پەیوەندی بەستنەوەی کچێکی پاکستانی تەمەن حەڤدە ساڵی،
لەگەڵ دۆزەرێکی نەرویجی و،
خزمەتکارێکی کەنیسە لە تیبیت و،
قەشەیەکی ئەمریکی؟
هەر یەکێک لەمان خەڵاتی نۆبڵیان بۆ ئاشتی وەرگرت.
کە ئەمە یەکێکە لە خەڵاتە هەرە بە نرخەکان لە جیهان،
چەند کەسایەتییەکی ناودار خەڵاتی رێزلێنانیان پێبەخشرا
وە ڕێکخراوە نێودەوڵەتیە بەناوبانگەکانی مێژووش .
بۆ ئەوەی تێبگەین کە چۆن دەستیان پێکرد، دەگەڕێینەوە سەدەی هەژدەهەم.
کیمیا زانی سویدی ئەلفرێد نۆبڵ
ئەو زیاتر بە داهێنانی داینامیتی ناسرابوو،
دەستپێکی ژیانی کارکردنی وەک داهێنەرێکی سەرکەوتوو
وە پیاوێکی بازرگان.
دوای سی ساڵ، بوو بە دەوڵەمەندێکی بەرچاو.
بەڵام ژنی نەهێنا،
وە منداڵیشی نەبوو.
وەسیەت نامەکەی کرایەوە دوای مردنی،
ئەمە لە شوێن سوپرایزەکە بوو کە سامانەکەی بەکاربهێندرێت بۆ پێنج خەڵات
لە بواری فیزیا و کیمیا و پزیشکی و ئەدەبی و ئاشتی.
ئەو خەڵاتانەی پەیوەست بە نۆبڵ ڕوونکردبۆوە لە ژیانی بۆ زانست و
هەوەسی ئەدەبی خۆی.
بەڵام ئەی چی دەربارەی ئاشتی؟
بەهۆی ئەوەی ناوی نۆبڵ لکێندرا بە داهێنانێک کە بۆ شەڕ بەکاردەهێندرێت،
زۆربەی خەڵک وا گریمانەیان کرد کە ئەمەی دروست کردووە بەبێ پەشیمانبوونەوە.
لەگەڵ ئەوەشدا هەمووی گریمانە بوو بەڵام ئەو هەستی خۆی دەرنەبڕی سەبارەت بەمە.
وە داهێنانەکانی بەکارهاتن بۆ مەبەستی دروستکردن.
سەرەڕای ئەمەش، زۆرێک لە مێژووناسان پەیوەندیان بە نۆبڵ کرد سەبارەت بە بابەتی ئاشتی
بۆ ئەوەی نوسراوەکان بگەیەنێت بە هاوڕێکانی بۆ ماوەی دە ساڵ
لەگەڵ بانگخوازی ئاشتی نەمساوی بیرتاڤۆن سەتنەر.
ڤۆن سەتنەر یەکێک بوو لە بەڕێوبەرانی جووڵەی ئاشتی نێودەوڵەتی،
وە لە ساڵی ١٩٠٥، دوای مردنی نۆبڵ،
بوو بە یەکەم ئافرەت کە خەڵاتی نۆبڵی بەخشی.
وەسیەتی نۆبڵ بۆ خەڵاتی ئاشتی سێ ڕێکاری دیاری کرد،
بە جیاوازی زیاتر لە خەڵاتەکانی مەڵبەندی سویدی،
کە لە نەرویج بەڕێوە دەچوو.
داماڵاندنی چه‌ك و كۆنفڕانسی ئاشتی، وه‌ برایه‌تی له‌ نێو گه‌لان.
پێوه‌رێكه‌ بۆ فراوانكردن و ڕێگه‌گرتن له‌
ڕێگه‌ی به‌له‌جیاتی بۆ پێشخستنی ئاشته‌وایی،
وه‌كو مافه‌كانی مرۆڤ و گفتوگۆكردن.
وه‌ خه‌ڵاتێك ته‌نها نابه‌خشرێت به‌ یه‌ك كه‌س.
به‌ڵكو سێ یه‌كی خه‌ڵاته‌كه‌ دابه‌ش ده‌كرێ
به‌سه‌ر دوو یان سێ له‌ براوه‌كان.
ئینجا چۆن پاڵێوراوه‌كان كارده‌كه‌ن بۆ ئه‌م خه‌ڵاته‌؟
سه‌باره‌ت به‌ ده‌زگای نۆبڵ،
پاڵێوراوی باش له‌وانه‌یه‌ ئه‌ندام بێت له‌ ئه‌نجه‌مه‌نی نیشتیمانی،
يان حكومه‌تی ده‌وڵه‌ت،
يان دادگای نێوده‌وڵه‌تی.
پاڵێوراوه‌ په‌سندكراوه‌كان له‌وانه‌یه‌ سه‌رۆكی زانكۆكان له‌خۆبگرێت،
وه‌ پڕۆفیسۆر له‌ زانستی كۆمه‌ڵایه‌تی و مێژوو و یاسا و تیۆلۆجی،
وه‌ وه‌رگرانی پێشووی خه‌ڵاتی ئاشتی.
به‌ڵام ئه‌گه‌ر بته‌وێت زیاتر بزانیت له‌سه‌ر پاڵێوراوانی پێشوو،
پێویسته‌ ئارام بگریت.
هه‌موو زانیارییه‌كان له‌سه‌ر پاڵێوراوان به‌ نهێنی ده‌مێنێته‌وه‌ بۆ ماوه‌ی ٥٠ساڵ.
نموونه‌‌یه‌ك وه‌رگره‌ وه‌ك مارتن لوته‌ر كینگ.
ئێمه‌ نه‌مانزانی كێ هه‌ڵیبژاردووه‌ تا ساڵی ٢٠١٤.
ئه‌وانه‌ی پاڵاوتیان گوێزرانه‌وه‌ بۆ كویكه‌رز.
ئه‌وانه‌ی كه‌ خه‌ڵاته‌كه‌یان بردبۆوه ‌ پێشتر،
وه‌ هه‌شت ئه‌ندام له‌ په‌رله‌مانی سویدی.
ژماره‌یه‌كی بێ سنوور هه‌یه‌ له‌و كاتانه‌ی كه‌ كه‌سێك یان ڕێكخراوێك پاڵێوراو دیاری ده‌كه‌ن
له‌ ڕاستیدا، جانی ئاده‌مس،
ناسێندرا وه‌ك بنیاتنه‌ری كاری كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان
وه‌ ٩١ جار پاڵێورا پێش بردنه‌وه‌ی به‌ خه‌ڵاته‌كه‌ له‌ كۆتاییدا.
نەهاتنی پاڵێوراو بۆ خەڵات لەوانەیە شتێکی ئاسایی بێت.
لە ساڵی ١٩٤٨ بڕیارەکە خەڵاتی نەدا بە مانهاتا غاندی بەهۆی مردنیەوە
ئەوەی ڕوونکردنەوەی دا لەسەری کە ئەو ڕێزی لە کەسایەتی و ڕەوشتی خەڵک دەگرت
لەبەر ئەوە ناویان نا براوەی وون بوون.
و هەروەها لە خەڵاتی تری نۆبڵدا،
خەڵاتی ئاشتی نەبەخشرا لە دوای مردنی.
کارکردن بۆ هەڵبژاردنی نهێنی نزیکەی ساڵێک دەخایەنێت،
وە جێبەجێ دەکرێت بەهۆی پێنج ئەندامی دیاریکراو
لە ئەنجومەنی نۆبڵی نەرویجی
بێ بەش بوون لە هەبوونی هەر هەڵوێستێکی سیاسی فەرمی لە نەرویج.
دەستێک لەگەڵ کۆمەڵێکی گەورە لە پاڵێوراوان،
کە لە ٣٠٠ کەس تێپەڕی لە ساڵەکانی کۆتایی،
هەڵدەستن بە گەیشتنیان بە کاری هەموو پاڵێوراوێک دواترهەڵدەستن بە دانانی لیستی کۆتایی بۆ هەڵبژاردنەکانیان.
دواهەمینیان بەڕێوبەری ئەنجومەنی نۆبڵ
پاڵێوراوی براوە رادەگەیەنێت لە مانگی ت شرینی یەکەم.
کاتی ئاهەنگی رێزلێنانی براوە بۆ خەڵاتی نۆبڵ لە ١٠ ی کانونی یەکەم دەبێت،
بۆ ساڵیادی مردنی ئەلفرێد نۆبڵ.
خەڵاتەکە مەدالیایەکی ئاڵتونی لەخۆ دەگرێت
لەسەر دەستەواژەیەکی لاتینی نوسراوە "pro pace et fraternitate gentium,"
مانای "بۆ ئاشتی و برایەتی لە نێو پیاوان،"
هەروەها بڕوانامەی دبلۆم و بڕێکی زۆر لە پارە.
لە دواییەکاندا، خەڵاتی نۆبڵ ٨ ملیۆن پارەی کرۆنەری سویدی بوو،
کە دەکاتە نزیکی یەک ملیۆن دۆلاری ئەمریکی،
دابەشدەکرێت بەسەر بەشی چەند براوەیەک.
وە براوەکان دەتوانن چیان بوێت بیکەن بەم پارەیە،
لە ساڵانی ڕابردوو زۆربەی براوەکان پارەکەیان دەبەخشی بە ڕێکخراوە مرۆڤایەتییەکان.
بۆ چەند ساڵێک خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئاشتی دەبەخشرا بە زۆری
بۆ پیاوانی ئەوروپی و ئەمریکای باکور.
بەڵام لە ساڵەکانی کۆتایی گۆڕانکاری گەورە جێگەی گرتەوە،
کە وای کرد خەڵاتەکە ببێتە جیهانی زیاتر لە پێشتر.
٢٣ ڕێکخراو و ١٠٣ تاک،
لە ناویاندا ٨٧ پیاو و ١٦ ئافرەت،
١٢٦ خەڵاتی نۆبڵیان بۆ ئاشتی دەستەبەرکرد.
لە نێویاندا دیزمۆند توتو کە پێشەنگی کەمپینی توندوتیژی دژی ڕەگەزپەرستی دەکرد
لە باشوری ئەفریقا،
جودی ویلیامز کاری دەکرد لە جەنگدا لەگەڵ ئەلغام دژی مرۆڤ،
ریگۆبێرتا مێنچو توم کە کاری دەکرد لەبەر یەکسانی کۆمەڵایەتی و لێکۆڵینەوە لە چاکردنەوە لە نێو خەڵک
کە وردبینی کرد لەسەر پاراستنی مافی دانیشتوانی بنەڕەتی،
وە مارتی ئەتیساری کە هەموو هەوڵێکی تەرخان کرد بۆ یەکسان کردنی ململانێی نێودەوڵەتی
لە نامیبا و کۆسۆفۆ و ئەندەنئسیا،
وە ئەنگ سەن سووکی کە هەستا بە ململانێی بێ توندوتیژی لەبەر هاتنەدی دیموکراتی و
مافی مرۆڤ لە میانمار.
هەروەها نموونەی خەڵک کە هانیان داین،
وە یەکگرتوویان کردین،
وە خۆیان سەلماند لە ڕێگەی دەستکەوتاکانیان
کە زۆرێک لە ڕێگا هەیە بۆ هاتنەدی ئاشتی.