Co mają wspólnego 17-letnia Pakistanka,
norweski badacz,
tybetański mnich
i amerykański pastor?
Wszyscy są laureatami Pokojowej Nagrody Nobla.
Na świecie istnieje wiele prestiżowych nagród.
Tą uhonorowano niektóre najznakomitsze
i najbardziej poważane osoby i organizacje w historii.
Wszystko zaczęło się w XIX wieku.
Szwedzki chemik Alfred Nobel
był wtedy głównie znany z wynalezienia dynamitu.
To przełomowe wydarzenie zapoczątkowało jego karierę wynalazcy
i biznesmena.
30 lat później był niezwykle zamożnym człowiekiem,
ale nigdy się nie ożenił,
ani nie miał dzieci.
Kiedy po śmierci otwarto jego testament,
niespodziewanie okazało się, że przeznaczył swoją fortunę
na pięć nagród w dziedzinie fizyki, chemii, medycyny, literatury i pokoju.
Odzwierciedlały one jego oddanie nauce
i pasję do literatury.
Ale nagroda pokojowa?
Ponieważ wynalazki Nobla są związane z przemysłem zbrojeniowym,
wiele osób przyjęło, że ufundował tę nagrodę przez wyrzuty sumienia.
To jednak tylko przypuszczenia, gdyż nigdy nie wyrażał podobnych opinii,
a jego wynalazki wykorzystywano również w celach konstruktywnych.
Wielu historyków przypisuje zainteresowanie Nobla sprawą pokoju
jego 10-letniej przyjaźni i korespondencji
z austriacką pacyfistką Berthą Von Suttner.
Von Suttner była prominentną postacią międzynarodowego ruchu pacyfistycznego
i w roku 1905, po śmierci Nobla,
jako pierwsza kobieta została wyróżniona Pokojową Nagrodą Nobla.
Testament Nobla określał trzy kryteria przyznania tej nagrody,
która, w odróżnieniu od pozostałych,
miała być wręczana w Norwegii, a nie Szwecji.
Rozbrojenie, kongresy pokojowe i braterstwo między narodami.
Standardy te zostały poszerzone
i obejmują inne sposoby promowania pokoju,
takie jak prawa człowieka i negocjacje.
Nagroda nie musi być przyznana jednej osobie.
Około jedna trzecia
ma dwóch lub trzech laureatów.
Jak wyglądają nominacje do nagrody?
Zgodnie z zasadami Fundacji Nobla
nominacje mogą być zgłaszane przez parlamentarzystów,
członków rządu
lub członków sądów międzynarodowych.
Nominować kandydatów mogą również rektorzy uniwersytetów,
profesorzy socjologii, historii, filozofii, prawa i teologii
oraz poprzedni laureaci tej nagrody.
Chcąc dowiedzieć się więcej o ostatnich nominacjach,
trzeba uzbroić się w cierpliwość.
Wszystkie informacje na ten temat pozostają tajne przez 50 lat.
Weźmy na przykład Martina Luthera Kinga.
Dopiero w 2014 roku dowiedzieliśmy się, kto go nominował.
Okazało się, że była to wspólnota kwakrów,
wcześniejszy laureat,
oraz ośmiu szwedzkich parlamentarzystów.
Każdą osobę i organizację można nominować wielokrotnie.
Jane Addams,
pionierka działalności społecznej w Stanach Zjednoczonych,
była nominowana 91 razy, zanim ostatecznie dostała nagrodę.
Brak laureata może również mieć wymiar symboliczny.
Po śmierci Mahtma Gandhiego w 1948 roku decyzja, by nie przyznawać nagrody,
była interpretowana jako oddanie czci
tak zwanemu nieobecnemu laureatowi.
Jak i inne Nagrody Nobla,
nagroda pokojowa nie może zostać przyznana pośmiertnie.
Tajny proces selekcji trwa prawie rok
i przeprowadzany jest przez pięciu mianowanych członków
Norweskiego Komitetu Noblowskiego,
którzy nie mogą wtedy pełnić innych funkcji politycznych w Norwegii.
Po otrzymaniu nominacji,
których liczba ostatnio przekracza 300,
oceniają działalność kandydatów i przygotowują krótką listę.
Ostatecznie przewodniczący Komitetu Noblowskiego
publicznie ogłasza laureata w październiku.
Uroczystość wręczenia nagrody odbywa się 10 grudnia,
w rocznicę śmierci Alfreda Nobla.
Na samą nagrodę składa się złoty medal
z wygrawerowanymi słowami: "Pro pace et fraternitate gentium",
czyli: "Dla pokoju i braterstwa między ludźmi",
a także dyplom i duża nagroda pieniężna.
Obecnie wynosi ona 8 milionów szwedzkich koron,
czyli około miliona dolarów amerykańskich,
które ulegają podziałowi, jeśli jest kilku laureatów.
Laureaci mogą przeznaczyć nagrodę na dowolny cel,
ale ostatnio często jest przekazywana na cele humanitarne lub społeczne.
Przez wiele lat nagrodę tę otrzymywali głównie
mężczyźni z Europy i Ameryki Północnej.
Jednak w wyniku znaczących zmian zachodzących w ostatnich latach
nabrała bardziej globalnego wymiaru.
23 organizacje i 103 osoby,
w tym 87 mężczyzn i 16 kobiet,
znalazło się w gronie 126 laureatów Pokojowej Nagrody Nobla.
Jest wśród nich Desmond Tutu, za pokojową walkę z polityką apartheidu
w RPA,
Jody Williams, za wysiłki na rzecz zakazu i wyeliminowania min przeciwpiechotnych,
Rigoberta Menchu Tum, za pracę na rzecz sprawiedliwości społecznej
i pojednania opartego na poszanowaniu praw ludności tubylczej,
Martti Ahtisaari, za działania w celu rozwiązywania konfliktów międzynarodowych
w Namibii, Kosowie i Indonezji,
oraz Aung San Suu Kyi, za pokojową walkę o demokrację
i prawa człowieka w Mjanmie.
To tylko kilka przykładów ludzi, którzy zainspirowali nas,
rzucili nam wyzwanie
i pokazali swoimi czynami,
że istnieje wiele dróg do pokoju.