Czy rośliny potrafią ze sobą rozmawiać?
Nie wyglądają na to.
Nie mają złożonego układu czuciowego lub nerwowego jak zwierzęta
i wyglądają dość biernie,
wygrzewając się w słońcu
i instynktownie reagując na stymulanty takie jak światło czy woda.
Jednak, choć brzmi to dziwnie, rośliny potrafią się porozumiewać.
Podobnie jak zwierzęta, rośliny emitują różnorodne sygnały chemiczne
w odpowiedzi na otoczenie
i dzielą się tymi sygnałami z innymi roślinami,
szczególnie w sytuacji zagrożenia.
Sygnały te rozchodzą się na dwa sposoby:
w powietrzu
albo w glebie.
Kiedy liście rośliny zostaną uszkodzone
przez głodne owady lub najazd kosiarki,
uwalniają obłoki lotnych chemikaliów.
Stąd bierze się zapach świeżo skoszonej trawy.
Pewne gatunki roślin, jak bylica czy fasola limeńska,
umieją wychwycić te wiadomości znajdujące się w powietrzu
i odpowiednio dostosować swój własny skład chemiczny.
W pewnym eksperymencie liście bylicy zostały celowo zniszczone przez owady
lub przez naukowców wyposażonych w nożyce.
Przez całe lato
inne gałęzie tej samej bylicy
były rzadziej jedzone przez owady,
podobnie jak gałęzie sąsiednich krzaków,
co wskazuje na to, że wzmocniły obronę przed owadami.
Nawet przepływ powietrza znad przyciętej rośliny
wzmagał odporność innych roślin na owady.
Te powietrzne sygnały zwiększają szanse przetrwania sadzonek
i sprawiają, że dorosłe rośliny produkują więcej nowych gałęzi i kwiatów.
Dlaczego roślina miałaby ostrzegać sąsiadów przed zagrożeniem,
tym bardziej, że konkurują o zasoby naturalne?
Może to być przypadkowa konsekwencja mechanizmu samoobronnego.
Rośliny nie potrafią przenosić informacji przez organizm tak łatwo jak my,
szczególnie przy ograniczonej ilości wody.
Mogą powierzyć lotnym związkom
przekaz informacji z jednej części rośliny do drugiej.
Pobliskie rośliny mogą podsłyszeć te sygnały,
jak my kichnięcie sąsiada, w wyniku czego gromadzimy leki na przeziębienie.
Różne rośliny przekazują te ostrzeżenia, używając różnych chemicznych języków.
Pojedyncze rośliny bylicy rosnące na tej samej łące
uwalniają nieco inną mieszankę alarmowych chemikaliów.
Skład tego koktajlu wpływa na skuteczność komunikacji.
Im podobniejsze są chemiczne "odciski palców" dwóch roślin,
tym lepsza jest ich komunikacja.
Roślina będzie najbardziej wrażliwa na sygnały emitowane przez własne liście.
Chemikalia te wydają się dziedziczne,
podobnie jak grupy krwi u ludzi,
dlatego rośliny bylicy skuteczniej komunikują się
z krewnymi niż z obcymi.
Czasami również inne gatunki mogą na tym skorzystać.
Rośliny pomidora i tytoniu potrafią rozszyfrować sygnały ostrzegawcze bylicy.
Rośliny nie muszą polegać tylko na sygnałach z powietrza,
ale również na tych, które rozchodzą się pod powierzchnią ziemi.
Większość roślin żyje w symbiotycznym związku z grzybami,
które kolonizują ich korzenie,
pomagając wchłaniać wodę i składniki odżywcze.
Włókna grzybów tworzą rozległe sieci,
które łączą poszczególne rośliny,
tworząc podziemną autostradę dla chemicznych wiadomości.
Kiedy roślina pomidora reaguje na zarazę
przez aktywację genów i enzymów walczących z chorobą,
cząsteczki sygnałowe produkowane przez jej system odpornościowy
podążają do zdrowej rośliny,
zachęcając ją do włączenia systemu odpornościowego.
Wczesne ostrzeganie zwiększa szanse roślin na przetrwanie.
Rośliny fasoli słuchają wzajemnie swoich organizmów
przez łączące je włókna grzybów.
Inwazja mszyc w jednej roślinie
pobudza sąsiada do wzmożenia produkcji związków,
które odstraszają szkodniki
i przyciągają żywiące się nimi osy.
Jeśli myślisz o komunikacji jako o wymianie informacji,
to rośliny wydają się aktywnymi komunikatorami.
Wysyłają, odbierają i odpowiadają na sygnały
bez wydawania dźwięku
i bez posiadania mózgu, nosa, słownika czy Internetu.
Gdybyśmy nauczyli się rozmawiać z nimi na ich warunkach,
moglibyśmy zyskać nowe, potężne narzędzie do ochrony upraw i cennych gatunków.
Ciekawe, co jeszcze nam umyka?