İncil'de geçen Babil Kulesi hikayesine göre,
tüm insanlık tek bir dil konuşuyordu
ta ki aniden değişik gruplara ayrılıp
bunun sonucunda birbirlerini anlamayana kadar.
Bizler bu türden kaynak bir dilin varlığı konusunda emin değiliz,
ancak günümüzde var olan binlerce dilin
kaynağına inildiğinde daha küçük sayılara ulaşıldığı görülür.
Peki bu kadar çok sayıdaki dile nasıl ulaştık ?
Kavimler göçünün ilk zamanlarında
dünya nüfusu oldukça azdı.
Ortak bir dili ve kültürü paylaşan insan grupları
daha küçük kabilelere ayrılıp,
daha yeni av alanları ve verimli topraklar aramak için dağıldılar.
Göç edip, yeni yerlere yerleştikçe,
birbirlerinden iyice soyutlandılar
ve farklı alanlarda gelişmeler gösterdiler.
Yüzyıllar boyunca farklı şartlardaki
hayat tarzı,
yiyecek tüketimi ve farklı komşuluklar
aynı türdeki lehçeleri sesletim ve kelime yönünden farklılaştırmış
farklı tür dillere dönüşmelerine neden olmuştur,
nüfus arttıkça ve yayıldıkça bu sınıflandırma devam edececektir.
Soybilimciler gibi, modern dilbilbilimciler de bu sürecin haritasını
birden fazla dilin olabildiğince kaynağına inip
ortak kökenlerini, ata dillerini bularak çıkarmaya çalışıyor.
Bu türden bir ilişki gösteren her bir dil grubuna dil ailesi denilir
ki bunlar birçok ayrı dil kolunu ve alt dil grupları içine alabilir.
Peki dillerin en baştan beri ilişkili olup olmadığına nasıl karar veriyoruz?
Benzer sesli sözcükler pek yardımcı olmaz.
Yanıltıcı kökteş ya da yalnızca aktarma terimler olabilir,
yani ortak bir kökenden gelmekten ziyade.
Gramer ve sözdizimi daha güvenilir kılavuzdur,
temel sözcüklerin yanı sıra,
örneğin, zamirler, sayılar, akrabalık terimleri gibi.
Bunların aktarılmış olması düşük bir ihtimal.
Bu özellikler sistematik olarak karşılaştırılıp,
ses değişimindeki kurallı yapılara
ve diller arasındaki benzerliklere bakılarak
dilbilimciler bağları tespit edebilir,
gelişimlerindeki evreleri saptayabilir
ve de yazılı kaynakları olmayan kadim dilleri yeniden yapılandırabilirler.
Dilbilimciler önemli tarihi ipuçlarını da ortaya çıkarabilir,
örneğin, ilkel insanların yaşam tarzlarını ve de coğrafi kökenlerini
konuşulan dillerin yerel mi alıntı mı
olduğundan yola çıkarak belirleyebilirler.
Dilbilimcilerin elinde iki problem var,
dil aile ağacını oluştururken ki problemler.
Bunlardan biri kesin bir karar verme yolunun olmaması
dipteki kolların bitişi ile,
dil lehçelerinin farklı tür diller mi olduğu ile ilgili.
Çince tek bir dil olarak sınıflandırılmış,
ancak lehçeleri içindeki ayrımları güçleştirecek şekilde farklı.
İspanyolca ve Portekizce konuşanlar,
çoğunlukla birbirlerini anlayabilir.
Günümüz insanlarınca konuşulan diller, aslında
bu kategorilerin hiç birinde mevcut değiller,
ancak geçişlere meyillidirler,
sınırları ve de sınıflandırmaları yok sayarlar.
Diller ve lehçeler arasındaki en genel fark
dilbilimsel özelliklerden ziyade siyasi ve ulusal hususlardaki
değişimlerden kaynaklanır.
"Kaç dil var?" sorusuna böylece verilecek cevap
3,000 ile 8,000 arasında bir yerdedir şeklinde olabilir,
kimin hesapladığına bağlı olarak değişir.
Bir diğer problem ise zamanda ne kadar geriye
ağacın tepesine ilerlersek,
diller hakkındaki veriler de o derece azalacaktır.
Başlıca dil gruplarının günümüzdeki ayrımı,
ilişkilerin mantıki çerçeve içerisinde tespit edilebilecek
sınırlılığı temsil etmektedir,
yani farklı dil ailelerinin
hiçbir şekilde birbirleriyle ilişkili olamayacağı farzediliyor.
Ancak bu değişebilir.
Yüksek seviyedeki ilişkiler konusundaki,
süperaile konusundaki önermeler kurgusaldır.
Bazıları geniş çapta kabul görmüş,
ötekiler halen değerlendiriliyor,
konuşan nüfusu az olan yerel diller için geçerli olanlar üzerinde
geniş çapta araştırmalar yapılmıyor.
Dillerin nasıl ortaya çıktığını hiçbir zaman tespit edemeyebiliriz,
ya da tüm insan dillerinin gerçekte Babil göçüyle ortaya çıkan
ortak bir atasının olup olmadığını.
Ancak gelecek sefer, yabancı bir dil duyduğunuzda dikkat edin
belki de düşündüğünüz kadar yabancı gelmeyebilir.