Một số người cho rằng những bài nói của TED
có khuôn mẫu chung: "Đứng trên thảm đỏ nói về điều gì đó"
"Chia sẻ kỉ niệm tuổi thơ"
" Tiết lộ bí mật thầm kín"
"Kết thúc bằng lời kêu gọi hành động đầy ý nghĩa."
Không phải.
Một bài nói TED không chỉ đơn giản như vậy.
Thực tế, nếu lạm dụng những cách này,
bạn sẽ chỉ nói những điều sáo rỗng hoặc thao túng cảm xúc.
Nhưng mọi bài nói nổi tiếng của TED đều có một điểm chung,
và tôi muốn chia sẻ điều ấy với các bạn,
vì suốt 12 năm qua, tôi đã có chỗ ngồi thuận lợi,
lắng nghe hàng trăm diễn giả bậc thầy của TED, như những người này.
Tôi đã giúp họ chuẩn bị bài nói cho giờ vàng,
và trực tiếp học từ họ.
những bí mật tạo nên bài nói tuyệt vời.
Và dù cho các diễn giả và chủ đề của họ đều có vẻ
hoàn toàn khác nhau,
thực ra họ đều có một công thức chung.
Và đó là
Nhiệm vụ đầu tiên của một diễn giả
là truyền tải vào tâm trí người nghe một món quà đặc biệt --
một vật thể lạ lẫm và đẹp đẽ mà chúng ta gọi là "Ý tưởng"
Để tôi chỉ cho bạn điều đó.
Đây là Haley.
Cô ấy sắp diễn thuyết cho TED
và rõ ràng cô ấy rất lo lắng.
(Video) Diễn giả: Haley Van Dyck!
(vỗ tay)
Suốt khoảng thời gian 18 phút,
1.200 người, hầu hết chưa bao giờ gặp nhau
nhận ra rằng bộ não của họ bắt đầu liên kết với não Haley
và với nhau.
Họ gần như bắt đầu có chung một dạng sóng não
Họ không chỉ có chung cảm xúc
Mà thậm chí có gì đó đáng kinh ngạc hơn diễn ra.
Hãy quan sát bộ não của Haley một chút.
Có hàng tỉ nơ ron liên kết với nhau thành một mớ lộn xộn khó tưởng.
Nhưng hãy để ngay đây, chỗ này --
một vài triệu tế bào liên kết với nhau
để thể hiện môt ý tưởng duy nhất.
Và kỳ diệu là, sự liên kết này cũng được hình thành cùng lúc
trong não bộ của tất cả những người đang lắng nghe.
Đúng vậy, chỉ trong vài phút,
một liên kết với hàng triệu nơ ron
được truyền tải tới 1200 bộ não
chỉ bằng việc mọi người lắng nghe và quan sát khuôn mặt.
Khoan đã --- vậy thì ý tưởng là gì cơ?
Bạn có thể hiểu nó là một dạng thông tin
giúp bạn hiểu và định hình thế giới.
Ý tưởng rất đa dạng, đa kích thước,
từ phức tạp và lý tính
đến đơn giản và thẩm mỹ.
Đây là một vài ví dụ được chia sẻ trên sân khấu TED.
Ngài Ken Robinson -- óc sáng tạo là chìa khóa cho tương lai con trẻ.
(Video) Ngài Ken Robinson: Tôi cho rằng óc sáng tạo
giờ đây cũng quan trọng trong dạy học như việc đọc viết
và nên được coi trọng như nhau.
Chris Anderson: Elora Hardy - công trình làm từ tre rất đẹp.
(Video) Elora Hardy: Tre mọc quanh ta,
tre mạnh mẽ, tre tao nhã, tre vững vàng trước động đất.
CA: Chimamanda Adichie -- một người không chỉ có một "nhãn mác".
(Video) Chimamanda Adichie: Câu chuyện nhỏ tạo nên định kiến
và vấn đề là không phải định kiến không chính xác,
mà là chúng chưa hoàn chỉnh.
CA: Não bộ bạn ngập tràn ý tưởng,
và không chỉ ngẫu nhiên.
Chúng liên kết với nhau chặt chẽ.
Chúng chọn lọc và taọ nên một phức hợp kỳ diệu
là thế giới quan cá nhân của bạn.
Là hệ thống hoạt động của não bộ bạn.
Là cách bạn định hình thế giới.
Và chúng được hình thành từ hàng triệu các ý tưởng đơn lẻ
Ví dụ, nếu một thành phần nhỏ trong thế giới quan của bạn
nghĩ rằng mèo con thật đáng yêu,
thì khi bạn nhìn thấy bức hình này,
bạn sẽ phản ứng như thế này.
Nhưng nếu một phần khác
lại nghĩ loài báo rất nguy hiểm,
rồi nhìn bức ảnh này,
bạn sẽ phản ứng hơi khác một chút.
Vì vậy, lý do
ý tưởng tạo nên thế giới quan của bạn là trọng yếu khá rõ ràng.
Chúng khiến bạn trở nên đáng tin hết mức có thể
một chỉ dẫn đến thế giới thực đáng sợ nhưng tươi đẹp ngoài kia.
Những người khác nhau có thế giới quan khác nhau.
Ví dụ,
Bạn phản ứng thế nào khi nhìn bức hình này:
(Video) Dalia Mogahed: Bạn nghĩ gì khi nhìn tôi?
"Một phụ nữ trung thực". "chuyên gia" hay thậm chí là "em gái"?
hay là "bị áp bức","tẩy não",
"một tên khủng bố"?
CA: Dù bạn trả lời thế nào,
có hàng triệu người ngoài kia sẽ phản ứng rất khác bạn.
Đó là lý do ý tưởng quan trọng như vậy.
Nếu như được truyền đạt đúng, chúng có khả năng thay đổi, mãi mãi,
suy nghĩ của một người về thế giới,
và định hình hành động của họ trong hiện tại và cả tương lai.
Ý tưởng là nguồn lực mạnh mẽ nhất giúp hình thành văn hóa nhân loại.
Nên nếu bạn công nhận
rằng nhiệm vụ đầu tiên của diễn giả là xây dựng ý tưởng
trong bộ não của thính giả,
đây là bốn chỉ dẫn giúp bạn hoàn thành nhiệm vụ ấy:
Một: giới hạn bài nói với duy nhất một ý chính.
Ý tưởng là những thứ phức tạp;
bạn phải cắt bớt nội dung để có thể tập trung
vào một ý mà bạn tâm đắc nhất,
và tự tạo cơ hội để bạn có thể diễn giải ý ấy một cách chính xác.
Bạn phải nhắc đến bối cảnh, chia sẻ ví dụ, và mô tả thật sinh động.
Hãy chọn một ý tưởng thôi,
và biến nó thành cái sườn của toàn bộ bài diễn thuyết,
để mọi thứ bạn đề cập đều liên kết với ý ấy bằng nhiều cách.
Hai, cho khán giả lí do để lắng nghe.
Trước khi bạn bắt đầu xây dựng ý tưởng trong đầu thính giả,
bạn phải được họ cho phép làm điều ấy.
Và công cụ chính để đạt được điều ấy?
Sự tò mò.
Khơi gợi sự tò mò của thính giả.
Sử dụng những câu hỏi hấp dẫn, gợi tranh luận
để làm rõ tại sao một điều gì đó vô nghĩa và cần giải thích.
Nếu bạn gợi ra sự thiếu liên kết trong thế giới quan của một người,
họ sẽ mong muốn được hàn gắn lỗ hổng kiến thức ấy.
Và khi bạn đã thắp lên mong muốn ấy,
việc bắt đầu xây dựng ý tưởng sẽ dễ dàng hơn nhiều.
Ba, xây dựng ý tưởng, từng chút một,
từ những khái niệm mà thính giả đã rõ.
Bạn có thể dùng sức mạnh ngôn ngữ
để kết nối những khái niệm có sẵn
trong đầu của thính giả --
nhưng không phải ngôn ngữ của bạn, mà là của họ
Bắt đầu từ điểm nhìn của họ.
Diễn giả thường quên rằng rất nhiều thuật ngữ và khái niệm họ quen thuộc
lại hoàn toàn xa lạ với thính giả.
Lúc này, ẩn dụ lại có vai trò cốt yếu trong việc giải thích mối liên kết này,
vì chúng làm rõ trạng thái lý tưởng của luận điểm,
dựa trên những ý tưởng mà thính giả đã hiểu.
Ví dụ, khi Jennier Khahn
muốn giải thích một công nghệ sinh học mới lạ tên CRISPR,
cô nói: "Tựa như lần đầu tiên
bạn dùng một chương trình soạn thảo văn bản để chỉnh sửa DNA.
CRISPR cho phép bạn "cắt" và "dán" thông tin di truyền rất dễ dàng."
Một lời giải thích sinh động như vậy sẽ tạo ra khoảnh khắc "aha!" rất thoả mãn
ngay khi nó nhảy vào đúng vị trí của não bộ ta.
Vì vậy, việc thử diễn thuyết với một người bạn đáng tin rất quan trọng,
và tìm ra những điểm mà họ còn mơ hồ.
Bốn, đây là lời khuyên cuối cùng:
Khiến ý tưởng của bạn đáng được chia sẻ.
Nói cách khác, tự hỏi bản thân bạn câu hỏi:
"Ý tưởng này sẽ có lợi với ai?"
Và tôi muốn bạn phải thành thật khi trả lời.
Nếu ý tưởng ấy chỉ phục vụ bạn hay tổ chức của bạn,
thì, tôi rất tiếc, nhưng chúng không cần phải được chia sẻ.
Thính giả sẽ nhận ra ngay.
Nhưng nếu bạn tin rằng ý tưởng ấy tiềm tàng khả năng
thắp sáng một ngày của ai đó
hoặc thay đổi quan điểm của ai đó theo hướng tích cực
hoặc truyền cảm hứng cho ai đó thay đổi,
thì bạn đã nắm được công thức cốt yếu của một bài diễn thuyết tuyệt vời,
bài diễn thuyết có thể là món quà cho thính giả và tất cả chúng ta.