Dezajno estas malfacile komprenebla fenomeno,
kies signifo ŝanĝis tra la tempo.
Sed ĉiuj vere inspirantaj dezajnprojektoj havas ion komunan:
ili komencis per revo.
Kaj ju pli aŭdaca la revo,
des pli granda la mirindaĵo postulita por realigi ĝin.
Jen kial la plej gravaj dezajnistoj preskaŭ ĉiam estas
grandaj revuloj, ribeluloj, kaj disidentoj.
Tio vidiĝas tra historio,
jam de la jaro 300 a.K.,
kiam 13-jaraĝulo fariĝis reĝo
de fora, malriĉa, kaj malgranda azia lando.
Li revis akiri teritorion, riĉecon kaj potencon
per milita konkero.
Kaj lia dezajnkompetenteco -
kiel neverŝajna ĝi povas ŝajni -
ludis esencan rolon tiurilate.
Tiutempe,
ĉiuj armiloj estis faritaj permane laŭ individuaj specifoj.
Do se arkpafisto eluzis sagojn dum batalo,
li nepre ne povis pafi sagojn de aliulo
per sia pafarko.
Tio kompreneble signifis, ke li estis malpli efika en batalo
kaj ankaŭ tre endanĝerigita.
Ying solvis tiun problemon,
insistante, por ke ĉiuj pafarkoj kaj sagoj estu identaj
kaj interŝanĝeblaj.
Kaj li faris same por ponardoj, hakiloj, lancoj, ŝildoj,
kaj ĉiu alia formo de armilaro.
Lia imponege ekipita armeo venkis batalon post batalo,
kaj post 15 jaroj,
lia eta regno sukcesis konkeri
ĉiujn pli grandajn, pli riĉajn, pli potencajn najbarojn,
kaj iĝis la fortan Ĉinan Imperion.
Neniu, kompreneble,
pensis nomi al Ying Zheng dezajnisto, tiam -
kial oni faru tion?
Tamen, li uzis dezajnon senkonscie kaj instinkte,
kun ega inĝenieco
por atingi siajn celojn.
Tute samkiel egale neprobabla, akcidenca dezajnisto,
kiu ankaŭ ne hezitis uzi perforton por atingi tion, kion li volis.
Tiu estis Edward Teach, pli bone konata kiel la brita pirato Nigrabarbo.
Dum la ora epoko de piratado,
piratoj kiel Teach teroris la altajn marojn.
Kolonia komerco viglis,
kaj piratado estis tre profitodona.
Piratoj kiel li sciis, ke por plejgrandigi siajn rabaĵojn,
ili devis ataki la malamikojn sufiĉe brutale,
por ke ili tuj kapitulacu.
Alivorte,
ili volis kapti ŝipojn sen malŝpari municion
aŭ suferi perdojn.
Tial, Edward Teach redezajnis sin en Nigrabarbon
ludante la rolon de senkompata kruelulo.
Li portis pezajn jakojn kaj grandajn ĉapelojn por akcenti sian altecon.
Li kreskigis tufan nigran barbon, kiu malheligis lian vizaĝon.
Li portis pistolingojn sur ambaŭ ŝultro.
Li eĉ alkroĉis alumetojn al la rando de sia ĉapelo kaj ekbruligis ilin,
por ke ili zumu minace kiam lia ŝipo estis preta por ataki.
Kiel multaj piratoj de tiu epoko,
li hisis flagon, kiu portis la timigajn simbolojn
de homa kranio kaj paro da krucigitaj ostoj,
ĉar tiuj de jarcentoj signifas morton en multaj kulturoj,
kaj ilia signifo estis tuj rekonebla,
eĉ en la senleĝa, analfabeteca mondo de la alta maro:
kapitulacu, se ne vi suferos.
Kompreneble, ĉiuj saĝaj viktimoj rezignis je vido.
Tiel,
estas facile vidi kial Edward Teach kaj siajn kolegojn
oni vidis kiel pionirojn de moderna komunikado-dezajno,
kaj kial sia minaca simbolo -
(Ridoj)
- estas pli -
kial sia minaca simbolo de kranio kaj ostokruco
antaŭis la hodiaŭajn emblemojn,
iel, kiel la grandaj ruĝaj literoj malantaŭ mi,
sed kompreneble kun malsama mesaĝo.
(Ridoj)
Tamen dezajno ankaŭ estis uzita por pli nobla celo
de same genia kaj same neprobabla dezajnisto,
la 19-a jarcenta brita flegistino Florence Nightingale.
Ŝia misio estis doni al ĉiuj taŭgan sanservon.
Nightingale naskiĝis en sufiĉe grava, tre riĉa brita familio,
kiu estis ŝokita, kiam ŝi volontulis por labori en militaj hospitaloj
dum la Krimea Milito.
Tie, ŝi rapide eksciis,
ke pli da pacientoj mortas pro infektoj
kaŭzitaj de la malpuregaj, fetoraj ĉambroj,
ol pro batalvundoj.
Tial ŝi postulis, ke pli puraj, helaj, kaj aerumitaj klinikoj
estu dezajnitaj kaj konstruitaj.
Revene al Britio,
ŝi starigis alian kampanjon,
ĉi-tempe por civilaj hospitaloj,
kaj insistis apliki la samajn dezajnprincipojn.
La Nightingale-flegejo, kiel oni nomas ĝin,
regis hospitalan dezajnon dum jardekoj,
kaj elementoj de ĝi estas ankoraŭ uzataj hodiaŭ.
Sed tiutempe,
dezajno jam estis vidata kiel ilo de la Industria Epoko.
Ĝi fariĝis laŭregula profesio,
sed limigita al specifaj roloj
kaj ĝenerale aplikita al komercaj celoj
anstataŭ esti uzata intuicie,
kiel faris Florence Nightingale, Nigrabarbo, kaj Ying Zheng.
En la 20-a jarcento,
ĉi tiu komerca etoso estis tiel potenca,
ke la dezajnistoj, kiuj deviis de ĝi
riskis esti rigarditaj kiel stranguloj aŭ disidentoj.
Inter la disidentoj estas unu el miaj gravaj dezajnherooj,
la genia Laszlo Moholy-Nagy.
Li estis hungara artisto kaj dezajnisto,
kies eksperimentoj pri la efekto de teknologio sur la ĉiutaga vivo
estis tiel potenca,
ke ili ankoraŭ influas la dezajnon de la ciferecaj bildoj,
kiujn oni vidas sur telefonaj kaj komputilaj ekranoj.
Li radikaligis la Bahaus-an dezajnon de la 1920-aj jaroj en Germanio,
tamen kelkaj el liaj iamaj kolegoj evitadis lin
kiam li klopodis starigi novan Bauhaus-movadon en Ĉikago jarojn poste.
La ideoj de Moholy estis ĉiam aŭdacaj kaj novigaj,
sed lia aliro al dezajno estis tro eksperimenta,
samkiel estis lia insisto vidi ĝin
kiel sintenon, anstataŭ profesio, por konkordi kun la tempoj.
Malfeliĉe, la sama okazis
pri alia dezajno-nekonformulo: Richard Buckminster Fuller.
Ankaŭ li estis genia dezajnviziulo
kaj dezajnaktivisto,
kiu tute sindonis al dezajni daŭrigeblan socion
tiel avangarde
ke li komencis paroli pri la gravecon de ekologiismo
en dezajno en la 1920-aj jaroj.
Malgraŭ lia strebado,
multaj en la dezajnrondo oftege mokis tiun strangulon,
kaj fakte
kelkaj el liaj eksperimentoj malsukcesis,
ekzemple la fluganta aŭto, kiu neniam soriris.
Tamen, la geodezia kupolo,
lia dezajnformulo por konstrui krizokazan loĝejon
el pecoj de ligno, metalo, plasto,
partoj de arbo, malnovaj litkovriloj, plastofolio
- fakte, ĉia ajn havebla tiumomente -
estas unu el la plej grandaj atingoj de humana dezajno,
kaj donis urĝe bezonatan rifuĝon
al multaj homoj en senesperaj cirkonstancoj.
ekde ĝia invento.
La kuraĝo kaj vervo de radikalaj dezajnistoj
kiel Bucky kaj Moholy
altiris min al dezajno.
Komence, mi estis ĵurnalistino kaj eksterlanda korespondantino.
Mi raportis pri politiko, ekonomio, kaj entreprenaj aferoj,
kaj mi povus specialigi en iu ajn el tiuj kampoj.
Sed mi elektis dezajnon,
ĉar mi kredas, ke ĝi estas unu el la plej potencaj iloj
por plibonigi nian kvaliton de vivo.
Dankon, TED dezajno-geamikoj.
(Aplaŭdo)
Kvankam mi multe admiras la atingojn de profesiaj dezajnistoj,
kiuj estis eksterordinaraj kaj grandegaj,
mi ankaŭ kredas,
ke dezajno profitas multe de la originaleco,
la nekutima pensado,
kaj la inĝenieco de ĝiaj ribeluloj kaj disidentoj.
Ni vivas en rimarkinda epoko de dezajno,
ĉar hodiaŭ la du grupoj proksimiĝas unu al la alia.
Ĉar eĉ tre bazaj antaŭeniroj en cifereca teknologio
ebligis ilin labori pli sendepende,
en aŭ ekster komerca kunteksto,
kaj strebi atingi pli ambiciajn kaj eklektikajn celojn.
En teorio,
bazaj ideoj kiel amasfinancado, nubo-komputado, sociaj amasinformiloj
donas pligrandan liberecon al profesiaj dezajnistoj,
kaj donas pli da rimedoj por la improvizistoj,
kaj espereble,
pli akcepteman respondon por iliaj ideoj.
Iuj el miaj plejŝatataj ekzemploj priaj troviĝas en Afriko,
kie nova generacio de dezajnistoj
disvolvigas nekredeblajn teknologiojn de la Interreto de Aĵoj
por plenumi la revon de Florence Nightingale pri plibonigo de sanzorgo
en landoj kie pli da homoj nun havas aliron al poŝtelefono
ol al pura, trinkebla akvo.
Inter ili estas Arturo Zang.
Li estas juna, kameruna dezajninĝeniero
kiu prenis tabulkomputilon por fari sian Cardiopad-on,
movebla koro-kontrolaparato.
Ĝi povas kontroli la korojn de pacientoj en fora kamparo.
La datumoj estas senditaj tra ĉela reto
al modernaj malsanulejoj centojn da mejloj for
por analizo.
Se iuj problemoj malkovriĝas, specialistoj tie
tuj rekomendos taŭgan traktadon.
Tio kompreneble sendevigas multajn pacientojn
fari longajn, penigajn, multekostajn kaj ofte senutilajn vojaĝojn
al malsanulejoj,
dum iliaj koroj tamen
estos efektive kontrolataj.
Arturo Zang komencis labori pri la Cardiopad-o antaŭ ok jaroj,
en sia fina jaro ĉe universitato.
Li malsukcesis persvadi konvenciajn monfontojn
investi en sia projekto.
Li publikigis la ideon ĉe Fejsbuko,
kie kameruna registaroficisto vidis ĝin
kaj sukcesis ekhavi registaran stipendion al li.
Li nun evoluigas ne nur la Cardiopad-on,
sed ankaŭ aliajn moveblajn aparatojn por diversajn malsanojn.
Kaj li ne estas sola,
ĉar ekzistas multaj aliaj entreprenemaj dezajnistoj,
kiuj ankaŭ disvolvas siajn proprajn elstarajn projektojn.
Mi tuj finos konsiderante nur kelkajn el ili.
Unu estas Peek Vision.
Temas pri grupo de kuracistoj kaj dezajnistoj en Kenjo,
kiu jam disvolvis sian propran teknologion de Interreto de Aĵoj,
kiel porteblan ilaron por okulekzameno.
Ankaŭ estas Gabriel Maher,
kiu disvolvas novan dezajno-lingvo
por esprimi la subtilecojn de nia ŝanĝanta genra identeco,
sen uzi tradiciajn stereotipojn.
Ĉiuj tiuj dezajnistoj kaj multaj aliaj realigas siajn revojn,
profitante sian ĵus trovitan liberecon,
per la disciplino de profesiaj dezajnistoj
kaj la inĝenieco de ribeluloj kaj disidentoj.
Kaj ni ĉiuj gajnas de tio.
Dankon.
(Aplaŭdo)