Adolf Hitler, insanlık
tarihindeki en büyük katliamlardan birini organize eden zalim, demokratik bir ülkede
nasıl iktidara yükseldi?
Hikâye, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda başlıyor.
1918'deki başarılı Müttefik yükselişi ile
Almanya, savaşın kazanılamayacağını fark etti
ve savaşı bitiren bir ateşkes imzaladı.
İmparatorluk devleti çöktükçe, sivil
itaatsizlik ve işçi grevleri ülkede yayılmaya başladı.
Komünist bir devrimden korkan büyük
partiler, isyanları bastırmak için bir araya geldiler ve
parlamenter Weimar Cumhuriyeti'ni kurdular.
Yeni devletin ilk görevlerinden birisi,
İtilaf Devletleri'nin barış antlaşmasını uygulamaktı.
Toprağının onda birini kaybetmesine ve ordusunun dağılmasına ek olarak
Almanya'nın, savaşın tüm sorumluluğunu kabul etmesi ve hâlihazırda zayıflamış
ekonomisine rağmen zararı ödemesi gerekiyordu.
Birçok milliyetçi ve gazi, bu durumu bir aşağılama olarak gördü.
Politikacılar ve protestocular orduya ihanet etmeselerdi,
savaşın kazanılabileceği düşüncesine yanlış bir biçimde inanıyorlardı.
Bu görüşler Hitler için bir saplantı hâline geldi ve
fanatikliği ile paranoyak hayalleri onun suçu Yahudilere atmasına neden oldu.
Birçok Yahudi-karşıtını barındıran bir toplumda, sözleri yankılandı.
O güne kadar yüz binlerce Yahudi,
Alman toplumuyla bütünleşmişti,
fakat birçok Alman onları yabancı olarak görüyordu.
1. Dünya Savaşı'ndan sonra Yahudilerin başarısı, hükûmeti devirme ve savaş
vurgunculuğu üzerinden, örgüt suçlamalarına neden oldu.
Bu komplo teorileri gerçeklikten değil,
aksine, korkudan
öfkeden
ve fanatiklikten
doğmuştur.
Hitler yine de bunlarla birlikte başarısını buldu.
Küçük milliyetçi bir politik partiye katıldığında,
halka hitap etme biçiminin çıkarcı oluşu onun lider olmasını sağladı
ve gitgide daha fazla insanı kendisine çekti.
Naziler, Yahudi-karşıtlığını popülist kin
ile birleştirerek, tıpkı Almanya'yı yok etme amaçlı Yahudi komplolarını
suçladıkları gibi, Komünizmi ve Kapitalizmi suçladılar.
Nazi partisi başlangıçta popüler değildi.
Başarısız bir hükûmet devirme girişimlerinden sonra
parti kapatıldı ve Hitler,
vatan hainliği nedeniyle hapse atıldı.
Fakat bir yıl sonra serbest bırakıldığında
bu hareketi derhal, tekrar inşa etmeye başladı.
Daha sonra 1929 yılında Büyük Buhran gerçekleşti.
Amerikan bankalarının Almanya'dan borçlarını geri almalarına neden oldu
ve hâlihazırda mücadele eden Almanya ekonomisi, bir gecede çöktü.
Hitler, insanların öfkelerini kullandı,
onlara uygun günah keçileri sundu ve
Almanya'nın eski büyüklüğüne geri döneceği sözünü verdi.
Sol görüşlü muhalefet, içsel çekişmeler yüzünden çok parçalanmışken,
ana partiler de krizle baş edemediklerini gösterdiler.
Dolayısıyla öfke dolu insanlardan bazıları Nazilere yöneldi ve yalnızca iki yılda
Nazilerin parlamenter oyları %3'ün altından, ortalama %18'e yükseldi.
1932 yılında Hitler başkanlığa adaylığını koydu ve donanımlı bir
savaş kahramanı olan General von Hindenburg karşısında seçimleri kaybetti.
Fakat Hitler, oyların %36'sını alarak, desteğinin boyutunu göstermişti.
Bir sonraki yıl danışmanlar ve yöneticiler
Hindenburg'u, Hitler'i baş kâtip olarak seçmeye ikna ettiler ve
kendi amaçları için Hitler'in popülerliğini kullanmayı umut ettiler.
Baş kâtip parlamentonun yalnızca idari başı olsa da,
Hitler pozisyonunun gücünü istikrarlı bir şekilde yükseltti.
Bu sırada destekçileri de yarı askeri gruplar kurdular ve
sokaklarda protestocularla mücadele ettiler.
Hitler, bir Komünizm isyanı korkusunu arttırdı ve
kanun ve düzeni yalnızca kendisinin sağlayabileceğini iddia etti.
Daha sonra 1933 yılında
genç bir işçi, parlamento binasını ateşe vermekten suçlu bulundu.
Hitler de bu olayı, devleti kendisine acil durum gücü
vermeye ikna etmek için kullandı.
Bir süre sonra basın özgürlüğü kaldırıldı,
diğer partiler yasaklandı ve
Yahudi-karşıtı yasalar çıkartıldı.
Hitler'in eski radikal destekçilerinden birçoğu, potansiyel rakiplerle birlikte
tutuklandı ve idam edildi;
Başkan Hindenburg Ağustos 1934'de öldüğünde,
yeni bir seçimin yapılmayacağı aşikârdı.
Hitler'in eski önlemlerinin çoğu, kitlelere karşı baskı gerektirmiyordu.
Konuşmaları, insanların korkularını ve öfkelerini, kendisine ve
Nazi partisine destek alabilmek için kullanma amacı taşıyordu.
Bu sırada, kamu görüşü olarak sağ tarafta olmayı
isteyen iş adamları ve aydınlar
Hitler'i destekledi.
O'nun aşırıya kaçan retoriğinin sadece
şov amaçlı olduğuna kendilerini ve birbirlerini inandırdılar.
Yıllar sonra, öfkeli bir kalabalığın ve öfkelerini besleyip korkularından
faydalanmaya hazır bir liderin önünde demokratik kurumların ne kadar hassas
olabileceğine dair, Hitler'in yükselişi hâlâ bir uyarı niteliğini taşıyor.