โรคติดต่อน่ะหรือครับ
โรคติดต่อยังเป็นสาเหตุหลัก
ของความเจ็บและความตายของคนทั่วโลก
ทุก ๆ ปี คนนับล้านเสียชีวิตจากโรค อย่างเช่น วัณโรค มาลาเรีย เอชไอวี
ทั่วโลก หรือแม้แต่ในสหรัฐเองก็ตาม
คนอเมริกันหลายพันคนเสียชีวิต ด้วยโรคไข้หวัดใหญ่ตามฤดูกาลทุกปี
แน่นอน มนุษย์นั้นมีความคิดสร้างสรรค์ใช่ไหมครับ
เราคิดค้นหนทางป้องกันจากโรคเหล่านี้
เรามียาและวัคซีน
เราตื่นตัวเสมอ -- เราเรียนรู้จากประสบการณ์
และคิดวิธีแก้ไขที่สร้างสรรค์
เราเคยคิดว่ามีแต่เราที่ทำแบบนี้ได้ แต่ที่จริงแล้ว ไม่ใช่อย่างนั้น
ไม่ได้มีแค่เราที่มีหมอ
ตอนนี้เรารู้แล้วว่า ยังมีสัตว์อีกมากมาย ที่ทำได้อย่างเรา
ที่ขึ้นชื่อที่สุดคงจะเป็นชิมแปนซี
ไม่ได้ต่างกับเราเท่าไหร่
พวกมันรู้จักใช้พืชจัดการปรสิตในลำไส้
แต่ในช่วงไม่กี่ศตวรรษมานี้ เราพบว่าสัตว์ชนิดอื่นก็ทำได้เช่นกัน
ช้าง เม่น แกะ แพะ ว่ามาเถอะครับ
และที่น่าสนใจยิ่งกว่าคือ การค้นพบเมื่อไม่นานมานี้ ได้บอกเราว่า
แมลงและสัตว์เล็ก ๆ ชนิดอื่นที่มี สมองขนาดเล็กก็รู้จักการรักษาเช่นเดียวกัน
อย่างที่ทราบกัน ปัญหาเกี่ยวกับโรคติดต่อ
คือเชื้อโรคมีวิวัฒนาการไปเรื่อย ๆ
และยาหลายตัวที่เราได้พัฒนาไว้
ก็ด้อยประสิทธิภาพลงเรื่อย ๆ
ดังนั้น เราจึงต้องการวิธีการใหม่ๆ เป็นอย่างมาก ในการที่จะค้นพบยา
ที่สามารถใช้ต่อกรกับโรคต่างๆ
ผมคิดว่า เราควรจะสังเกตสัตว์พวกนี้
และเราสามารถเรียนรู้จากพวกมันได้ ว่าจะรักษาโรคของเราอย่างไร
ในฐานะนักชีววิทยา ผมได้ศึกษาผีเสื้อจักรพรรดิ มาตลอด 10 ปีที่ผ่านมา
พวกมันโด่งดังมาก จากการอพยพย้ายถิ่นที่น่าตื่นตา
จากสหรัฐฯ และแคนาดา ลงไปเม็กซิโกทุกปี
ที่ซึ่งพวกมันหลายล้านตัวมาอยู่รวมกัน
แต่นั่นไม่ใช่เหตุผลที่ผมเริ่มศึกษาพวกมัน
ผมศึกษาเพราะพวกมันป่วยได้
ป่วยเหมือนคุณ เหมือนผม
และผมคิดว่าสิ่งที่พวกมันทำ บอกเราเกี่ยวกับยา
ที่เราสามารถพัฒนาเพื่อใช้กับคนได้
ทีนี้ปรสิตของผีเสื้อจักรพรรดิ
มีชื่อว่า ไฟริโอซิสทิส อีเลคโทรชิเรีย (ophryocystis elektroscirrha)
ปรสิตพวกนี้สร้างสปอร์
เป็นล้าน ๆ ด้านนอกตัวผีเสื้อ
ซึ่งจะเห็นเป็นจุดเล็ก ๆ ระหว่างเกล็ดผีเสื้อ
และมันก็ส่งผลร้ายแรงมากต่อผีเสื้อ
มันทำให้อายุของผีเสื้อสั้นลง
มันลดความสามารถในการบินของผีเสื้อ
มันสามารถฆ่าผีเสื้อ ก่อนที่พวกมันจะเป็นเต็มวัยเสียอีก
เป็นปรสิตที่ร้ายแรงมาก
ในงานผมส่วนหนึ่งของผม ผมใช้เวลาส่วนใหญ่ ไปกับการปลูกพืชในเรือนกระจก
ด้วยเหตุผลที่ว่า ผีเสื้อจักพรรดิเรื่องมากเรื่องการกิน
ตัวอ่อนจะกินแต่ต้นมิลก์วีด (milkweed)
โชคดีที่มันกินมิลก์วีดได้หลายสปีชีส์
มิลก์วีดเหล่านี้ มีสารคาร์เดโนไลต์ (cardenolides) อยู่
สารเคมีกลุ่มนี้มีพิษ
พวกมันเป็นพิษต่อสัตว์ส่วนมาก แต่ไม่ใช่กับผีเสื้อจักรพรรดิ
จริง ๆ แล้ว พวกมันสามารถรับสารนี้
นำเข้าไปในร่างกายได้ ทำให้ตัวเป็นพิษ
ต่อสัตว์นักล่าของพวกมันอย่างพวกนก
และจากนั้น พวกมันก็ป่าวประกาศความเป็นพิษนี้
ผ่านลวดลายสีสวย ๆ แทนคำเตือน
ที่มีสีส้ม ดำ และขาว
สิ่งที่ผมทำระหว่างงานคือการปลูกพืชในเรือนกระจก
พืชหลายชนิด มิลก์วีดหลายชนิด
บางชนิดมีพิษ เช่น มิลก์วีดเขตร้อน
ที่มีความเข้มข้นของคาร์เดโนไลต์สูง
และบางชนิดไม่มีพิษ
จากนั้นผมใข้พืชพวกนี้เลี้ยงผีเสื้อ
ผีเสื้อจักรพรรดิบางตัวสุขภาพดี พวกมันไม่มีโรคเลย
แต่ผีเสื้อบางตัวก็ป่วย
และผมก็พบว่า มิลก์วีดบางชนิดมีฤทธิ์เป็นยาได้
ซึ่งหมายความว่ามันลดอาการของโรค ในผีเสื้อจักรพรรดิได้
นั่นหมายถึง ผีเสื้อที่ติดเชื้อจะอายุยืนยาวขึ้น
เมื่อมันได้กินพืชที่มีฤทธิ์ทางยา
พอเจออย่างนี้เข้า ผมก็ได้ความคิดขึ้นมา
เป็นความคิดที่หลายคนบอกว่าบ้า
แต่ผมคิดว่า ถ้าผีเสื้อพวกนี้ใช้นี่ได้ล่ะ
ถ้าหากพวกมันใช้พืชพวกนี้ เป็นยารักษาโรคในแบบของมันล่ะ
ถ้าพวกมันมีบทบาทเป็นหมอได้ล่ะ
ดังนั้น ผมและคณะก็เริ่มทำการทดลอง
ในการทดลองรูปแบบแรก ๆ
เราให้หนอนผีเสื้อเลือกว่า
จะกินมิลก์วีดที่เป็นยา หรือมิลก์วีดที่ไม่ใช่ยา
ดูปริมาณมิลก์วีดแต่ละชนิด ที่มันกินตลอดชีวิตของมัน
และผลที่ได้นั้นน่าเบื่อ ตามแบบปกติในวิทยาศาสตร์
ห้าสิบเปอร์เซ็นต์ของอาหารเป็นมิลก์วีดยา ส่วนอีกห้าสิบเปอร์เซ็นต์ไม่ใช่
พวกหนอนไม่ได้ทำอะไร เพื่อสวัสดิภาพของตัวเองเลย
เราก็เลยมาดูผีเสื้อตัวเต็มวัยแทน
และเราก็เริ่มตั้งคำถาม
ว่าเป็นตัวแม่รึเปล่า ที่ใช้การรักษาลูกของพวกมัน
ตัวแม่สามารถวางไข่บนมิลก์วีดที่เป็นยา
ทำให้ลูกในอนาคตป่วยน้อยลงได้หรือเปล่า
เราทำการทดลองนี้มาหลายปี
และได้ผลอย่างเดิมตลอด
สิ่งที่เราทำก็คือ เราเอาผีเสื้อจักรพรรดิ์ใส่ในกรงใหญ่
วางมิลก์วีดที่เป็นยาไว้ฝั่งหนึ่ง มิลก์วีดปกติไว้อีกฝั่ง
จากนั้นเรานับจำนวนไข่ ที่ผีเสื้อจักรพรรดิวางบนแต่ละต้น
และเมื่อเราทำอย่างนั้น ผลก็ออกมาเหมือนกันทุกครั้ง
ผีเสื้อจักรพรรดิชอบวางไข่ บนต้นที่เป็นยามากกว่า
พูดให้ชัดเจนคือ ตัวเมียพวกนี้
วางไข่ 68 เปอร์เซ็นต์บนมิลก์วีดที่เป็นยา
ที่น่าสนใจมาก ๆ คือ พวกมันต้องแพร่ปรสิตไปยังลูก
เมื่อมันวางไข่
พวกมันป้องกันไม่ได้
แล้วพวกมันก็ยังรักษาตัวเองไม่ได้ด้วย
แต่การทดลองพวกนี้บอกเราว่า
ผีเสื้อจักรพรรดิตัวแม่พวกนี้ สามารถวางไข่บนมิลก์วีดที่เป็นยา
ที่จะทำให้ลูก ๆ มันป่วยน้อยลงได้
ผมคิดว่า การค้นพบนี้สำคัญมาก
ไม่ใช่แค่เพราะมันเป็น ความเจ๋งของธรรมชาติ
แต่เพราะมันอาจช่วยบอกเราว่า เราควรหายาอย่างไร
สัตว์พวกนี้ตัวเล็กมาก ๆ
และเรามักคิดว่ามันไม่ซับซ้อน
พวกมันมีสมองเล็กนิดเดียว
แต่กลับมีวิธีการรักษาพยาบาลที่ซับซ้อนได้
ทุกวันนี้ เรารู้ว่ายาส่วนใหญ่ของเรา
ก็มาจากผลผลิตธรรมชาติ รวมถึงพวกพืชด้วย
ในวัฒนธรรมชนเผ่าเอง
หมอพื้นบ้านจะสังเกตสัตว์เพื่อหายาใหม่ ๆ
ด้วยวิธีการนี้ ช้างได้บอกกับเรา ถึงวิธีรักษาอาการท้องไส้ปั่นป่วน
และเม่นก็ได้บอกกับคน ถึงวิธีรักษาอาการถ่ายเป็นเลือด
ผมคิดว่าที่สำคัญคือ การก้าวให้ไกล
กว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมสมองใหญ่ และเชื่อถือสัตว์เรียบง่ายพวกนี้
แมลงพวกนี้ที่เรามักจะคิดว่า
เป็นสัตว์ที่เรียบง่าย ไม่ซับซ้อน และมีสมองเล็ก
การค้นพบว่าสัตว์เหล่านี้รู้วิธีการรักษา
ได้เปิดพื้นที่ใหม่ ๆ ให้กับเรา
และผมคิดว่า สักวันหนึ่ง เราอาจรักษาโรคของมนุษย์
ด้วยยาที่ถูกค้นพบเป็นครั้งแรกโดยผีเสื้อ
และผมเห็นว่า นี่เป็นโอกาสยอดเยี่ยม ที่คุ้มค่าที่จะลอง
ขอบคุณครับ
(เสียงปรบมือ)