მე მინდა გესაუბროთ რაღაც
დიდზე.
აქედან დავიწყოთ.
65 მილიონი წლის წინ
დინოზავრებს ცუდი დღე ქონდათ.
(სიცილი)
ექვსი მილის დიამეტრის კლდის ნამსხვრევი
რომელიც მოძრაობდა ტყვიის სიჩქარეზე
50-ჯერ სწრაფად,
შეეჯახა დედამიწას.
მან ერთდროულად გამოანთავისუფლა ენერგია,
ეს იყო წარმოუდგენელი
აფეთქება.
თუ აიღებთ ყოველ ბირთვულ იარაღს რომელიც ოდესმე შექმნილა
ცივი ომის პიკში,
შეაგროვებთ ერთად და ააფეთქებთ
ერთდროულად,
ეს იქნებოდა ერთი მემილიონედი
იმ ენერგიისა რომელიც გამონთავისუფლდა იმ მომენტში
დინოზავრებს მართლაც ცუდი დღე ქონდათ.
კარგი?
ექვსი მილის სიგანის ქვა მართლაც ძალიან დიდია.
ჩვენ ყველა ქვაზე ვცხოვრობთ.
თუ გაიხედავთ თქვენი ფანჯრიდან, შეგიძლიათ დაინახოთ
ლონგ პიკი, შეიძლება ნაცნობია თქვენთვის.
ახლა აიღეთ იგი და გაიტანეთ
კოსმოსში.
აიღეთ მიკერი, მთა მიკერი და შეაერთეთ იქ,
და ისიც კოსმოში,
ევერესტი და K2,
და ინდოეთის მწვერვალები,
რა იდეაც მოგივათ,
თუ რამდენ ქვას აიღებთ, კარგი?
ჩვენ ვიცით რომ ასეთი დიდი იყო
გამომდინარე, დარტყმიდან და კრატერიდან რომელიც დატოვა.
მან დაარტყა, ადგილს რომელსაც ჩვენ ვიცნობთ როგორც იუკატანი.
მექსიკის ყურეში.
შეგიძლიათ ნახოთ, აი ისიც
იუკატანის ნახევარკუნძული, თუ იცნობთ აღმოსავლეთ
მხარის საკურორტო კუნძულს აქ.
აი ასეთი დიდი კრატერი დატოვა.
უზარმაზარი იყო, მასშტაბი რომ შეიგრძნოთ,
კარგი, აგერ, მასშტაბი აგერაა
50 მილი ზემოთ, ასი კილომეტრი
ფსკერზე, ეს იყო
300 კილომეტრზე გადაჭიმული -- 200 მილზე --
უზარმაზარი კრატერი ამოთხარა
უზარმაზარი რაოდენობის მიწა მოაფრქვია
დედამიწაზე, ცეცხლი იყო მთელ პლანეტაზე,
საკმარისი მტვერი რომ დაებლოკა მზე,
მან გაანადგურა სახეობების 75 პროცენტი
დედამიწაზე.
ყველა ასტეროიდი ასეთი დიდი არაა.
ზოგიერთი მათგანი უფრო პატარაა.
აგერ ერთი მათგანი, რომელიც
ჩამოვარდა შტატებში
1992 წლის ოქტომბერში.
ის გვეწვია პარასკევ ღამეს.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?
რადგან მაშინ, ვიდეო კამერები პოპულარული
ხდებოდა, და ხალხს
დაქონდათ, მშობლები ატარებდნენ,
მათი ბავშვების ფეხბურთის თამაშის გადასაღებად
და სანამ იგი მოფრინავდა პარასკევ ღამეს,
მათ შეეძლოთ გადაეღოთ ეს მაგარი კადრები
რომელმაც გადმოსერა
დასავლეთ ვირჯინია, მერილენდი, პენსილვანია
და ნიუ ჯერსი სანამ ეს არ გაუკეთა
მანქანას, ნიუ იორკში.
(სიცილი)
ეს არაა 200 მილის სიგანის კრატერი,
მაგრამ ისევ თქვენ შეგიძლიათ ნახოთ ქვა
რომელიც აქ დევს,
დაახლოებით ფეხბურთის ბურთის ზომა, რომელმაც დაარტყა
ამ მანქანას და გამოიწვია ეს დაზიანება.
ეს რაღაც ალბათ სკოლის ავტობუსის ზომა
იქნებოდა, პირველად.
ის ატმოსფერული წნევისგან დაიშალა,
დაქუცმაცდა, და ნაწილები გაიფანტა
და გამოიწვია რაღაც ზიანი.
არ მოგინდებოდათ ეს თქვენ ფეხზე დაგცემოდათ
ან თავზე, რადგან ცუდ რამეს
გაგიკეთებდათ.
ის მთელ სიცოცხლეს ვერ გაანადგურებს
დედამიწაზე, და ეს კარგია, მაგრამ ის გვაჩვენებს
არ არის აუცილებელი ექვსი მილის ზომის რაღაც
დიდი ზიანი რომ მოგვიტანოს.
არსებობს საშუალო წერტილია პაწაწინა ქვებსა
და გიგანტურ ქვებს შორის. თუ რომელიმე თქვენგანი
ოდესმე ყოფილა უინსლოუს ახლოს, არიზონაში,
იქ არის კრატერი უდაბნოში, რომელიც არის
ისეთი სიმბოლური, რომ მეტეორის კრატერი ეწოდება.
მასშტაბი რომ დაგანახოთ, მისი სიგანე დაახლოებით ერთი მილია.
თუ აიხედავთ მაღლა, ეს პარკირების ადგილია
ეს რეკრეაციული მანქანებია
ის ერთ მილზეა გადაჭიმული, 600 ფუტი სიღრმის.
ობიექტი რომელმაც ეს ჩამოაყალიბა იყო ალბათ
უხეშად 30-დან 50-მდე იარდის ზომის
ამ, მაქქეის აუდიტორიის, ზომის
საშინელი სიჩქარით წამოვიდა,
შეასკდა მიწას, აფეთქდა
დაახლოებით 20 მეგატონის
ბირთვული ბომბის ენერგიით
უზარმაზარი ბომბი.
ეს იყო 50 000 წლის წინ, შეიძლება მან
გაანადგურა რამდენიმე ბიზონი და ანტილოპა.
ან რაიმე მსგავსი უდაბნოში,
მაგრამ ალბათ მან არ გამოიწვია
გლობალური განადგურება.
როგორც ჩანს მიწაზე ჩამოვარდნილი, ისინი
არ იწვევენ დიდ ზიანს.
ახლა, 1908 წელს ციმბირში, ტუნგუსკას
რეგიონათან ახლოს -- მათთვის ვინც
დენ აიკროუდის გულშემატკივრები ხართ და გინახავთ "მოჩვენებებზე მონადირენი"
როდესაც ის საუბრობდა დიდ მრავალგანზომილებიან ბზარზე
სანამ ციმბირში აფეთქდა 1909, როცა ის მოხვდა,
თარიღი შეცდომა იყო, მაგრამ არაუშავს (სიცილი)
ეს იყო 1908 წელს. ასე შემიძლია.
(სიცილი)
მორიგი ქვა შემოვიდა დედამიწის ატმოსფეროში
და იგი აფეთქდა მიწის ზემოთ, რამდენიმე
მილით მაღლა, დედამიწის ზედაპირიდან.
აფეთქების სიცხემ გააჩინა ცეცხლი
ქვემოთ, ტყეში, შოკური ტალღა
წამოვიდა ქვემოთ და დაარტყა ხეებს
ასობით კვადრატულ მილზე.
დიდი ზიანი გამოიწვია.
და ისევ, ეს იყო ქვა დაახლოებით,
ამ აუდიტორიის ზომის რომელშიც ვიმყოფებით.
მეტეორის კრატერი შექმნა მეტალმა,
მეტალი გაცილებით მჭიდროა, მოკლედ მან წარმოქმნა
ეს მიწაზე.
ტუნგოსკაზე მომხდარი ალბათ წარმოქმნა
ქვამ რომელიც გაცილებით მყიფე იყო. ამიტომ
ის ჰაერში აფეთქდა, ორივე შემთხვევაში ეს
საზარელი აფეთქებაა 20 მეგატონის.
როცა ისინი ფეთქდება, არ იწვევენ
გლობალურ ეკოლოგიურ ზიანს.
ისინი ვერ გამოიწვევენ ისეთ რამეს რაც
დინოზავრთა მკვლელმა გამოიწვია.
ისინი უბრალოდ საკმარისად დიდები არ არიან.
მაგრამ გლობალურ ეკონომიკურ ზიანს მოიტანენ,
რადგან ისინი არ დაარტყამენ, აუცილებლად,
ასეთი ზიანი რომ გამოიწვიონ.
ისინი ვერ გამოიწვევენ გლობალურ განადგურებას
თუ ერთ-ერთი მათგანი დაგვარტყამს
სადმე, ის გამოიწვევს პანიკას.
მაგრამ თუ ის ჩამოვარდება ქალაქში, მნიშვნელოვან ქალაქში --
არც ერთი მათგანი არ არის ერთი მეორეზე მნიშვნელოვანი,
მაგრამ ზოგიერთ მათგანზე მეტად ვართ დამოკიდებული
გლობალურ ეკონომიკურ ბაზისზე -- ეს მოგვაყენებდა
უზარმაზარ ზიანს
როგორც ცივილიზაციას.
აჰა, ახლა როცა ასე დაგაფრთხეთ --
(სიცილი)
რა შეგვიძლია მოვიმოქმედოთ?
ეს პოტენციური საფრთხეა.
ნება მომეცით, შევნიშნო რომ არ გვაქვს
უზარმაზარი შეჯახება, ისეთი როგორმაც მოკლა დინოზავრები
65 მილიონი წლის წინ. ასეთები ძალიან იშვიათია.
პატარა შემთხვევები ხდება უფრო ხშირად, თუმცა
ალბათ ათასწლეულიში ერთხელ,
ყოველ რამდენიმე საუკუნეში ან რამდენიმე ათას
წელში, მაგრამ ეს მაინც ისეთია რომლის შესახებაც უნდა იცოდე.
კარგით, რას მოვიმოქმედებთ?
პირველი, რაც უნდა გავაკეთოთ ესაა მათი პოვნა.
ეს არის ასტეროიდის სურათი რომელმაც გაგვიარა
2009-ში
ეს აქაა.
მაგრამ როგორც ხედავთ, ის ექსტრემალურად მკრთალია.
მე არც კი ვიცი ხედავთ თუ არა მას
ის შავ რიგშია. ეს უბრალოდ ვარსკვლავებია.
ეს არის ქვა რომელიც არის 30 იარდის ზომის.
უხეშად იმ ზომის რომელიც აფეთქდა
ტუნგოსკაზე და ჩამოვარდა არიზონაში 50 000 წლის წინ.
ისინი მკრთალია.
ძნელია მათი დანახვა, ცა კი მართლაც დიდია.
პირველად ისინი უნდა ვიპოვოთ.
კარგი ამბავი ისაა, რომ ჩვენ მათ ვეძებთ.
NASA-მ გამოყო ფული ამისთვის.
ნაციონალური სამეცნიერო ფონდი, სხვა
ქვეყნები დიდად დაინტერესებულნი არიან ამით.
ჩვენ ვქმნით ტელესკოპებს, რომელიც ეძებენ
ამ საფრთხეს, ეს პირველი დიდი ნაბიჯია,
მაგრამ რა არის მეორე ნაბიჯი? მეორე ნაბიჯი
არის ის რომ, როდესაც ვხედავთ გვემუქრება შეჯახება,
შევაჩეროთ იგი. რა უნდა ვქნათ?
თქვენ ალბათ გაგიგიათ ამ ასტეროიდის შესახებ
აპოფისი. თუ არადა გაიგებთ.
თუ გაგიგიათ მაიას 2012-ის
აპოკალიფსზე, გაიგებდით აპოფისის შესახებ,
რადგან დაკავშირებული ხართ ქვეყნის აღსასრულის
ქსელთან.
აპოფისი არის ასტეროიდი რომელიც აღმოჩენილ იქნა 2004-ში
ის დაახლოებით 250 იარდის ზომისაა,
ცოტა დიდია - დიდი ზომის.
უფრო დიდი ვიდრე ფეხბურთის სტადიონი -- ის ჩაუვლის
დედამიწას 2029 წლის აპრილში.
და ის ჩაივლის ისე ახლოს რომ
გაივლის ჩვენი ამინდის თანამგზავრების
ქვემოთ.
დედამიწის გრავიტაცია მოხრის მის ორბიტას
სწორედ იმდენად, რომ
თუ ის გაივლის, ამ რეგიონში,
ამ თირკმლის, ლობიოს ფორმის რეგიონს ეწოდება
კლიტის ჭუჭრუტანა, დედამიწის გრავიტაცია მოხრის მას
საკმარისად რომ შვიდი წლის შემდეგ
13 აპრილს, პარასკევს, შევნიშნავ,
2036 წელს... (სიცილი)
-- ასეთ რამეს ვერ დაგეგმავ --
აპოფისი დაგვარტყამს. და ის
250 მეტრისაა, ის მოიტანს
დაუჯერებელ ზიანს
კარგი ამბავი ისაა რომ შანსი
ფაქტიურად ამ ჭუჭრუტანაში გავლისა და
მეორე წრეზე დარტყმის არის მილიონიდან ერთი,
უხეშად რომ ვთქვათ -- ძალიან, ძალიან დაბალი შანსი, მე პირადად
არ ვწევარ ღამე ფხიზელი ამაზე ნერვიულობით.
მე არ ვფიქრობ აპოფისი პრობლემაა.
ფაქტიურად აპოფისი მოწყალეა,
რადგან მან გაგვაღვიძა ამ საფრთხეების
წინაშე.
იგი აღმოჩენილი იქნა რამდენიმე წლის
წინ და დაგვეჯახება რამდენიმე წლის შემდეგ.
არ დაგვეჯახება, თუმცა მოგვცემს შანსს შევისწავლოთ
ამ ტიპის ასტეროიდები. ჩვენ მართლაც
არ გვესმოდა ეს ჭუჭრუტანები, და
ახლა ჩვენ გვესმის, ეს აჩვენებს
რომ ეს მართაც მნიშვნელოვანია, რადგანაც, როგორ
შეაჩერებ ასეთ ასტროიდს?
კარგით, ნება მომეცით გკითხოთ, რა მოხდება თუ თქვენ
დგეხართ გზის შუაში და ავტომობილი
გიახლოვდებათ? რას აკეთებთ? ამას აკეთებთ.
სწორია? გადაადგილება. ავტომობილი გაგივლით.
მაგრამ ჩვენ არ შეგვიძლია დედამიწის გადაადგილება.
ადვილი არაა, მაგრამ ჩვენ შეგვიძლია პატარა ასტროიდის გადაადგილება.
როგორც ჩანს, ჩვენ გავაკეთეთ კიდეც ეს.
2005 წელს NASA-მ გაუშვა ზონდი
რომელსაც ერქვა Deep Impact (ძლიერი დარტყმა), რომელიც შეეჯახა--
რომელმაც თავისი ნაწილი შეაჯახა კომეტის ბირთვს
კომეტები ძალიან გვანან ასტეროიდებს.
მიზანი არ იყო მისთვის ბიძგი.
მიზანი იყო კრატერის ამოთხრა
მასალის ნახვა, თუ რა არის შიგნით
ამ კომეტის ზედაპირი, რაც შევისწავლეთ
ცოტათი.
სულ ცოტათი გადავაადგილეთ,
ბევრით ვერა, მაგრამ ეს არ იყო მიზანი.
იფიქრეთ ამაზე.
ეს რაღაც ტრიალებს მზის გარშემო
10 მილი წამში, 20 მილი წამში სიჩქარით.
ჩვენ გავუშვით ზონდი და დავაჯახეთ.
წარმოიდგინეთ რა ძნელი იქნებოდა, და ჩვენ ეს გავაკეთეთ.
ეს ნიშნავს რომ ჩვენ შეგვიძლია გავაკეთოთ კვლავ.
თუ დაგვჭირდება, თუ დავინახავთ ასტეროიდი გვიახლოვდება
და მომართულია ჩვენსკენ,
ჩვენ გვაქვს ორი წელი, ბუმ! დავარტყამთ.
შეგიძლიათ ცადოთ -- თქვენ იცით, თუ უყურებთ
ფილმებს, შესაძლოა იფიქროთ,
რატომ არ გამოვიყენებთ ბირთვულ იარაღს?
ეს, კარგით, შესაძლოა ცადოთ, მაგრამ პრობლემა გაანგარიშებაა
ესვრით ბირთვულ იარაღს მას,
უნდა ააფეთქოთ რამდენიმე მილი წამში
სხვაგვარად გაუშვებ შანსს.
და არსებობს უამრავი პრობლემა
ამასთან დაკავშირებით, ამის გაკეთება ძალიან ძნელია.
მაგრამ უბრალოდ დარტყმა რამეზე? ეს საკმაოდ ადვილია.
მე ვფიქრობ NASA-საც კი შეუძლია ეს.
და მათ დაამტკიცეს რომ შეუძლიათ. (სიცილი)
პრობლემა ისაა, რა მოხდება თუ დაარტყამ
ამ ასტეროიდს, თქვენ შეცვლით ორბიტას,
გაზომავ ორბიტას და აღმოაჩენ,
ოჰ, ჩვენ ვუბიძგეთ ჭუჭრუტანისკენ,
და ახლა ის სამ წელიწადში დაგვეჯახება.
კარგით, ჩემი აზრით
ის რომ არ გვეჯახება ექვს თვეში, ეს კარგია.
ახლა ჩვენ გვაქვს სამი წელი რომ კიდევ რაიმე მოვიმოქმედოთ.
შესაძლოა კიდევ დავარტყათ. ასე
მოუქნელად. შესაძლებელია მესამე
ჭუჭრუტანისკენ უბიძგო, ასე რომ ეს არ უნდა გააკეთო.
ეს არის ის ნაწილი, რომელიც უბრალოდ მიყვარს.
(სიცილი)
დიდი ვაჟკაცური " რრრრრ ბუმ! -ის შემდეგ ჩვენ
ჩვენ ამ რაღაცას დავარტყამთ პირდაპირ,"
და გამოვაჩენთ მის ხავერდის ხელთათმანებს.
(სიცილი)
არსებობენ მეცნიერთა და ინჟინერთა ჯგუფი
ასტრონომები, საკუთარ თავს ასე ეძახიან
B612 ფონდი, თქვენთვის
ვისაც წაუკითხავს "პატარა პრინცი"
იმედია ხვდებით მინიშნებას. პატარა პრინცი
რომელიც ცხოვრობდა ასტეროიდზე, რომელსაც ერქვა B612
ისინი ჭკვიანი ხალხია -- მამაკაცები და ქალები --
ასტრონავტები, როგორც ვთქვი, ინჟინრები
რასთი შვეიკარტი, რომელიც იყო აპოლო 9-ის
ასტრონავტი, ერთ-ერთი მათგანია, ჩემი მეგობარი
რომელმაც შექმნა ეს სურათი, მუშაობს აქ
სამხრეთ დასავლეთის ქვების კვლევით ინსტიტუტში,
უალნათის ქუჩაზე. მან შექმნა ამის სურათი,
და ფაქტიურად ის ერთ ერთი ასტრონომია
ვინც მუშაობს მათთან. თუ ჩვენ ვხედავთ ასტეროიდს
რომელიც აპირებს დაარტყას დედამიწას და ჩვენ გვაქვს
საკმარისი დრო, ჩვენ შეგვიძლია ვუბიძგოთ მას
უკეთეს ორბიტაზე. შემდეგ რასაც გავაკეთებთ, გავგზავნით
ზონდს, რომელიც იწონის ტონას ან ორ ტონას.
ის არ იქნება უზარმაზარი -- რამდენიმე ტონა.
არც ასეთი დიდი -- და გააჩერებთ ასტეროიდის ახლოს.
არ დასვამთ მასზე, რადგანაც ისინი
ქანაობენ აქეთ იქეთ. ძალიან ძნელია მასზე დაჯდომა.
ნაცვლად ამისა მიიყვანთ მასთან ახლოს.
ასტეროიდის გრავიტაცია ექაჩება ზონდს,
და ზონდი იწონის რამდენიმე ტონას.
მას აქვს პაწაწინა გრავიტაცია, მაგრამ ეს საკმარისია
რომ მიიზიდოს ასტეროიდი, და თქვენ რაკეტები
უნდა დაამონტაჟოთ, ასე რომ შეგიძლიათ -- ოჰ შეგიძლიათ თამამად
ნახოთ აქ, მაგრამ აქ რაკეტის კვამლია -- და თქვენ
ფაქტიურად, ეს ხალხი დაკავშირებულია საკუთარ
გრავიტაციასთან, და თუ თქვენ ზონდს გადაადგილებთ ძალიან
ნელა, ნაზად, შეგიძლიათ ადვილად
გაიყვანოთ ეს ქვა უსაფრთხო ორბიტაზე.
შესაძლოა დედამიწის ორბიტაზეც გაუშვათ
სადაც შეგვიძლია მადნის მოპოვება, თუმცა ეს სულ
სხვა რამეა. არ გავყვები.
(სიცილი)
მაგრამ ჩვენ მდიდრები ვიქნებით!
(სიცილი)
ასე რომ დაფიქრდით ამაზე, კარგი?
არსებობს ასეთი დიდი ქვები, რომელიც დაფრინავენ,
და ისინი გვეჯახებიან, მოაქვთ ზიანი
მაგრამ ჩვენ გამოვარკვიეთ როგორ გავაკეთოთ
და ყველა ნაწილი არის ადგილზე ამის განსახორციელებლად.
ჩვენ გვყავს ასტრონომები ადგილზე ტელესკოპებითურთ
რომლებიც მათ ეძებენ, ჩვენ გვყავს ჭკვიანი ხალხი.
ძალიან, ძალიან ჭკვიანი ხალხი არის დაკავშირებული
ამასთან და არკვევენ როგორ მოგვარდეს
პრობლემა. და ჩვენ გვაქვს ტექნოლოგია ამის განსახორციელებლად.
ზონდს ფაქტიურად, არ შეუძლია გამოიყენოს ქიმიური რაკეტები.
ქიმიური რაკეტები წარმოქმნიან დიდ ბიძგს,
ზონდი შეეჯახებოდა პირდაპირ.
ჩვენ გამოვიგონეთ რაღაც რომელსაც იონის ძრავი ქვია
რომელიც არის ძალიან ძალიან დაბალი ბიძგის ძრავი
ის გამოიმუშავებს ძალას რომელიც ქაღალდის ნაგლეჯის
დასაკავებლადაა საჭირო, დაუჯერებლად მსუბუქი.
მაგრამ მას შეუძლია განაგრძოს მოქმედება თვეები და წლები,
წარმოქმნას ძალზედ მსუბუქი ბიძგი.
თუ რომელიმე თქვენგანი აქ არის "ვარსკვლავური გზის" მოყვარული,
ისინი მოძრაობენ უცხოპლანეტური ხომალდით რომელსაც აქვს
იონის ძრავა და სპოკმა თქვა,
"ისინი ტექნიკურად ძალზედ დახვეწილები არიან.
ასეულობით წლით გვისრებენ."
იონური ძრავა ჩვენ ახლა გვაქვს. (სიცილი)
ჩვენ ვერ ვმოგზაურობთ, მაგრამ
მაგრამ გვაქვს იონური ძრავა.
(აპლოდისმენტები)
სპოკი.
(სიცილი)
ასე რომ...
ესაა განსხვავება, ესაა განსხვავება
ჩვენსა და დინოზავრებს შორის.
ეს დაემართათ მათ.
იგივე არ უნდა დაგვემართოს ჩვენ.
განსხვავება ჩვენსა და დინოზავრებს შორის
არის ის რომ ჩვენ გვაქვს კოსმოსური პროგრამა
და ჩვენ შეგვიძლია მხარი დავუჭიროთ,
და შევცვალოთ ჩვენი მომავალი.
(სიცილი)
ჩვენ გვაქვს უნარი შევცვალოთ ჩვენი მომავალი.
65 მილიონი წლის მერე
რომ არ მოაგროვონ ჩვენი ძვლები
მტვერში და მუზეუმში გამოფინონ.
ძალიან დიდი მადლობა.
(აპლოდისმენტები)