Çfarë është Asnjanësia në Rrjet?
Asnjanësi në rrjet do të thotë trajtim i barabartë i krejt të dhënave.
Ja, si këto pakete të dhënash.
Asnjanësi në rrjet do të thotë që përdoruesit si ne të vendosin se cilat pajisje, software, shërbime, dhe sajte përdoren.
Përdorimi i rrjetit duhet të jetë i hapët dhe pa palë të treta që të na thonë se ç’funksionon dhe çfarë jo.
Pse duhet t’ju hyjë në xhep?
Sepse është një gjë e mahnitshme prej së cilës përfitoni çdo ditë
dhe ngaqë kjo gjë e mahnitshme është në rrezik.
Ose më saktë: Një rrjet asnjanës s’shfaq diskriminim kundrejt dërguesit, lëndës, ose marrësit të paketeve të dërguar të të dhënave.
Nuk bën ndonjë dallim se sa paguan për shërbimin dërguesi apo marrësi,
ç’lloj zbatimi, ose ç’protokoll e dërgon apo e merr paketin.
Ose me fjalë më të thjeshta...
Përfytyrojeni rrjetin si një rrugë në të cilën lëvizin paketet e të dhënave.
Kjo rrugë lidh krejt kompjuterët që janë të lidhur në internet.
Në kryqëzimet e këtyre rrugëve gjenden rrugëzuesit,
të cilët drejtojnë paketet e të dhënave në rrugën e duhur për në vendmbërritje.
Rrugëzuesve nuk u bëhet vonë se kush vjen.
As pyesin se si duket, nga erdhi, ku do të vejë, apo se ç’lëndë kanë me vete.
Në këtë mënyrë unë mund të komunikoj drejtpërsëdrejti me miqtë e mi, edhe kur
ata gjenden në kontinent tjetër, paguajnë tjetër çmim nga i imi, ose kanë tjetër ISP nga unë.
Mund ta përdor internetin për të vizituar çfarëdo sajti ose të luaj çfarëdo loje,
pavarësisht se kush e ofron ose ku gjenden shërbyesit që e bëjnë të mundur.
Mund të shoh çfarëdo videoje apo të lexoj çfarëdo blogjesh nga e gjithë bota,
dhe mund të marr pjesë në nisma dhe projekte me burim të hapur.
Tërë këto mund t’i bëj pavarësisht se për internet përdor tablet, laptop, PC, ose pajisje celulare.
Për këtë është interneti. Kjo është mënyra se si presim që të funksionojë ai.
Prej këtyre rrjetesh asnjanëse komunikimi përfitojmë të gjithë ne, si bashkësi.
Ata garantojnë hyrjen tonë në krejt lëndën e gatshme në rrjetin mbarëbotëror.
Prej kësaj, ofruesit e rrjeteve kanë fituar miliarda gjatë viteve të fundit.
Asnjanësi në rrjet: një ide mahnitëse për të gjithë ne.
Ku fle lepuri?
Ofruesit e telekomunikacioneve tani pretendojnë se këto rrugë të përfytyruara të dhënash mund të jenë pre e mbingarkesës së trafikut.
Duan ta shfuqizojnë konceptin e asnjanësisë në rrjet.
Sigurisht që kjo nuk është e vërtetë, ngaqë rrjetet e të dhënave nuk janë rrugë të njëmendta.
Siç e dimë nga prodhuesit e hardware-it të kësaj infrastrukture,
te rrjeti ka aftësi të pamata të pashfrytëzuara.
Pa folur pastaj që operatorë rrjetesh shpërndarjeje të lëndës na tregojnë se trafiku i të dhënave kushton në mënyrë të pabesueshme fare pak.
Atëherë çne me këto pretendime kompanitë e telekomunikacionit?
Vite me radhë, furnizuesit e lidhjeve kanë vërejtur me xhelozi qendrat e mëdha të fitimeve të IPS-ve:
ofrues lënde, motorë kërkimesh, platforma videosh dhe rrjete sociale.
Tërë këta duan pjesën e tyre prej këtyre fitimeve, teksa epoka dixhitale zvogëlon burimet tradicionale të të ardhurave.
Pra, duan jo vetëm të transportojnë, por edhe të kenë pushtet dhe kontroll mbi çfarëdo që transportohet.
Si duan ta kryejnë këtë?
Për t’ia arritur kësaj, shërbimet e telekomunikacionit kanë menduar t’i ndajnë të dhënat në kategori, ose më mirë të themi kasta.
Kasta më e përulur e këtij sistemi do të ishte interneti i zakonshëm, që do të kihej vetëm për një sasi të kufizuar të dhënash,
dhe që gjatë dërgimit të të dhënave nëpër rrjet do t’i duhej të zinte karriget e fundit, pas kastave të larta.
Kasta më e lartë përmban lëndë nga mundësuesit e hyrjes në internet, ndarazi nga vetë interneti,
dhe do të gëzonte trajtim me hatër dhe përdorim të pakufishëm – kuptohet nëpërmjet tarifash ekstra.
Mes këtyre dy skajeve, ka plot variacione të mundshme.
Për shembull, një kastë për të dhënat nga rrjetet sociale që shtojnë një haraç trafiku të dhënash për shërbimin e këtij rrjeti social.
Kjo sigurisht do të thotë që përdoruesit të shërbimit do t’i duhet të paguajë një tarifë ekstra për pajtimin në të.
Në të njëjtën mënyrë, mund të sendërtohet një shërbim ekstra që ofron lojëra për konsola ose lexim gazetash në linjë.
Ata do të ishin ndaras nga interneti dhe mund të sillnin pagesa si mbi shpërndarjen e shërbimit, ashtu edhe mbi klientët e tij.
Ofertat konkurruese mund të kufizohen ose bllokohen fare.
E si bëhet kjo?
Le t’i kthehemi sërish përfytyrimit të rrjeteve të të dhënave si rrugë.
Rrugëzuesi, i cili fillimisht drejtonte të dhënat në rrugën e duhur, do të përditësohej me një stacion kalimpagesash që skanon të dhënat dhe i ndan ato sipas kastash.
Në varësi të kastës, mund të ofrohet një rrugë speciale, veçmas nga rruga kryesore, për ta përdorur këtë rrugë speciale për mbërritje më të shpejtë në destinacion.
Nëse paguani kalimpagesë për kastë më të ulët, për to do të përdoret rruga më e ngadaltë, e zakonshmja.
Nëse nga dërguesi nuk bëhet pagesë për të dhënat, atyre do t’u caktohet një kastë më e ulët
dhe do t’u lejohet vetëm përdorimi i rrugës kur është e zbrazët dhe kur nuk ka shumë pakete të dhënash që kanë kaluar nëpër stacionin e pagesave.
Në qofshin prej programesh, shërbimesh, lënde ose dërguesish që nuk pëlqehen nga furnizuesi i telekomunikacionit,
mund të ngadalësohen tej mase, të përzgjidhen, dhe mundet edhe të asgjësohen.
Për më tepër, nëse nuk qe e qartë: ne si konsumatorë paguajmë përherë, pavarësisht se një shërbim, në pozicionin e dërguesit, paguan apo jo kalimpagesa.
Për pasojë, trafiku ynë i të dhënave mund të kufizohet dhe të na duhet të paguajmë më tepër tarifa trafiku të dhënash.
Ç’do të thotë kjo?
Shërbimet jokomerciale dhe projektet nga bashkësi, të tilla si Wikipedia, për shembull,
mund të mos e arrijnë dot këtë pagesë kaste dhe pasja e tyre të kufizohet, ose të bëhet krejtësisht e pamundur.
Komunikimet e drejtpërdrejta me miq dhe të njohur të filtrohen, ose të bllokohen, si rivale modelesh shërbimi dhe tregtie që kanë zënë vend tashmë.
Pasi një infrastrukturë e tillë kontrolli dhe filtrimi të jetë ndërtuar dhe vënë në punë, filtrimi dhe hedhja tej e të dhënave të padëshiruara, të tilla si oferta dhe shërbime konkurruese, mund të bëhet kollaj.
Më pas, filtrimi i opinioneve, informacioneve apo pikëpamjeve politike lyp vetëm një ndryshim të vogël në rregullimet e sistemit.
Dhe po i lamë të kryhen cenimet e asnjanësisë së rrjetit?
Një proces i tillë është shumë e vështirë të prapësohet, edhe sikur të qe e mundshme.
Do të humbnim larminë e internetit, shumëllojshmërinë e mundësive përmes të cilave i japin formë atij.
Do të humbnim shumë lëndë, ngaqë furnizuesit nuk do t’ia dalin dot më të paguajnë tarifat e ndërmarrjeve të telekomunikacionit.
Do të humbnim konkurrencën e lirë dhe, bashkë me të, shërbime të reja nga kompani më të vogla apo nga projekte bashkësish.
Hyrja e lirë që gëzojmë sot në lëndë dhe informacione do marrë fund.
Do të kishim një model interneti me dy, tre, ose katër klase,
ose madje jo thjesht një internet, por disa, dhe në rrjete të ndryshme do të mund të kihet lëndë e ndryshme.
Diçka e ngjashme me një grup kanalesh TV prej një pakete transmetimesh me pagesë, ku përveç programeve bazë, ka programe me pagesë çmimi i të cilave ndryshon në varësi të kanalit.
Do të mund të hynit vetëm atje ku duan ofruesit dhe presin që të jetë me fitim.
Regjimi i operatorëve të rrjetit do të kufizonte keqas lirinë e sotme të informacionit në internet.
Dhe këtë humbje do të na duhet ta paguajmë edhe më shtrenjtë.
Megjithatë, ofruesit tanë thonë se nuk do ta bënin kurrë këtë; se është thjesht diçka si rritje çmimi!
Ama, është e faktuar që ofruesit e linjave na gënjejnë sy për sy, lidhur me ligjshmërinë e argumenteve rreth goditjes së asnjanësisë së rrjetit.
Për shembull, pretendimi që s’ka kapacitete, ose se vendet me ligje për asnjanësinë e rrjeti do të shpinin në lidhje më të ngadaltë interneti.
Kur kanë gënjyer deri këtu, çne të na tregonin të vërtetën, kur premtojnë se me paratë shtesë do të ndërtojnë një rrjet më të shpejtë,
kur thonë se nuk do të sitin të dhënat tona, edhe pse kjo u duhet për ta vënë në punë sistemin e kastave?
Si mund ta ruajnë pasurinë e internetit dhe konkurrencën me një sistem të tillë?
Prandaj: Protestoni tok me ne!
Kërkoni në vendin tuaj dhe në BE dispozita ligjore për asnjanësinë në rrjet!
Kërkoni trajtim të barabartë të të dhënave!
Kundërshtoni trajtimin me hatër të të dhënave me pagesë në shkëmbim të një trajtimi më të keq për të dhënat tuaja personale!
Kundërshtoni kyçjet e rrjetit dhe ngadalësimet artificiale!
Luftoni për një rrjet komunikimesh të hapur dhe të lirë, nga i cili përfitojmë të gjithë tok, si bashkësi!
Kërkoni trafik të pamanipuluar të dhënash!
Mos pranoni diskriminim ose dhënie përparësish të të dhënave, pavarësisht se për ç’arsye!
Askush nuk ka të drejtë të zhbirojë në trafikun tonë. Këtë nuk e përligj asgjë.
Të gjithë kemi të drejtën për asnjanësi rrjeti, madje edhe në rrjetet e celularëve!
Rrjet të njëmendtë, tani dhe në të ardhmen!