1955 yılında, Vaiz Jim Jones Halkın Tapınağını kurduğunda,
çok az insan bu tapınağın sonunun korkunç olacağını tahmin edebilirdi.
Bu ilerici dini hareket, San Francisco'nun önde gelen
politikacıların bir kısmından destek alarak popüler hâle geldi.
Fakat 1977 yılında, beyin yıkamaları ve istismarları ifşa edildiği sırada,
Jones, Guyana'daki Jonestown topluluğunu kurmak için,
birkaç yüz takipçisiyle harekete geçmişti.
Ütopik bir cennet olarak tasarlanan koloni, daha çok bir hapis kampı gibiydi
ve bir kongre heyeti, koşulları incelemek için oraya vardığında
Jones, son planını icra etti.
18 Kasım 1979'de, 909 erkek, kadın ve çocuk,
zehirli bir içeceği içmeye zorlandıktan sonra öldüler.
Bu korkunç resim o zamandan beri tek amaçlı tarikat düşüncesine ithafen
argoda yerini alarak ölümsüzleştirildi,
"Körü körüne inandılar."
Günümüzde dünyada binlerce tarikat var.
Onlarla ilgili iki noktanın altını çizmek gerek.
Birincisi, tüm tarikatlar dini değildir.
Bazıları politiktir,
terapi temellidir,
kişisel gelişim odaklıdır
ya da tam tersi.
Diğer yandan,
tarikat diye hitap ettiğimiz şey, tüm yeni dinler değildir.
Peki tarikatın modern anlamını tam olarak ne tanımlar
ve insanlar onlara neden katılır?
Genel olarak bir tarikat, tipik olarak karizmatik bir
liderde vücut bulan, aşırı bir ideolojiye karşı ortak bir bağlılık
içeren bir grup veya harekettir.
Bunlardan birkaçı, 1997 yılında 39 kişinin toplu intiharıyla sonuçlanan
Jonestown veya Cennetin Kapısı gibi ölümcül sonuçlanırken,
çoğu tarikat, bazı temel özellikler paylaşır.
Tipik bir tarikat, üyelerinden yüksek seviyede bağlılık talep eder
ve katı bir hiyerarşi ile
masum destekçilerini ve yeni üyelerini, iç çalışmalarından
ayrı tutarlar.
Yeni bir üyeyi gerçek bir inanana dönüştürecek olan
değişim tarifiyle
ve öğretisi aracılığıyla, yaşamın en büyük sorularına
cevaplar sağlayacağını öne sürerler.
En önemlisi de, iç uyuşmazlık veya dış tetkik için çok az tolerans
gösterirken, üyeleri itaatkâr tutmak amacıyla, resmi ve gayriresmî
etki ve kontrol sistemlerini kullanırlar.
Bu tanımlardan bazılarının, aynı zamanda hâlihazırda kurulu
dinlere de uyup uymayacağını merak edebilirsiniz.
Aslında, "kült" kelimesi orijinal olarak, ritüel sergileyerek
ve tapınaklara bakım yaparak, belirli tanrılara tapınan
insanlar olarak tanımlanmıştır.
Fakat zamanla, aşırı bağlılık anlamını kazanmıştır.
Birçok din, tarikat olarak başladı,
fakat büyüdükçe, daha büyük toplumlarla bütünleştiler.
Buna karşın, modern bir tarikat, üyelerini diğerlerinden ayrı tutar.
Bir tarikat, üyelerine daha iyi yaşamaları için rehberler sunmaktansa,
kişisel ve ailesel ilişkilerden
ekonomik kazanç ve yaşam düzenlemelerine
kadar, onları doğrudan kontrol etmeyi amaçlar.
Tarikatlar aynı zamanda para, seks, güç veya her üçüyle
azmettirilmiş, otoriter ve narsist
özelliklere sahip olan, oldukça inandırıcı insan liderlere de
itaat talep ederler.
Bir tarikat lideri, ilk takipçilerini etkilemek için kişisel karizma kullanır,
fakat sonraki genişlemeler, eski üyelerin, yeni üyeler getirmesiyle
bir piramit biçimini alır.
Tarikatlar hedef alacakları kişiyi tanımada beceriklidir,
genelde bir bölgede yeni olanlara
veya son zamanlarda kişisel ya da mesleki kayıp yaşayanlara odaklanırlar.
Yalnızlık ve anlam arayışı, insanı
topluluk vaat eden cana yakın insanlara duyarlı kılar.
İnsanları seçme süreci zor olabilir,
bazen bir ilişkiyi kurmak bile, aylarca sürebilir.
Aslında, tarikat üyelerinin üçte ikisi, reddedilmesi zor bir arkadaş,
aile üyesi
veya iş arkadaşı
tarafından oluşturulmaktadır.
Üyeler tarikata girdiklerinde, çeşitli beyin yıkama biçimlerine maruz kalırlar.
Davranışları veya kuralları takip etmemiz için, doğal eğilimimizle oynayabilirler.
Diğerleri daha keskin olabilir
ve suçluluk, utanç ve korku içeren beyin yıkama tekniklerini kullanabilirler.
Çoğu durumda üyeler, ait olma ve vaat edilen ödülleri kazanma arzusuyla
gönüllü olarak boyun eğebilirler.
Tarikat ortamı, eleştirel düşünceyi köreltir,
etrafınızdaki herkes mutlak inanç
sergilerken, şüphelerinizi dile getirmenizi zorlaştırırlar.
Sonucunda ortaya çıkan, zihinsel uyumsuzluk olarak bilinen içsel çelişki
sizi hapseder
ve her anlaşma, aldatıldığınızı kabul etmenizi daha da acı bir hâle getirir.
Çoğu tarikat, lider üyelerini ölüme sürüklemese bile,
yine de zararlı olabilirler.
Tarikatlar, temel düşünce, konuşma ve birlik özgürlüklerini reddederek,
üyelerinin psikolojik ve duygusal gelişimlerini engeller ve bu da,
normal gelişim aktiviteleri
ve aşamalarından mahrum kalan çocuklar için büyük bir sorundur.
Yine de çoğu tarikat üyesi, ister kendi kavrayışları aracılığıyla,
ister aile ve arkadaş yardımıyla
veya tarikatlar dış baskı
veya skandallar sonucu yıkıldığında, bir kaçış yolu bulabiliyorlar.
Çoğu tarikatı tanımlamak zor olabilir
ve bazıları için, inançları, ne kadar ilginç olursa olsun,
dini özgürlük altında korunmaktadır.
Fakat eylemleri taciz,
tehditler,
yasa dışı aktiviteler
veya suistimal içerdiğinde
kanun müdahale edebilir.
Aileniz veya arkadaşlarınız pahasına bir şeylere inanmak doğru değildir
ve birisi sizden, herkesin iyiliği için ilişkilerinizi
veya ahlakınızı feda etmenizi istiyorsa,
muhtemelen sizi kendi çıkarları için kullanıyordur.