♪ (âm nhạc) ♪
- [Alex] Trong video trước, Tyler đã giới thiệu chủ đề
giải phóng nô lệ
và cách thức mà độ co giãn giúp ta hiểu hệ quả của giải phóng nô lệ.
Trong video này, ta sẽ tìm hiểu sâu hơn và chỉ ra
cách phân tích vấn đề thông qua cung, cầu và độ co giãn.
Ta cũng sẽ tìm hiểu những ứng dụng thực tế khác
của độ co giãn.
Bắt đầu thôi!
- [Tyler] Nào, ta cùng phân tích nhé!
Ta đặt giá nô lệ ở trục tung,
và số lượng ở trục hoành.
Và đây là nhu cầu mua nô lệ của những chủ nô tiềm năng.
Vậy, đây là cầu - nếu bạn muốn nói - của những người xấu.
Ta nên bắt đầu bằng một trường hợp điển hình.
Giả sử với cung của nô lệ
hoàn toàn không co giãn, tức là không hề có thay đổi,
thì lượng cung nô lệ không chịu ảnh hưởng của giá cả.
Với những giả thiết này, độ cân bằng nằm ở điểm A
với giá 15 đô la/nô lệ,
và với 1000 nô lệ
bị bắt giam
mỗi kỳ, trong trường hợp này là mỗi năm.
Giờ hãy xem...
chiến dịch giải phóng nô lệ sẽ làm gì?
Vâng, chiến dịch giải phóng nô lệ đã làm tăng
cầu về nô lệ.
Vậy nên nhu cầu mua nô lệ
giờ đây dịch chuyển sang đường màu đỏ.
Và đây là nhu cầu của những chủ nô tiềm năng
cộng thêm nhu cầu của những người giải phóng nô lệ.
Vì vậy, đây là tổng cầu về nô lệ.
Và với tổng cầu mới tăng lên như vậy,
thì ta thấy mức cân bằng ở điểm B
với giá 50 đô la/nô lệ.
Giá nô lệ tăng lên là một điều tốt,
xét từ quan điểm của chiến dịch,
bởi nói một cách ngắn gọn, giá càng cao
thì càng khiến chủ nô
không muốn mua nô lệ nữa.
Chính giá cả tăng lên đã đẩy họ ra khỏi thị trường.
Thế đấy... Người giải phóng nô lệ
đang khiến giá nô lệ tăng cao tới mức
chủ nô tiềm năng không thể mua nô lệ nữa.
Chủ nô tiềm năng
sẽ mua 1000 nô lệ với giá ban đầu là 15 đô la/nô lệ.
Khi tăng giá lên 50 đô la,
chủ nô tiềm năng chỉ mua 200 nô lệ.
Vậy, sau một năm thực hiện chiến dịch giải phóng,
chỉ còn 200 nô lệ bị giam cầm,
so với 1000 nô lệ trước chiến dịch.
Kết quả là chiến dịch đã giải phóng được 800 nô lệ.
Và trong trường hợp này,
khi mà đường cung hoàn toàn không co giãn,
thì chiến dịch có tác dụng khá tốt
ở khía cạnh mỗi nô lệ được tự do
đã có thể bị bắt
nếu như không có chiến dịch giải phóng.
Thực tế là toàn bộ 800 nô lệ
đã có thể bị bắt giữ,
nếu không có chiến dịch giải phóng.
Và điều chúng ta nhìn thấy ngay
là khi đường cung co giãn nhiều hơn, mọi chuyện sẽ khác.
Khi đường cung co giãn hơn,
thì chính chiến dịch này có thể làm tăng số người
bị giữ làm nô lệ ít nhất trong một khoảng thời gian.
Giờ ta hãy cùng xét
trường hợp đường cung co giãn nhiều hơn.
Về cơ bản, ta sẽ lặp lại cách phân tích ở trên
nhưng với một đường cung co giãn nhiều hơn.
Ở đây chúng ta có đường cầu y chang như trước.
Còn đây là đường cầu co giãn nhiều hơn.
Bạn để ý thấy tôi đã vẽ các đường này
với giá cân bằng hoàn toàn giống hệt như trước,
tức là giá ở điểm A.
Giá nô lệ là 15 đô la
và có 1000 người
bị bắt làm nô lệ với mức cân bằng ban đầu,
giống như ta có ở phần trước.
Cùng xem tác động của chiến dịch giải phóng nô lệ nhé!
Chiến dịch sẽ làm tăng cầu về nô lệ.
Với cầu cao hơn, thì điểm B
là điểm cân bằng mới.
Tại điểm B,
ta thấy giá là 30 đô la/nô lệ.
Không còn là 50 đô la/nô lệ nữa,
giá không tăng cao như trước đây nữa.
Vì sao vậy?
Vâng, giá nô lệ đã không tăng nhiều như trước,
bởi giá cao hơn sẽ thúc đẩy một lượng cung lớn hơn.
Vì thế, điều mà người giải phóng nô lệ đã gây ra
khi tăng cầu về nô lệ,
là tăng hoa lợi cho người buôn nô lệ
khiến họ lùng sục và bắt giữ nhiều người hơn.
Và thực tế, trước đây,
người buôn nô lệ bắt giữ 1000 người trong một khoảng thời gian,
thì nay họ bắt giữ 2200 người trong cùng khoảng thời gian đó.
Vậy là số người bị bắt làm nô lệ
đã tăng thêm 1200 người.
Chiến dịch này vẫn hoạt động vì lý do sau.
Cầu về nô lệ
của chủ nô cũng giảm xuống,
không nhiều như trước đây,
bởi giá cả không tăng cao nữa.
Nhưng giá tăng từ 15 lên 30 đô la
đã làm giảm cầu về nô lệ
của chủ nô tiềm năng xuống 600 người.
Vậy chiến dịch này vẫn thành công
bởi trước khi chiến dịch bắt đầu,
đã có 1000 người bị bắt giữ.
Sau chiến dịch, chỉ có 600 người bị bắt,
nên 400 người được thả tự do.
Tuy nhiên, 400 người được tự do
phải trả giá đắt
bởi giờ đây
thêm 1200 người nữa
bị bắt giữ, ít nhất trong một khoảng thời gian.
Nhiều người trong số đó sẽ bị mua lại,
nhưng 1200 trong số 1600 người
được giải phóng có lẽ sẽ không trở thành nô lệ,
nếu không có chiến dịch giải phóng nô lệ.
Vậy chiến dịch này cuối cùng
vẫn trả tự do cho nhiều người hơn,
với con số ghi nhận là 1600.
Nhưng 1200 người trong số đó
đã không trở thành nô lệ,
nếu chiến dịch giải phóng kia không tự
đẩy giá nô lệ lên,
thúc đẩy việc bắt giữ thêm nhiều nô lệ.
Trên thực tế, chỉ có 400 người được trả tự do.
Vậy nên chiến dịch không mấy thành công
khi đường cung co giãn nhiều hơn,
vì hai lý do sau.
Thứ nhất,
số người được giải phóng thực tế giảm xuống,
song nhu cầu mua nô lệ không giảm nhiều
do giá cả không tăng quá cao nữa.
Tuy nhiên, lý do thứ hai là,
để có thể giải phóng số nô lệ đó,
chúng ta lại thực sự tạo ra nhiều nô lệ hơn,
vì khiến nhiều người bị bắt giữ hơn.
Vậy, xét cho cùng,
400 người vẫn được trả tự do.
Thực tế, ít người được chấm dứt kiếp nô lệ hơn
nhưng để làm được điều đó, ngay từ ban đầu
chúng ta lại biến nhiều người thành nô lệ hơn
do bị người buôn nô lệ bắt giữ.
Vậy, điều này khiến vấn đề trở nên khó khăn.
Đường cung càng co giãn,
thì chiến dịch càng ít thành công,
khiến ngày càng nhiều thương vụ "đáng sợ" kiểu này xuất hiện.
Và bạn còn nhớ chút kiến thức về độ co giãn chứ?
Cụ thể là,
trong dài hạn, thì đường cung càng co giãn nhiều hơn.
Vâng, đây chính là điều chúng ta đã thấy ở Sudan.
Ban đầu,
chiến dịch giải phóng nô lệ đẩy giá nô lệ lên rất cao,
nhưng khi đường cung dần trở nên co giãn,
thì giá nô lệ lại bắt đầu giảm
chứ không tăng nhiều như trước nữa.
Và do vậy, chiến dịch giải phóng nô lệ
dần trở nên kém hiệu quả hơn.
Đây là vấn đề cực rắc rối.
Một vấn đề gây nhiều tranh cãi.
Liệu những nhóm hội như Christian Solidarity International
có gây được ảnh hưởng tốt không?
Có những thương vụ rất khủng khiếp.
Tuy chưa thể lý giải cho câu hỏi này,
nhưng ít nhất thì bộ môn kinh tế học có thể chỉ ra phản ứng
và ý nghĩa của cung về mặt đạo đức.
Ta sẽ cùng xem một ứng dụng khác.
Một câu hỏi quan trọng khác
mà ta có thể phân tích dựa vào khái niệm cung và cầu.
Ảnh hưởng của chiến dịch mua lại súng là gì?
Chiến dịch này
thường được tài trợ bởi chính quyền địa phương,
cảnh sát địa phương, thị trưởng địa phương...
Trong vụ mua lại súng được tiến hành ở Oakland,
nhà chức trách đã trả 250 đô la tiền mặt
để mua khẩu súng còn sử dụng được, mà không chất vấn gì thêm.
Họ thu mua rồi tiêu hủy đám súng ống đó đi.
Mục đích của chiến dịch là giảm lượng súng trên đường phố.
Cuối cùng, họ thu được 500 khẩu trong chiến dịch mua lại này.
Những chiến dịch như vậy vẫn thường được tiến hành.
Từng có một chiến dịch như vậy tại Thành phố Washington,
tại Rochester, New York, và khắp nước Mỹ.
Chiến dịch này cũng khá phổ biến ở cấp độ địa phương.
Câu hỏi là: Liệu những chiến dịch này có hiệu quả?
Để giải đáp câu hỏi này, ta có một vài giả định
hoặc cần biết một vài điều về cung và cầu.
Cụ thể,
giả thiết nào là đúng
về độ co giãn của cung?
Liệu đường cung súng cho một thành phố như Washington
hay Oakland, California
sẽ co giãn hay không co giãn?
Hãy nhớ kỹ ý nghĩa của cung trong từng trường hợp.
Hãy cùng xét
độ co giãn của cung
về súng ở thành phố
như Washington hay một thị trấn nhé.
Bạn cũng cần nhớ rằng,
trên khắp nước Mỹ
có đến hàng trăm triệu khẩu súng
và loại vũ khí này sẽ còn được sản xuất, gia công,
mua bán hàng ngày.
Vậy giả định ta đưa ra
cho đường cung về súng
ở Thành phố Washington là gì?
Cùng tư duy nào!
Tôi sẽ cho bạn một ví dụ trong slide tiếp theo.
Cung về súng cho một khu vực địa phương
sẽ rất co giãn.
Nhớ lại ví dụ trước đây,
khi ta xem xét một mức tăng
cầu về xăng ở Thành phố Washington
liệu có làm tăng giá xăng ở Thành phố Washington?
Câu trả lời là không,
bởi chỉ cần tăng giá đôi chút
là xăng dầu sẽ được chuyển đến từ Virginia,
Maryland, và các bang khác trên cả nước.
Bạn hãy nhớ rằng, khu vực càng có tính địa phương
thì đường cung càng co giãn.
Vậy, cầu về xăng ở Thành phố Washington có tăng
cũng sẽ không làm tăng giá xăng dầu trên toàn thế giới.
Và thậm chí cũng sẽ không
làm tăng giá xăng ở Thành phố Washington,
bởi nếu có,
thì người ta sẽ bán xăng ở Thành phố Washington
thay vì bán ở Virginia, hay Maryland.
Vậy giá cả sẽ ngang nhau
trên toàn nước Mỹ.
Điều này cũng đúng với cung về súng.
Cung về súng trong một vùng
như Oakland hay Thành phố Washington sẽ rất co giãn.
Thực tế sẽ khiến bạn ngạc nhiên.
Chiến dịch mua lại súng tại địa phương
sẽ không gây ảnh hưởng đến lượng súng trên đường phố
cũng như giá mua bán súng.
Ta cùng xem trên biểu đồ nhé!
Đây là đường cầu về súng.
Đây là đường cung,
rất co giãn
bởi đang thể hiện thị trường địa phương.
Điểm cân bằng ban đầu là A
với mức giá và lượng súng cụ thể
được tiêu thụ mỗi thời kỳ.
Điều mà chiến dịch mua lại súng đã làm là tăng
cầu về súng,
dịch chuyển điểm cân bằng sang B.
Chiến dịch đã mua lại được rất nhiều súng,
nhưng đó
lại chính là phần tăng trong lượng cung.
Ta để ý thấy chiến dịch không đẩy giá súng lên.
Chiến dịch không đẩy được giá súng lên,
vì thế chẳng ai ngừng mua súng cả.
Cần lưu ý, chiến dịch mua lại súng sẽ chỉ hiệu quả
khi khiến súng đắt thêm,
và giảm lượng cầu về súng.
Bởi mọi mức tăng cung
đều phát sinh từ chính việc mua lại súng,
nên chiến dịch sẽ không khiến giá súng ở Thành phố Washington tăng lên,
không làm giảm lượng cầu về súng
ở đó,
vì vậy không ảnh hưởng gì đến số lượng súng.
Bây giờ, điều gì sẽ xảy ra
nếu Thị trưởng trả 250 đô la/khẩu súng,
thì người ta sẽ lục lọi tủ giả,
tìm bằng được một khẩu súng cũ, chất lượng kém,
tóm lại là khẩu súng họ không muốn giữ lại.
Họ sẽ đem nộp khẩu súng này,
rồi vài tuần hoặc vài tháng sau họ sẽ tậu một khẩu súng mới.
Bạn hãy xem xét theo cách này.
Thử tưởng tượng vì một lý do vớ vẩn nào đó,
chính quyền Thành phố Washington
muốn giảm lượng người đi giày thể thao.
Vậy nên họ tiến hành chiến dịch mua lại giày thể thao.
Với giá 50 đô la, họ sẽ mua bất cứ đôi giày nào, không cần chất vấn gì thêm.
Vâng, tất nhiên người ta lại sẽ lục tủ,
tìm kiếm một đôi giày thể thao cũ
mà họ chẳng cần đến nữa rồi đem nộp.
Họ sẽ đem bán
những đôi giày đó cho chính phủ.
Nhưng về lâu về dài, liệu người dân Thành phố Washington
sẽ không đi giày nữa?
Thậm chí là không đi giày thể thao nữa? Không.
Họ có thể sẽ nộp giày thể thao,
nhưng vài tuần sau, vài tháng sau,
họ sẽ mua một đôi giày thể thao mới toanh.
Ta vẫn chưa thay đổi được giá giày thể thao,
nên cũng chưa thay đổi được lượng cầu về giày thể thao,
thành thử cứ đứng mãi ở điểm cân bằng.
Khi chiến dịch kết thúc,
ta vẫn sẽ dậm chân tại điểm cân bằng A.
Vậy nên chiến dịch mua lại súng ở địa phương không hiệu quả.
Theo tôi, chiến dịch này thực sự chỉ lãng phí thời gian.
Nhưng không có nghĩa là ta không thể làm gì cả.
Ta có thể điều thêm cảnh sát trên đường,
ta có thể đối phó tội phạm theo những cách khác,
nhưng chiến dịch mua lại súng sẽ không hiệu quả.
Thêm vào đó, một vài quốc gia,
như Úc, đã yêu cầu thực hiện chiến dịch mua lại súng,
chiến dịch bắt buộc,
ở những nơi mà họ từng cấm súng, sau đó mua lại súng.
Bởi đó là quy định bắt buộc, lại áp dụng trên cả nước,
nên có thể loại bỏ được súng trên đường phố,
nhưng ở đây, ta đang nói đến chiến dịch ở địa phương.
Và do độ co giãn của cung, nên chiến dịch này
sẽ không thể tác động lên lượng súng
ở địa phương, kể cả giá mua bán súng
và theo tôi, chiến dịch sẽ hoàn toàn không hiệu quả.
Thật thú vị bởi chút kiến thức kinh tế học
có thể giúp bạn lý giải
và cải thiện được chính sách công.
Hy vọng là, bạn có thể hiểu rõ
độ co giãn của cung về súng,
mặc dù ta vẫn thường thấy những chính sách như vậy:
dù không hiệu quả nhưng vẫn được thực hiện.
Chỉ cần chút kiến thức về kinh tế học,
là có thể cải thiện chính sách công
miễn là chúng ta được ủy thác.
Thế nhé, cảm ơn các bạn rất nhiều. Hẹn gặp lại trong những phần sau.
- [Lời dẫn] Nếu muốn tự kiểm tra, hãy nhấn “Practice Questions.”
Còn nếu đã sẵn sàng học tiếp, hãy nhấn "Next Video".
♪ (âm nhạc) ♪