İnsanlara "Çalmak yanlış mıdır?" diye sorduğunuzda,
Çoğu size “Evet” diyecektir.
Ama yine de 2013’te dünyanın her yerindeki organizasyonlar
Toplamda 3.7 trilyon doları dolandırıcılık yüzünden kaybettiler.
Buna yolsuzluk,
saadet zincirleri
ve yanlış sigorta iddaaları da giriyor.
Bu, birkaç kötü niyetli insanın işi değildi.
Doğrusu şu ki; Birçok insan hem
sahtekarlık yapmaya elverişliydi,
hem de kendilerini yanlış bir şey yapmadıklarına ikna etmeye.
Öyleyse, dolandırıcılık neden olur?
Kişisel sebepler insandan insana değişebilir,
Ama suçbilimci Donald Cressey’in geliştirdiği
Sahtekarlık üçgeni, sahtekarlığa yol açabilecek
3 durumu göstermekte.
Bunlar; Baskı, fırsat ve akla uygunlaştırma yani rasyonelleştirme.
Bir insanı dolandırıcılığa iten ilk şey genellikle baskı altında kalmak oluyor.
Bu baskının sebebi, kişisel bir borç,
bir bağımlılık,
kar kotaları,
ani iş kaybı ya da
ailede hasta bir kişi olabilir.
Fırsata gelince;bir çok insanın özel ve devlet sektörde, sahtekarlık yapmak ve
bunu saklamak için kullanabilecekleri elinin altında bulunuyor.
Örneğin İş kredi kartları,
şirketin bilgileri
ya da bütçeyi kontrol etme yetkisi gibi...
Baskı ve böyle fırsatlarla
her gün karşılaşma
büyük bir baştan çıkarma olabilir.
Ama bu iki öğeye rağmen çoğunlukla
sahtekarlıklarda rasyonelleştirme gerekme.
Sahtekarların çoğu, bunu ilk kez yapmış oluyorlar
Birçok insanın yanlış dediği bir eylemi gerçekleştirmek için,
Kendilerini haklı çıkarmak durumundalar.
Bazıları, çok çalıştıkları ve yeterince maaş almadıkları
için o paranın hakları olduğunu düşünür.
Bazıları ise sahtekarlıklarının kurbanı olmadığına inanır.
belki aldıklarını sıkışıklıkları bitince geri vereceklerdir.
En yaygın sahtekarlıkların bazıları
suçu işleyen tarafından fark edilmiyor bile.
Bunun örneklerinden bazıları, Çalışanların zaman çizelgelerini
ya da masraf raporlarını yarım yamalak yapmaları,
Vergi ödeyenlerin kazandıklarını doğru bildirmemesi
ya da sigorta şirketlerine yüklü faturalar kesilmesi olabilir.
Bunlar küçük gözükebilir,
Ya da çoğu zaman çok az paraları içeriyor olabilir,
Ama durumun genelinde payları var.
Bir de büyük ölçekli sahtekarlıklar var.
2003’te İtalya’nın önde giden süt ürünleri devi Pamalat iflas etti.
4 milyar dolarlık sahte bir banka hesabı oluşturulduğu
ve ortaklarına para kaybettiğini çaktırmamak için
mali belgeleri değiştirdiği ortaya çıktı.
Şirket bir ailenin kontrolünde olduğundan
kurumsal yönetim ve regülasyon denetimi zordu.
Ve şirket, kayıpları kimse fark etmeden
kapamaya çalışıyordu.
Bu sadece kurumsal bir hırs değil.
Hükümetler ve kar amacı gütmeyen kuruluşlarda
sahtekarlık ve dolandırıcıya yatkın.
Rita Crundwell, Dixon, İllonois’te Şehir Müfetişi olduğu zamanlar
zimmetine 53 miyon dolar geçirdi.
Rita ülkenin önde gelen at yetiştiricilerindendi
ve 52 tane dünya şampiyonluğu vardı.
Ama sürüsüne bakmasının maliyeti ayda 200.000 dolara geliyordu.
Pozisyonu sayesinde şehrin bütçesinde kontrol sahibiydi.
Bu sayede, özel harcamaları için kullandığı bir hesaba
rahatça para transferi yapabiliyordu.
Ve bu durum farkedilmeden tam 20 sene devam etti.
Crundwell pozisyonu ve şampiyonluklarının
şehre kazandırdığı şöhret
gereği yüks bir yaşamı hak ettiğini düşünüyordu.
Kuruluşlar insan olmadığı için sahtekarlığı kurbanı olmayan
bir suç olarak düşünmek onu çekici kılan şeylerden biri.
Ama yapılan dolandırıcılık her zaman gerçek insanları etkiliyor.
Parmalat’ın çalışanları işlerini kaybetti,
Dixon halkının vergileri at yetiştirmeye harcandı
Ve kayıpları kapamak için, şirkettin ürünlerinin fiyatları arttırıldı
Bazen ise etkiler çok açık ve yıkıcıdır
Örneğin; Bernie Madoff binlerce insanın biriktirdiklerini kaybetmesine yol açtı
Bazen ise daha gizli ve çözmesi zordur.
Ama hesap mutlaka birinde patlar.