn trong phần vũ trụ bao la,
đó là lí do tôi theo dõi chúng trong những nơi khó đến nhất trên Trái Đất,
trong môi trường vô cùng khắc nghiệt ở đó
điều kiện sống đẩy chúng đến bờ vực của sống còn.
Đôi lúc tôi cũng gây khó cho chúng, khi tiếp cận chúng quá gần.
Nhưng đây là điều chúng ta biết:
Chỉ có con người chúng ta đạt đến văn minh trong Hệ Mặt Trời,
điều đó không có nghĩa là không có sự sống vi sinh trong vũ trụ quanh ta.
Thật vậy, các hành tinh và vệ tinh chúng ta thấy đây
có thể chứa sự sống -- tất cả chúng -- và chúng ta biết rằng
khả năng đó rất cao.
Nếu chúng ta tìm thấy sự sống trên những vệ tinh và hành tinh này,
có lẽ khi đó ta sẽ trả lời câu hỏi như,
có phải ta đơn độc trong Hệ Mặt Trời?
Chúng ta đến từ đâu?
Nhân loại có người hàng xóm không?
Có sự sống bên ngoài Hệ Mặt Trời không?
Và ta có thể đặt tất cả các câu hỏi trên bởi vì đã có một đột phát
trong nhận thức của chúng ta về một hành tinh có thể sống được,
và ngày nay, hành tinh có thể sống được là hành tinh
có khu vực có thể giữ nước ổn định,
theo tôi đó là định nghĩa theo chiều ngang về khả năng có sự sống.
bởi nó bao gồm khoảng cách đến một ngôi sao,
nhưng có một chiều kích khác cho khả năng có sự sống,
có thể xem là chiều dọc.
Đó là
điều kiện bên dưới bề mặt của một hành tinh nơi không có tia sáng mặt trời,
nhưng vẫn có nước, có năng lượng, chất dinh dưỡng,
một số trong chúng có thể là thức ăn,
và cũng là nơi ẩn nấp.
Khi nhìn vào Trái Đất,
nơi không có ánh sáng Mặt Trời, sâu trong lòng đại dương,
vẫn có sự sống phát triển
quá trình sống chỉ là quá trình hóa học.
Khi nghĩ về sự sống ở điểm đó, tất cả mọi bức tường kiến thức đều sụp đổ.
Cơ bản, bạn thấy không còn giới hạn.
Nếu bạn quan tâm đến những vấn đề nổi trội gần đây,
bạn sẽ thấy rằng chúng ta đã tìm ra đại dương ngầm
ở các vệ tinh Europa, Ganymede, Enceladus, Titan
và ta tìm ra suối phun và suối nóng ở vệ tinh Enceladus.
Hệ Mặt Trời của chúng ta đang trở thành hệ thống spa khổng lồ.
Ai đã đi spa thì biết có nhiều vi trùng như thế nào, đúng không?
(Tiếng cười)
Vậy hãy nghĩ về sao Hỏa.
Ngày nay, không thể có sự sống trên bề mặt sau Hỏa,
nhưng nó có thể che dấu một thế giới ngầm.
Vậy, chúng ta đang dần phát hiện ra khả năng có sự sống,
nhưng chúng ta cũng đang dần hiểu
về tính chất của sự sống trên Trái Đất.
Và bạn có thể có cái được gọi là phân tử hữu cơ,
là những viên gạch đầu tiên của sự sống,
và bạn có thể tìm thấy hóa thạch,
và khoáng vật, khoáng-sinh vật,
do phản ứng giữa vi trùng và đá,
và đương nhiên, bạn có thể có nhiều loại khí trong khí quyển.
Và khi bạn nhìn những rong xanh bé xíu
bên phải của màn hình,
chúng là những con cháu trực tiếp của những cá thể cung cấp oxy
cách đây một tỷ năm cho khí quyển của Trái Đất.
Lúc đó chúng cung cấp ôxy nhưng lại đầu độc 90% sự sống
trên bề mặt Trái Đất,
nhưng chúng lý giải tại sao bạn đang hít thở không khí ngày nay.
Dù chúng ta hiểu biết ngày càng nhiều về chúng,
nhưng có một câu hỏi mà chúng ta không thể trả lời
đó là : chúng ta đến từ đâu?
Và như bạn biết, còn tệ hơn nữa,
vì chúng ta sẽ mãi không thể tìm ra chứng cứ vật chất
về nguồn gốc của mình trên hành tinh này,
vì theo logic thì không có thứ gì có tuổi hơn 4 triệu năm mà còn tồn tại.
Mọi dấu vết đã biến mất,
bị xóa sạch bởi sự trôi các mảng kiến tạo và xói mòn.
Đây là cái được gọi là đường chân trời về sinh học của Trái Đất.
Bên kia chân trời, chúng ta không biết chúng ta đến từ đâu.
Vậy có phải mọi thứ đã mất? Có lẽ là không.
Và chúng ta có thể tìm ra dấu vết về nguồn gốc của mình
ở một nơi mà chính chúng ta không ngờ đó chính là ở trên sao Hỏa.
Làm sao mà như thế được?
Rõ ràng là ở điểm khởi đầu của Hệ Mặt Trời,
sao Hỏa và Trái Đất bị va đập bởi những tiểu hành tinh và sao chổi khổng lồ,
và có những mảnh vỡ, vụn ra từ những va chạm còn rơi lại.
Trái Đất và sao Hỏa giữ những mảnh đá đó trên bề mặt một thời gian rất dài.
Những mảnh đá rơi trên mặt Trái Đất.
Mảnh của Trái Đất rơi trên sao Hỏa.
Vậy rõ ràng hai hành tinh này có thể được ném lên mình những vật chất như nhau.
Có thể đá "Tổ" Granddady được giữ trên bề mặt sao Hỏa và chờ chúng ta.
Nhưng điều đó cũng có nghĩa là chúng ta có thể đến sao Hỏa và tìm ra gốc của mình.
Sao Hỏa có thể giữ bí mật của chúng ta.
Đó là lý do sao Hỏa lại trở nên đặc biệt với chúng ta.
Nhưng để điều đó có thể thực hiện,
sao Hỏa cần trở thành nơi sống được tại thời điểm hội tụ điều kiện thích hợp.
Có phải sao Hỏa đã là nơi sống được?
Chúng ta có nhiều chuyến du hành để hôm nay nói chính xác cùng một điều.
Tại lúc sự sống xuất hiện trên trái đất.
Sao Hỏa đã có một đại dương, có các núi lửa và hồ,
nó có các đồng bằng như bức tranh đẹp này.
Bức hình này được gửi từ tàu thăm dò sao Hỏa Curiosity chỉ mới vài tuần.
Nó cho thấy vết tích của đồng bằng, và cho chúng ta biết điều này:
Nước đã có rất nhiều ở đây
và trở thành nguồn mạch cho bề mặt trong thời gian dài.
Điều này rất thích hợp cho sự sống.
Sự sống hóa học cần nhiều thời gian để có thể hình thành.
Đây là thông tin cực kỳ tốt,
nhưng có phải là nếu ta đến sao Hỏa, thì sẽ dễ dàng tìm ra sự sống không?
Không dễ đâu!
Đây là điều đã xảy ra :
Tại thời điểm sự sống bùng phát trên bề mặt Trái Đất,
thì mọi thứ trở nên tồi tệ cho sao Hỏa,
đúng theo nghĩa đen.
Lớp khí bao quanh sao Hỏa bị gió Mặt Trời thổi đi,
sao Hỏa bị mất từ quyển,
nên các tia vũ trụ và tia cực tím tấn công vào bề mặt
nước thoát vào không gian và ngấm xuống đất.
Vậy nếu chúng ta muốn hiểu
và muốn tìm thấy các dấu vết của sự sống
trên mặt sao Hỏa, nếu chúng ở đó,
thì chúng ta cần phải hiểu các biến cố va chạm
được lưu giữ tại chính nơi xảy ra va chạm.
Chỉ khi đó chúng ta mới có thể biết các vết tích được cất giấu ở đâu,
và chỉ khi đó chúng ta mới có thể gửi tàu thám hiểm đến đúng nơi
để chúng ta lấy các mẫu đá có thể kể cho chúng ta câu chuyện
rất quan trọng về nguồn gốc,
nếu không, thì chúng có thể nói cho chúng ta một câu chuyện hoàn toàn khác:
sự sống xuất hiện ở một hành tinh khác.
Vậy để làm điều đó, thật là dễ.
Bạn chỉ cần đi 3,5 tỷ năm
lùi vào trong quá khứ của hành tinh.
Chúng ta cần một máy thời gian.
Dễ phải không?
Đúng là như vậy.
Hãy nhìn xung quanh -- đó là Trái đất.
Đây là máy thời gian của ta.
Các nhà địa chất đang dùng nó để quay lại quá khứ của hành tinh chúng ta.
Tôi cũng đang dùng nó nhưng hơi khác .
Tôi dùng Trái Đất để đi vào môi trường cực kỳ khắc nghiệt
nơi đó điều kiện môi trường giống với môi trường sao Hỏa
vào thời điểm khí hậu thay đổi,
và tôi đang cố gắng hiểu điều gì đã xảy ra.
Cái gì là vết tích của sự sống?
Cái gì còn sót lại? Làm sao chúng ta tìm ra được chúng?
Vậy, tôi sẽ cùng các bạn
làm một cuộc hanh trình vào chiếc máy thời gian đó.
Bây giờ, các bạn thấy gì đây, chúng ta ở 4.500 mét trong dãy Andes,
thực ra, chúng ta ở thời điểm gần 1 tỷ năm sau Trái Đất và sao Hỏa hình thành.
Trái Đất và sao Hỏa có vẽ giống thế này --
núi lửa và các hồ đang bốc hơi khắp nơi,
suối khoáng và suối nóng,
bạn thấy những gò đất này trên bờ những hồ nước này, đúng không?
Những thứ này được xây dựng bởi những hậu duệ của những sinh vật đầu tiên
cái đó cho chúng ta những hóa thạch đầu tiên trên Trái Đất.
Nhưng nếu chúng ta muốn hiểu cái gì diễn ra, thì phải cần đi xa hơn nữa.
Một thứ khác liên quan đến những nơi này
rất giống trên sao Hỏa cách đây 3.5 tỷ năm,
đó là khí hậu thay đổi rất nhanh, nước và băng đang biến mất.
Nhưng chúng ta cần quay lại lúc mọi thứ đang thay đổi trên sao Hỏa,
và để làm điều đó, chúng ta cần lên cao hơn.
Tại sao vậy?
Vì khi bạn lên cao hơn,
khí quyển sẽ mỏng hơn, và ít ổn định hơn,
nhiệt độ lạnh hơn, và bạn có nhiều bức xạ tia cực tím hơn.
Về cơ bản,
bạn đang đạt đến điều kiện trên sao Hỏa vào lúc mọi thứ đang thay đổi.
Vậy tôi không hứa điều gì về chuyến đi yên bình trên máy thời gian này.
Bạn không ngồi trên chiếc máy đó.
Bạn phải mang 1.000 pounds dụng cụ đến đỉnh
của núi lửa cao 20.000 foot trong dãy Andes này.
Khoảng 6.000 mét.
Và bạn cũng phải ngủ trên những sườn dốc 42 độ
và hy vọng sẽ không có động đất vào ban đêm.
Nhưng khi chúng ta đến đỉnh, chúng ta sẽ thấy cái hồ cần tìm.
Ở độ cao này, chiếc hồ có thể cho chúng trải nghiệm đúng các điều kiện
trên sao Hỏa cách đây 3,5 tỷ năm.
Và bây giờ chúng ta cần thay đổi chuyến đi
để vào bên trong lòng hồ,
để làm điều đó, chúng ta cần bỏ bộ đồ leo núi
và mặc bộ đồ bơi để đi xuống hồ.
Nhưng vào thời điểm chúng ta xuống hồ, đúng vào thời điểm xuống hồ,
chúng ta bước lùi
3,5 tỷ năm về quá khứ của hành tinh khác,
và chúng ta sẽ tìm ra câu trả lời cần tìm.
Sự sống ở mọi nơi, đúng là ở mọi nơi.
Mọi thứ bạn thấy trong bức hình này đều là một sinh vật sống.
Có thể không giỏi như thợ lặn nhưng đúng là sinh vật sống
Nhưng bức hình này làm ta tưởng là không phải.
Sự sống trong những hồ này phong phú,
nhưng giống nhiều nơi trên Trái Đất ngày nay và phụ thuộc vào thay đổi thời tiết,
sự đa dạng sinh học đã bị mất khá nhiều.
Trong những mẫu vật mà chúng ta thu thập,
63% vi trùng trong những hồ này được cấu thành từ 3 loài,
và 3 loài này là một trong những loài còn sót lại cho đến nay.
Đây là một hồ khác, bên phải cạnh hồ thứ nhất.
Màu đỏ mà bạn thấy đây không phải do khoáng chất.
Đó là do sự hiện diện của một loại rong nhỏ.
Trong vùng này, bức xạ tia cực tím có tác hại lớn.
Bất cứ nơi nào trên Trái Đất, chỉ số cực tím 11 được xem là quá lớn.
Trong các cơn bão cực tím, chỉ số cực tím đạt đến 43.
Kem chống nắng SPF 30 không thể bảo vệ bạn ở cường độ đó,
và nước trong các hồ này thì trong suốt
rong không có nơi nào để ẩn nấp,
vậy chúng tự phát triển khả năng chống nắng,
đó là màu đỏ mà bạn thấy.
Nhưng chúng có thể thích nghi cho đến nay,
rồi khi nước bay hơi trên bề mặt,
vi sinh vật chỉ còn một giải pháp:
Chúng chui xuống đất.
Bạn thấy những vi sinh vật và đá trong hình này,
chúng sống bên trong các tảng đá
chúng được bảo vệ dưới lớp phủ mờ của đá
mà vẫn nhận được tia cực tím có ích
và tránh được tia có hại cho ADN của chúng.
Đó là lý do chúng ta dùng tàu do thám
để tìm sự sống trên sao Hỏa ở những khu vực thế này,
vì nếu có sự sống trên sao Hỏa 3,5 tỷ năm trước đây,
sinh vật đó cũng phải dùng chiến thuật giống như vậy để tự bảo vệ.
Bây giờ, mọi sự khá rõ ràng
việc tìm hiểu môi trường khắc nghiệt đã giúp chúng ta rất nhiều
từ việc thăm dò sao Hỏa và chuẩn bị các chuyến du hành.
Cho đến nay, chúng ta có thể hiểu địa chất của sao Hỏa.
Chúng ta có thể hiểu khí hậu của sao Hỏa trong quá khứ và các thay đổi,
nhưng chúng ta cũng hiểu về các khả năng có sự sống.
Tàu thăm dò mới nhất của chúng ta trên sao Hỏa đã tìm thấy dấu vết chất hữu cơ.
Vâng, có chất hữu cơ trên bề mặt sao Hỏa.
Tàu cũng phát hiện ra dấu vết của mêtan.
Chúng ta chưa biết khí mêtan này
xuất phát từ địa chất hay từ sinh vật.
Dù gì đi nữa, điều mà chúng ta biết là nhờ vào việc phát hiện này,
giả thiết về sự sống hiện hữu trên sao Hỏa ngày nay
vẫn còn giá trị.
Vậy, tôi nghĩ đã thuyết phục được các bạn rằng sao Hỏa rất đặc biệt với chúng ta,
nhưng sẽ rất sai lầm khi nghĩ rằng sao Hỏa là nơi duy nhất
trong Hệ Mặt Trời có thể tìm thấy khả năng có sự sống vi sinh.
Với lý lẽ là sao Hỏa và Trái Đất
có thể có cùng gốc về cây sự sống,
nhưng khi bạn đi xa hơn sao Hỏa, thì gốc chung đó không dễ tìm ra.
Kỹ thuật khoa học vũ trụ chưa cho phép một cách dễ dàng
các gửi thiết bị giữa các hành tinh,
và nếu chúng ta phải tìm ra sự sống trên các hành tinh này,
thì sẽ rất khác với chúng ta.
Nó có thể là một dạng sự sống khác.
Nhưng cũng có thể rất giống chúng ta,
có thể giống chúng ta và sao Hỏa,
hoặc có thể là nhiều cây sự sống khác biệt trong Hệ Mặt Trời.
Tôi chưa có câu trả lời, nhưng tôi có thể nói với bạn một điều:
Câu trả lời và con số thần kỳ có là gì đi nữa thì cũng không quan trọng,
nó sẽ cho chúng ta một tiêu chuẩn
để chúng ta có thể đo lường được sự sống tiềm năng,
phong phú và đa dạng ở bên ngoài Hệ Mặt Trời của chúng ta.
Và việc này có thể được hoàn thiện bởi chính thế hệ chúng ta.
Đây có thể là gia tài của chúng ta, nhưng chỉ khi nào chúng ta dám khám phá.
Cuối cùng,
nếu ai nói với bạn việc tìm kiếm vi sinh vật trong vũ trụ là không khả thi
vì bạn không thể có một buổi nói chuyện triết lý với họ,
hãy cho tôi chỉ cho bạn cách nào để nói với họ rằng họ nhầm rồi.
vật chất hữu cơ sẽ nói cho bạn
về môi trường, về sự phức tạp và về sự đa dạng.
ADN, hoặc bất cứ vật chất mang thông tin nào cũng đang nói về sự thích nghi.
về tiến hóa, về sinh tồn, về thay đổi hành tinh
và về trao đổi tín hiệu.
Tất cả đang nói cho chúng ta
con đường vi sinh đã bắt đầu
và tại sao nó bắt đầu
có lẽ nó trở thành một nền văn minh
hoặc là một kết thúc diệt vong.
Hãy nhìn Hệ Mặt Trời, và nhìn Trái Đất.
Trên Địa Cầu, có nhiều loài thông minh,
nhưng chỉ có một loài tạo ra công nghệ.
Lúc này đây, trên cuộc hành trình của Hệ Mặt Trời,
chúng ta nhận được một thông điệp rất mạnh mẽ:
đây là cách chúng ta nên tìm kiếm sự sống vũ trụ, tầm vi mô và tầm vĩ mô.
Vậy, vi sinh vật đang nói và chúng ta đang lắng nghe,
chúng đang nói với chúng ta đó,
một hành tinh và một vệ tinh vào một thời điểm,
hướng đến những người anh em to lớn ở ngoài kia.
Và chúng đang nói với chúng ta về sự đa dạng,
về sự phong phú của sự sống,
và chúng nói với chúng ta làm thế nào để sự sống này có thể kéo dài
để đạt đến nền văn minh,
Cám ơn.
(Vỗ tay)