Şair olmak için en az bir kere cehennemi tatmanız gerektiği söylenir.
Hapishaneye ilk girdiğimde asma kilit gürültüleri, parmaklıklar
kapanan kapılar veya daha önceden düşündüğüm hiçbir şey beni şaşırtmadı.
Belki de bu hapishanenin çok açık alanda olmasından kaynaklanıyordu.
Gökyüzünü görebilirsiniz.
Martılar havada uçuşur,
az ötede deniz varmış da sahile çok yakınmış gibi hissedersiniz.
Ama aslında martılar hapishanenin yakınındaki çöplük için gelirler.
İlerlemeye devam ettim ve aniden bloklar arası yürüyen mahkûmları gördüm.
Bir adım geri attım ve belki ben de onlardan biri olabilirdim diye düşündüm.
Bambaşka bir hikayem, hayatım ve şansım olabilirdi.
Çünkü hiç kimse nerede doğduğunu seçemez.
2009 yılında San Martin Üniversitesi tarafından 48. cezaevinde düzenlenen
bir yazarlık kursu projesine davet edildim.
Hapishane yönetimi onlara hapishanenin uç kısmında bir alan ayırdı,
sonrasında ise buraya üniversite binasını inşa ettiler.
Mahkûmlarla ilk tanışmamda onlara neden bir yazarlık kursu istediklerini sordum.
Söyleyemedikleri, yapamadıkları her şeyi kağıda yazmak istediklerini söylediler.
O anda hapishaneye şiiri getirmek istediğime karar verdim.
Neden şiir üzerine çalışmadığımızı sordum, tabii ne olduğunu biliyorlarsa.
Şiirden bihaberlerdi.
Aynı zamanda kursun sadece üniversiteli mahkûmlara değil,
tüm mahkûmlara açık olmasını istediklerini söylediler.
Ben de ''Öyleyse bu kurs için hepimizde olan bir şeye ihtiyacımız var.'' dedim.
Dilden bahsediyordum.
Dil vardı, kurs vardı. Şiir de olabilirdi.
Fakat gözden kaçırdığım nokta, eşitsizliğin hapishanede de olmasıydı.
Bazıları ilkokula bile gitmemişti.
Birçoğu el yazısı nedir bilmiyor, zar zor yazıyı taklit edebiliyorlardı.
Aynı zamanda hızlı yazamıyorlardı.
Bu sebeple önce çok kısa fakat çok derin şiirlerle başladık.
Okumaya başladık, önce bir şair, daha sonra bir başkası.
Böyle kısa şiirleri okudukça, şiirin dili belli bir kalıptan çıkarıp
yeni bir sistem yarattığını fark ettiler.
Bu, kendi alıştıkları kalıbın da dışına çıkmak demekti.
Böylece şiir sayesinde ne isterlerse söyleyebileceklerini çabucak anlamalarını
sağlayan yeni bir sistem ve kurallar oluşturuldu.
Şair olmak için en az bir kere cehennemi tatmanız gerektiği söylenir.
Onlar cehennemi çokça tatmışlar. Çokça.
Bir gün içlerinden birisi bana: ''Hapishanede asla uyumazsın.
Burada asla uyulmaz. Hiçbir zaman göz kapağın kapanmaz.'' dedi.
Tıpkı şu anki gibi bir nefes alıp, ''Arkadaşlar, işte şiir bu.
Bu hapishanede gördüğünüz her şeyde şiir var.
Söylediklerinin hepsi, uyuyamaman.. Bunların hepsi korkuyu açığa çıkarıyor.
Yazılmamış her şey, şiirdir.
Böylece bu cehenneme uyum sağlamaya başladık;
başımız önde cehennemin yedinci dairesine daldık.
Bu biricik yedinci dairemizde, duvarları yok edebileceklerini,
pencerelere çığlık attırabileceklerini, gölgelere girebileceklerini anladılar.
Kursun ilk yılı tamamlandığında, küçük bir parti verdik.
Tıpkı aşkla yaptığın bir işi bitirmişsin ve kutlamak istiyormuşsun gibi.
Aileleri, arkadaşları ve üniversite çalışanlarını davet ettilk.
Mahkûmların yapmaları gerekenler,
şiir okumak, diplomalarını almak ve alkışlamaktı.
Partimiz bundan ibaretti.
Size asıl anlatmak istediğim kısmı, yanımda kocaman duran adamların
ya da gencecik ama oldukça gururlu oğlanların kağıtları ellerinde,
küçük çocuklar gibi titreyip, terlemeleri ve şiirleri sesleri titreyerek okumaları.
O anda en çok düşündüğüm şey,
büyük ihtimalle o insanların hayatlarında ilk kez alkışlanmış olmalarıydı.
Hapishanede bazı şeyler yapılamaz.
Hapishanede, hayal kuramazsın. Hapishanede, ağlayamazsın.
Neredeyse unutulmuş bazı kelimeler var. ''Zaman, gelecek, umut'' gibi.
Fakat bizim hayal kurmaya cesaretimiz vardı.
Bir kitap yazmalarına karar verdik.
Sadece kitap yazmıyor aynı zamanda ciltliyorlardı da.
Bu 2010'un sonlarına doğruydu.
Arttırdık ve ikinci bir kitap daha yazdık.
Onu da ciltlediler.
Üstünden çok geçmedi, geçen yılın sonlarına doğruydu.
Her hafta ne kadar çok gelişip bambaşka insanlara dönüştüklerini, sözcüklerin
gücüyle hiç düşünemeyecekleri kadar itibar kazandıklarını fark ediyorum.
Böyle bir itibara sahip olabileceklerini hayal bile edemezlerdi.
Yazarlık kursunda, o biricik cehenemde hepimiz bir şeyler paylaşıyorduk.
Ellerimizi, kalbimizi açıyor ve herkes elinden geleni paylaşıyordu.
Herkes. Eşit bir şekilde.
Bu şekilde çok ufak da olsa, devasa sosyal kırılmayı onarabiliyorduk.
Bu öyle bir hasar ki, birçoğu için hapishane onların tek şansı.
Cezaevi 48'deki çok başarılı şairimiz Nicolás Dorado'nun şiirinin bir kısmı:
''Bu devasa yarayı dikmek için, sonsuz bir iplik gerekli.''
İşte şiir sanatı tam olarak bunu yapar. Dışlanmanın yaralarını diker.
Kapılar açar, ayna görevi görür.
Şiir adını verdiğimiz bir ayna yaratır.
Kendilerine bakarlar, şiire kendilerini yazarlar ve yazdıkları olurlar.
Yazabilmek için inanılmaz özgür bir alan yaratan yazma anına odaklanmaları gerekir.
Kimsenin yazma özgürlüklerini ellerinden alamayacağını ve bu özgürlüğün
hapishane içinde bile mümkün olduğunu, yarattığımız bu güzel ortamda
parmaklıkların olmadığını anlamaları gerekli.
Aslında orda herkes kendi cehenneminde sözcüklerin aleviyle mutluluktan yanıyor.
(Alkışlar)
Size hapishanede neler yaşadığımdan, bundan ne kadar keyif aldığımdan,
mahkûmlarla birlikte gelişimimden çokça bahsettim.
Ama sizlerin de birkaç saniyeliğine de olsa her hafta deneyimlediklerimi,
beni bugünki ben yapan o anları yaşayıp, hissedebilmenizi o kadar isterdim ki.
(Alkışlar)
Martín Bustamante: ''Kalp zamanın gözyaşlarını çiğner,
Işıktan körleşip, varoluş hızını gizler,
Resimlerin sandalında.
Savaşır, direnir.
Kalp mahzun bakışlar altında erir,
Ateşli fırtınalarda gezer,
Utançtan bükülmüş bedeni kaldırır,
Sadece okumak, takip etmek olmadığını bilir
Sonsuz maviliğe de ulaşmayı arzular.
Kalp oturur, düşünür
sıradan olmamak için savaşır,
Acıtmadan sevmeye çalışır,
Cesaret veren güneşi içine çeker,
Teslim olur, akıla doğru yola çıkar.
Kalp bataklıklar içinde savaşır,
Yer altı dünyasının kenarından dolanır,
Yorgun düşer ama kolay olana teslim olmaz,
Mest olmuşçasına dengesiz adımlar baş gösterirken,
Dinginlik belirir.''
Ben Martín Bustamante,
San Martín'de cezaevi 48'de mahkûmum.
Bugün, geçici olarak dışarı çıkabildim.
Şiir ve edebiyat hayatımı değiştirdi.
Çok teşekkürler! (Alkışlar)
Cristina Domenech: Teşekkürler!
(Alkışlar)