Hoe kan ik in 10 minuten spreken
over de banden tussen drie generaties vrouwen?
Over de verbazingwekkende kracht van die banden,
in het leven
van een 4-jarig meisje,
dat met haar jonge zusje,
haar moeder en haar grootmoeder
vijf dagen en nachten ineengedoken
in een kleine boot zat op de Chinese zee,
ruim dertig jaar geleden.
Banden die het leven van dat kleine meisje
nooit meer hebben losgelaten --
zelfs nu dat kleine meisje in San Francisco leeft
en jullie vandaag toespreekt.
Dit is geen voltooid verhaal.
Een legpuzzel die nog steeds gemaakt wordt.
Laat ik enkele stukken ervan vertellen.
Stel je het eerste deel voor:
een man die zijn levenswerk verbrandt.
Hij is een dichter, een toneelschrijver,
een man wiens hele leven
gebouwd was op die ene hoop
op de eenheid en vrijheid van zijn land.
Stel je hem voor terwijl de communisten Saigon binnentrekken,
en hij onder ogen zag
dat zijn leven verloren was gegaan.
Woorden, die zo lang zijn vrienden waren, bespotten hem nu.
Hij trok zich terug in stilte.
Hij stierf gebroken door de geschiedenis.
Hij is mijn grootvader.
Ik heb hem niet gekend.
Maar onze levens zijn veel meer dan onze herinneringen.
Mijn grootmoeder liet me zijn leven nooit vergeten.
Mijn plicht was: niet toe te laten dat het voor niets was
en mijn les hieruit was
dat, ja, de geschiedenis probeerde ons te vermorzelen,
maar we doorstonden het.
Het volgende stuk van de legpuzzel
is van een boot die in alle vroegte,
stilletjes de open zee opvoer.
Mijn moeder, Mai, was 18
toen haar vader stierf.
Ze was reeds uitgehuwelijkt,
en met twee kleine meisjes.
Haar leven had zich gedistilleerd tot één taak:
de ontsnapping van haar familie
en een nieuw leven in Australië.
Het was ondenkbaar voor haar
dat ze niet zou slagen.
Dus na een onbeschrijflijke vierjarige episode,
glipte een als vissersvaartuig
vermomde boot de open zee op.
Alle volwassenen kenden de risico's.
De grootste angst waren de piraten,
verkrachting en de dood.
Net als de meeste volwassenen aan boord
droeg mijn moeder een klein flesje vergif bij zich.
Als we gevangengenomen werden, zouden eerst
ik en mijn zus, dan zij en mijn oma het drinken.
Mijn eerste herinneringen zijn aan de boot --
het staccato van de motor,
de boeg die elke golf induikt,
de weidse en lege horizon.
Ik herinner me niet de piraten die vaak kwamen,
maar overbluft werden door
de mannen op onze boot,
of de motor die het begaf
en zes uur lang niet wilde starten.
Maar ik herinner me wel de lichten op het olieplatform
bij de Maleise kust
en de jonge man die bezweek en stierf,
het einde van de reis buiten bereik voor hem.
De eerste appel die ik proefde,
gekregen van de mannen op het platform.
Geen appel heeft ooit hetzelfde gesmaakt.
Na drie maanden in een vluchtelingenkamp
landden we in Melbourne.
Het volgende deel van de legpuzzel
gaat over vier vrouwen van drie generaties
die samen een nieuw leven beginnen.
We vestigden ons in Footscray,
een arbeiders-buitenwijk
die demografisch bestaat uit lagen van immigranten.
Anders dan in de middenklasse-wijken
wier bestaan buiten mijn blikveld lag,
bestond het idee van rechten niet in Footscray.
De geuren van de winkeldeuren waren uit de rest van de wereld.
De flarden gebroken Engels
werden uitgewisseld tussen mensen
met één ding gemeenschappelijk:
ze begonnen opnieuw.
Mijn moeder werkte op boerderijen,
toen in een autofabriek,
zes dagen lang, dubbele diensten.
Ze vond zelfs tijd om Engels te studeren
en IT-kwalificaties te verdienen.
We waren arm.
Alle dollars werden uitgegeven,
en extra Engels en wiskundeonderwijs
werden ingecalculeerd,
om het even wat erbij inschoot,
hetgeen meestal nieuwe kleren waren;
ze waren meestal tweedehands.
Twee paar panty's voor school,
eentje verhult de gaten van de andere.
Een schooluniform tot op de enkels,
want het moest zes jaar lang meegaan.
Er waren sporadische maar vlammende
"spleetoog"-concerten
en zo nu en dan graffiti:
"Aziaat, rot op naar huis"
Naar huis waar?
Iets binnenin me ging steigeren.
Mijn vastbeslotenheid nam toe
en een stille stem zei: "Ik zal je achter me laten."
Mijn moeder, zuster en ik
sliepen in hetzelfde bed.
Mijn moeder was elke avond uitgeput
maar we vertelden elkaar over onze dag
en luisterden naar de geluiden
van mijn grootmoeder in huis.
Mijn moeder leed aan nachtmerries
over de boot.
Het was mijn taak om wakker te blijven tot haar nachtmerries kwamen
zodat ik haar kon wekken.
Ze opende een computerzaak
en leerde toen voor schoonheidsspecialiste
en startte nog een bedrijf.
De vrouwen kwamen met hun verhalen
over de mannen die de overgang niet konden maken,
boos en inflexibel,
en gekwelde kinderen, gevangen tussen twee werelden.
Toelages en sponsors werden gezocht.
Centers werden opgericht.
Ik leefde in parallelle werelden.
In een daarvan was ik de klassieke Aziatische student,
onaflatend in de eisen die ik aan mezelf stelde.
In de andere zat ik verstrikt tussen levens die precair waren,
en tragisch getekend door geweld,
drugsgebruik en isolatie.
Maar zovelen werden door de jaren geholpen.
En voor dat werk, als laatstejaars rechtenstudent,
werd ik gekozen als "Jonge Australiër van het jaar".
Ik werd van het ene
in het andere puzzelstukje gekatapulteerd,
en de stukjes pasten niet.
Tan Le, anonieme Footscray-resident,
was nu Tan Le, vluchteling en sociaal activist.
Ik werd uitgenodigd te spreken op bijeenkomsten
en in huizen waarvan ik me het bestaan
nooit had kunnen voorstellen.
Ik kende de protocollen niet.
Ik wist niet welk bestek je moest gebruiken.
Ik wist niet hoe je over wijn sprak.
Ik wist niet hoe je over alles sprak.
Ik wilde terug naar de routines en het comfort
van een onopvallend leven in de voorstad --
een grootmoeder, moeder en twee dochters
die al bijna 20 jaar elke dag afsloten
door elkaar hun dag te vertellen
en in slaap te vallen;
nog steeds gedrieën in hetzelfde bed.
Ik vertelde mijn moeder dat ik het niet kon.
Ze herinnerde me eraan dat ik nu even oud was als zij
toen we aan boord gingen van de boot.
Nee was nooit een optie geweest.
"Doe het gewoon", zei ze,
"en wees niet wie je niet bent."
Dus ik sprak me uit over jeugdwerkloosheid en onderwijs
en de verwaarlozing van de gemarginaliseerden en rechtelozen.
Hoe openhartiger ik sprak,
des te meer ik gevraagd werd.
Ik ontmoette mensen uit alle sociale hoeken,
waarvan er zovelen hun hart volgden,
en leefden op de grenzen van het mogelijke.
Ondanks het behalen van mijn graad,
realiseerde ik me dat een juridische carrière niet voor mij was.
Er moest nog een ander puzzelstukje zijn.
Tegelijkertijd realiseerde ik me
dat het oké is om buitenstaander te zijn,
een vreemde eend
in de bijt --
...en niet slechts oké,
maar iets om dankbaar voor te zijn.
Misschien een geschenk van de boot.
Want 'insider' zijn, kan
zo gemakkelijk betekenen dat je horizon versmalt,
of dat je de vooroordelen
van jouw provincie aanvaardt.
Ik ben vaak genoeg uit mijn comfortzone gestapt
om te weten dat de wereld inderdaad uiteenvalt,
maar niet zoals jij dat vreest.
Mogelijkheden die niet toegestaan waren,
werden buitengewoon aangemoedigd.
Er was daar een energie,
een onverzettelijk optimisme,
een vreemde mix van bescheidenheid en durf.
Dus ik volgde mijn ingevingen.
Ik verzamelde een klein team om me heen
voor wie het label 'Dat is onmogelijk'
een onweerstaanbare uitdaging vormde.
Een jaar lang waren we platzak.
Aan het eind van elke dag maakte ik een enorme pot soep
die we met elkaar deelden.
We werkten door tot 's nachts.
De meeste van onze ideeën waren gestoord,
maar enkele waren er briljant,
en we braken door.
Ik nam de beslissing om naar de V.S.
te verhuizen na één enkele reis.
Mijn ingevingen weer.
Drie maanden later was ik verhuisd,
en het avontuur ging door.
Voordat ik besluit,
wil ik je nog vertellen over mijn grootmoeder.
Ze groeide op in een tijd
dat Confucianisme de sociale norm was
en de lokale Mandarijn de persoon van belang.
Het leven was al eeuwenlang hetzelfde.
Haar vader stierf vlak na haar geboorte.
Haar moeder voedde haar alleen op.
Op haar 17e werd ze de tweede vrouw
van een Mandarijn wiens moeder haar sloeg.
Steun van haar man kreeg ze niet,
en ze baarde opzien door hem aan te klagen
en haar eigen betogen te voeren.
Nog groter was de sensatie toen ze won.
(Gelach)
(Applaus)
"Het is onmogelijk" werd ongeldig verklaard.
Ik nam een douche in een hotelkamer in Sydney
toen ze stierf in Melbourne,
bijna 1000 km verderop.
Ik keek door de douchecabine
en zag haar aan de ander kant staan.
Ik wist dat ze afscheid was komen nemen.
Mijn moeder belde minuten later.
Enkele dagen later
gingen we naar een Boeddhistische tempel in Footscray
en zaten bij haar kist.
We vertelden haar verhalen
en verzekerden haar dat we nog steeds bij haar waren.
Om middernacht kwam de monnik
ons vertellen dat hij de kist moest sluiten.
Mijn moeder vroeg ons haar hand te voelen.
Ze vroeg de monnik,
"Waarom is haar hand zo warm
en de rest van haar zo koud?"
"Omdat u die vastgehouden heeft sinds vanmorgen", zei hij.
"U hebt niet losgelaten".
Als er een vezel door onze familie loopt,
loopt die door de vrouwen.
Door wie we waren en hoe het leven ons gevormd had,
kunnen we nu zien
dat de mannen die in onze levens konden zijn gekomen
ons gedwarsboomd zouden hebben.
Nederlaag zou te dichtbij zijn geweest.
Nu zou ik mijn eigen kinderen willen hebben,
en ik mijmer over de boot.
Wie zou het ze ooit toewensen?
Toch ben ik bang voor privilege,
gemak,
en verworven rechten.
Kan ik hen een boeg geven,
die dapper iedere golf induikt,
de onverstoorbare slag van de motor,
de weidse horizon
die niets garandeert?
Ik weet het niet.
Maar als ik het ze kon geven
en een behouden vaart bovendien,
zou ik dat doen.
(Applaus)
Trevor Neilson: Tans moeder is hier vandaag
in de vierde of vijfde rij.
(Applaus)