1956 թվականին, Մոսկվայում դիվանագիտական մի հանդիպման ժամանակ
ԽՍՀՄ-ի առաջնորդ Նիկիտա Խրուշչովը Արևմտյան Բլոկի դիվանագետներին ասաց.
«Мы вас похороним!»
Նրա թարգմանիչը սա թարգմանեց որպես.
«Մենք ձեզ կթաղե՛նք»:
Այս պնդումը հարվածային ալիք առաջացրեց Արևմուտքում՝
ավելի լարված իրավիճակ ստեղծելով ԽՍՀՄ-ի և ԱՄՆ-ի միջև,
որոնք այդ ժամանակ Սառը պատերազմի մեջ էին:
Ոմանք գտնում են, որ այս միջադեպը տասը տարի հետ գցեց Արևելք-Արևմուտք հարաբերությունները:
Ինչպես հետագայում պարզվում է, Խրուշչովի ակնարկը չափից շատ բառացի էր թարգմանվել:
Ըստ համատեքստի, նրա խոսքերը պետք է թարգմանվեին, որպես.
«Մենք կապրենք և կմասնակցենք ձեր հողարկավորմանը»՝
նշանակելով, որ Կոմունիզմը կհաղթի Կապիտալիզմին,
ինչը ինքնին ավելի քիչ սպառնող ակնարկ է:
Չնայած, որ սկզբնական իմաստը վերջիվերջո պարզաբանվեց,
Խրուշչովի բացահայտ բառերի սկզբնական ազդեցությունը
աշխարհը կանգնեցրեց ատոմային աղետի ուղու վրա:
Իսկ այժմ, երբ այդքան շատ են լեզվային և մշակութային շփման բարդությունները,
ինչու՞ են նման դեպքերը հազվադեպ լինում:
Այս հարցի պատասխանը թաքնված է թարգմանիչների վարպետության և
պատրաստվածության մեջ, որոնց շնորհիվ հաղթահարվում են լեզվային արգելքները:
Պատմության ընթացքում, թարգմանությունը գերազանցապես հետևողական էր,
խոսողները և թարգմանիչները դադարներ էին անում՝ թույլ տալով միմյանց խոսել:
Սակայն ռադիո տեխնոլոգիաների գյուտից հետո,
II համաշխարհային պատերազմի շեմին ստեղծվեց համաժամանակյա թարգմանության մի նոր եղանակ:
Դրա ընթացքում
թարգմանիչները ակնթարթորեն խոսափողի մեջ թարգմանում են
խոսողի բառերը, մինչդեռ նա ելույթ է ունենում:
Ունկնդիրները կարող են առանց դադարների ընտրել այն լեզուն,
որով ցանկանում են լսել ելույթը:
Մակերեսորեն ամեն բան հեշտ է թվում,
սակայն «վարագույրի ետևում»
թարգմանիչները անդադար աշխատում են՝
երաշխավորելու, որ խոսողի յուրաքանչյուր միտք հստակորեն թարգմանվի:
Եվ սա հեշտ չէ:
Երկու լեզուների գերազանց տիրապետող մասնագետներից պահանջվում է մոտ երկու տարի՝
հարստացնելու իրենց բառապաշարը և ձեռք բերելու հմտություններ՝
համագումարների թարգմանիչ դառնալու համար:
Միաժամանակ խոսելու և լսելու անբնական սովորություն ձեռք բերելու համար
ուսանողները խոսողի ետևից կրկնում են
ամեն բառ՝ ճիշտ նույն կերպ, ինչպես բուն լեզվում է հնչում:
Ժամանակի ընթացքում սկսում են բառափոխություն կատարել՝
խոսելու ընթացքում ոճաբանական շտկումներ անելով:
Ի վերջո երկրորդ լեզուն է գործի մեջ մտնում:
Այսպիսի գործունեությունը թարգմանչի ուղեղում նոր նեյրոնային ուղիներ է առաջացնում,
և բառափոխությունը աստիճանաբար դառնում է երկրորդ «ես»:
Ժամանակի և ժրաջան աշխատանքի շնորհիվ թարգմանիչը
վարպետորեն սկսում է տիրապետել խոսքի արագությանը հետևելու բազում հնարքներին,
կարողանում է հաղթահարել մարտահրավեր նետող տերմինները
և հասկանալ անթիվ-անհամար բարբառները:
Նրանք կարող են կիրառել հապավումներ՝ երկար բառերը կրճատելու համար,
կոնկրետ հասկացությունների փոխարեն նախապատվությունը տալ ընդհանուրներին
կամ էլ օգտագործել սլայդեր և պատկերներ:
Նրանք նույնիսկ կարող են հիմնական լեզվից տերմիններ բաց թողնել,
մինչդեռ փնտրում են ամենաճշգրիտ համարժեքը:
Թարգմանիչները նաև հմտանում են քաոսային իրավիճակում իրենց չկորցնել:
Հիշե՛ք, նրանք չեն կարող որոշել, թե ով, ինչ կասի,
կամ էլ որքան հստակ կլինի ելույթ ունեցողի խոսքը:
Ամեն բանի պետք է պատրաստ լինել:
Նաև, նրանք հաճախ ելույթ են ունենում հազարավոր մարդկանց առջև
և չափազանց ճնշող վայրերում,
ինչպես օրինակ ՄԱԿ միջազգային ժողովի ժամանակ:
Իրենց հույզերը կառավարելու համար
նրանք մանրակրկիտ կերպով նախապատրաստվում են միջոցառմանը՝
նախօրոք բառացանկ կազմելով,
անհագորեն կարդալով թեմայի վերաբերյալ նյութեր
և վերանայելով նախորդ ելույթները:
Վերջապես, թարգմանիչներն աշխատում են զույգերով:
Մինչդեռ մեկը «ուղիղ եթերում» թարգմանելով է զբաղված,
մյուսը օգնում է՝ փաստաթղթերի վրա նշումներ կատարելով,
փնտրելով անհրաժեշտ բառեր
և տեղեկություն:
Քանի որ համաժամանակյա թարգմանությունը լարված կենտրոնացում է պահանջում,
զույգերը ամեն 30 րոպեն մեկ իրենց դերերով են փոխվում:
Հաջողության հիմքում ընկած է հմուտ համագործակցությունը:
Լեզուն խրթին է,
և երբ վերացական կամ չնչին հասկացությունները սխալ են թարգմանվում,
հետևանքները կարող են աղետաբեր լինել:
Ինչպես Մարգարեթ Էթվուդն է ասել. «Երբ լեզուն անզոր է, պատերազմ է սկսում»:
Բոլորից լավ այս մասին գիտեն բանակցությունների թարգմանիչները,
որ քրտնաջան աշխատում են ետնաբեմում՝ անելով ամեն հնարավոր բան, որ դա չլինի: