Dünya’da ki bir avuç tür gizemli gibi görünen bir şeyi paylaşırlar:
adet döngüsünü.
Biz de bu seçilmiş azınlığın içindeyiz.
Maymunlar, insansı maymunlar, yarasalar, insanlar
ve büyük ihtimalle fil fareleri
Dünya’da regl olan tek memeli türleri.
Ayrıca insanlar bunu diğer hayvanlardan daha sık yaparlar.
Her ne kadar besinleri boşa harcama ve fiziksel zorluk anlamına gelse de.
Peki bu pek yaygın olmayan biyolojik sürecin ne mantığı var?
Cevap hamilelik ile başlıyor.
Bu süreçte, vücudun kaynakları fetüs için
uygun bir ortam oluşturacak şekilde kullanılır.
Annenin büyüyen çocuğu besleyebilmesi için bir iç sığınak oluşturulur.
Bu açıdan hamilelik inanılmaz bir süreçtir.
Ama bu hikayemizin sadece yarısı.
Diğer yarısına baktığımızda hamileliğin anne ve çocuğu
garip durumlara soktuğunu görüyoruz.
Bütün yaratıklar gibi
insan vücudu da genlerinin yayılımını arttıracak şekilde evrimleşmiştir.
Bu, anne için bütün yavrularına
eşit şekilde besin sağlamak demektir.
Ama anne ve fetüs tam olarak aynı genleri paylaşmazlar.
Fetüs babasından da gen almıştır.
Ve bu genler kendi hayatta kalma şanslarını arttırmak için
annenin kaynaklarından paylarına düşenden fazlasını almaya çalışırlar.
Bu evrimsel çatışma anneyi ve doğmamış çocuğu
rahimde gerçekleşen
biyolojik bir halat çekme yarışına sokar.
Bu boğuşmaya katkısı olan şeylerden biri de plasenta.
Plasenta fetüs büyürken onu besleyen,
annenin kan akımına bağlı olan fetal organdır.
Bir çok memelide plasenta
anneye ait hücrelerin arkasında hapsolmuş haldedir.
Anneye ait bu hücre duvarı
fetüse giden besinleri annenin kontrol etmesini sağlar.
Ama insanlarda ve birkaç başka türde
plasenta, annenin dolaşım sistemine
yani kan akışına direkt bağlıdır.
Plasentası aracılığı ile fetüs annesinin atardamarına hormon salgılar.
Bu hormonlar damarları açık tutarak
daimi bir besin oranı yüksek kan akışı sağlar.
Böyle sınırsız bir erişime sahip fetüs, annenin kan şekerini arttıracak
hormonlar üreterek, annenin atardamarlarını genişletir,
kan basıncını yükseltir.
Bir çok memeli anne gerekli olduğu takdirde
embriyoları atabilir ya da absorbe edebilir.
Ama insanlarda fetüs bir kere kan akışına bağlandı mı,
bu bağlantıyı bozmak kanamaya, kan kaybına sebep olabilir.
Eğer fetüs iyi bir şekilde gelişemezse ya da ölürse
annenin sağlığı tehlikeye girer.
Fetüs büyüdükçe artan kaynak ihtiyaçları, annede
yoğun yorgunluk yüksek kan basıncı,
diyabet ve pre-eklampsi gibi durumlara yol açabilir.
Bütün bu riskler yüzünden
hamilelik her zaman çok büyük ve bazen de tehlikeli bir yatırımdır.
İşte bu yüzden vücudun embriyoları dikkatlice gözden geçirmesi
ve hangisinin bu zorluklara
değeceğine bakması çok mantıklı.
İşte burada menstürasyon devreye giriyor.
Hamilelik yerleştirme denilen bir süreçle başlıyor.
Bu süreçte embriyo, rahim içini saran
endometriyum yani dölyatağı iç zarına kendini gömer.
Endometriyum yerleştirme sürecini zorlaştıracak şekilde evrimleşmiştir.
Böylelikle sadece yeterince sağlıklı embriyolar hayatta kalabilir.
Böyle yaparak
aynı zamanda en istilacı embriyoyu da seçmiş olur
ve evrimsel geri besleme döngüsü yaratır.
Ebriyo karmaşık ve zamanlanmış hormonal bir diyaloğa girer
bu sayede endometriyum yerleştirmeye izin verir.
Peki, embriyo testi geçemezse ne olur?
Kendini tutturmayı hatta belki
endometriyuma biraz gömülmeyi bile başarabilir.
Yavaşça ölürken ise anneyi enfeksiyonlara açık hale getirir
ve belki de annenin dokularını bozacak şekilde hormonal sinyaller gönderebilir.
Vücut bu gibi problemlerden olabilecek her riski yok ederek kaçıyor.
Yumurtlamanın sağlıklı bir hamilelikle sonuçlanmadığı her seferde
rahim, endometriyal doku ile birlikte
döllenmemiş yumurtalardan
hasta, ölmekte olan ya da ölü embriyolardan kurtuluyor.
Korumaya yönelik bu sürece menstrüasyon deniyor.
Bu da adet döngüsüne sebep oluyor.
Bu biyolojik özellik, her ne kadar garip de olsa
bizi insan ırkının devamına hazırlıyor.