Εδώ βλέπετε τον Άννα Χαζάρε.
Ο Άννα Χαζάρε ίσως και να 'ναι
o πιο ψηφιακός ακτιβιστής αιχμής στον κόσμο σήμερα.
Βλέποντάς τον δε θα το φανταζόσασταν.
Είναι ένας 77χρονος Ινδός ακτιβιστής
κατά της διαφθοράς και υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Το 2011 έκανε μια μεγάλη εκστρατεία
για την καταπολέμηση της καθημερινής διαφθοράς στην Ινδία,
ένα θέμα που η ινδική ελίτ αρέσκεται να αγνοεί.
Στο πλαίσιο της εκστρατείας αυτής εφάρμοσε τις παραδοσιακές μεθόδους
που θα χρησιμοποιούσε ένας καλός οπαδός του Γκάντι.
Έκανε απεργία πείνας, αλλά μέσω αυτής κατάλαβε
πως ίσως τώρα στον 21ο αιώνα, η απεργία πείνας να μην αρκεί.
Έτσι άρχισε να πειραματίζεται με τον «κινητό» ακτιβισμό.
Το πρώτο που έκανε ήταν να πει στον κόσμο:
«Γιατί δε μου στέλνετε μήνυμα στο κινητό
αφού στηρίζετε την εκστρατεία μου κατά της διαφθοράς;»
Έστειλε, λοιπόν, σε όλους έναν σύντομο κωδικό
και περίπου 80.000 άνθρωποι ανταποκρίθηκαν.
Καθόλου άσχημα, θα έλεγα.
Μετά όμως σκέφτηκε:
«Ας αναπροσαρμόσω λίγο τις μεθόδους μου».
Είπε: «Γιατί δε μου κάνετε μία αναπάντητη κλήση;»
Όσοι από εσάς έχουν ζήσει στον παγκόσμιο Νότο,
γνωρίζετε πως οι αναπάντητες κλήσεις
είναι βασικό κομμάτι της παγκόσμιας κουλτούρας κινητής τηλεφωνίας.
Κάποιοι συμφωνούν.
Γίνονται συνέχεια αναπάντητες κλήσεις:
όταν έχεις αργήσει σε συνάντηση και θέλεις απλώς να ενημερώσεις
πως είσαι καθ' οδόν, κάνεις αναπάντητη.
Όταν βγαίνεις με κάποιον και θες απλώς να πεις «μου λείπεις»
κάνεις αναπάντητη.
Μια συμβουλή για τις σχέσεις σας, λοιπόν,
σε κάποιες κουλτούρες,
αν θες να ικανοποιήσεις τον εραστή σου,
τον καλείς και του το κλείνεις. (Γέλια)
Γιατί λοιπόν ο κόσμος κάνει αναπάντητες;
Ο λόγος είναι πως προσπαθούν να αποφύγουν τη χρέωση
που προκύπτει από τις κλήσεις και τα μηνύματα.
Όταν λοιπόν ο Χαζάρε ζήτησε να του κάνουν αναπάντητες,
ας μαντέψουμε πόσοι άνθρωποι το έκαναν.
35 εκατομμύρια.
Είναι μία από τις μεγαλύτερες συντονισμένες δράσεις στην ιστορία.
Είναι εντυπωσιακό.
Αντικατοπτρίζει την εντυπωσιακή δύναμη της αναδυόμενης μεσαίας τάξης στην Ινδία
και τη δύναμη που έχουν τα κινητά τους τηλέφωνα.
Το χρησιμοποίησε αυτό,
ο Χαζάρε απέκτησε μια τεράστια βάση με αριθμούς κινητών,
και τη χρησιμοποίησε για να αναπτύξει τη δύναμη των πραγματικών ανθρώπων
επί τόπου,
για να κατεβάσει εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στο δρόμους του Ν. Δελχί
και να διαμαρτυρηθούν σε εθνικό επίπεδο για την καθημερινή διαφθορά στην Ινδία.
Είναι μια εντυπωσιακή ιστορία.
Εδώ είμαι 12 ετών.
Ελπίζω να βλέπετε την ομοιότητα.
Ήμουν κι εγώ ακτιβιστής.
Όλη μου τη ζωή είμαι ακτιβιστής.
Είχα μια πολύ ευχάριστη παιδική ηλικία,
γύρναγα τον κόσμο,
συναντούσα παγκόσμιους ηγέτες και Νομπελίστες,
μιλούσαμε για το χρέος του Τρίτου Κόσμου, όπως λεγόταν τότε,
και την αποστρατιωτικοποίηση.
Ήμουν ένα πολύ, πολύ σοβαρό παιδί. (Γέλια)
Τότε, στις αρχές του '90,
είχα ένα δικό μου τεχνολογικό εργαλείο αιχμής:
το φαξ.
Το φαξ ήταν το δικό μου εργαλείο ακτιβισμού.
Τότε, ήταν ο καλύτερος τρόπος
για να φτάσει ένα μήνυμα σε πολλούς, ταυτόχρονα.
Θα σας δώσω ένα παράδειγμα εκστρατείας μου με φαξ.
Τις παραμονές του Πολέμου στον Περσικό Κόλπο
οργάνωσα μία παγκόσμια εκστρατεία να πλημμυρίσουμε το ξενοδοχείο,
το Intercontinental στη Γενεύη,
όπου οι Τζέιμς Μπέικερ και Ταρίκ Αζίζ
έκαναν συναντήσεις τις παραμονές του πολέμου
και σκέφτηκα πως, αν τους πλημμύριζα με φαξ,
θα σταματούσαμε τον πόλεμο.
Δεν εκπλήσσει το γεγονός πως η εκστρατεία απέτυχε παταγωδώς.
Πολλοί ήταν οι λόγοι γι' αυτό,
αλλά αναμφίβολα ένα μηχάνημα φαξ
στη Γενεύη ήταν κάπως περιορισμένης εμβέλειας
ως προς τη δυνατότητα να μεταφέρει μήνυμα σε πολλούς ανθρώπους.
Έτσι άρχισα να ανακαλύπτω μερικά καλύτερα εργαλεία.
Συνίδρυσα το Avaaz, το οποίο κινητοποιεί κόσμο μέσω διαδικτύου
κι έχει σήμερα περίπου 40 εκατομμύρια μέλη,
και διαχειρίζομαι το Purpose, που αποτελεί την έδρα
των κινημάτων που δραστηριοποιούνται μέσω τεχνολογίας.
Ποιο το ηθικό δίδαγμα της ιστορίας;
Είναι μήπως το ηθικό δίδαγμα
πως το φαξ επισκιάστηκε από το κινητό τηλέφωνο;
Άλλη μία περίπτωση τεχνολογικού ντετερμινισμού;
Εγώ θα έλεγα πως είναι κάτι περισσότερο.
Θα έλεγα πως τα τελευταία 20 χρόνια
κάτι πιο θεμελιώδες έχει αλλάξει
πέραν απλώς της τεχνολογίας.
Θα έλεγα πως έχει υπάρξει μια θεμελιώδης μετατόπιση
στην ισορροπία δυνάμεων ανά τον κόσμο.
Αν ρωτήσετε έναν ακτιβιστή πώς μπορούμε να καταλάβουμε τον κόσμο
θα σας πει: «Κοίτα πού βρίσκεται η δύναμη, ποιος την έχει, πώς μετατοπίζεται».
Νομίζω πως όλοι αισθανόμαστε πως κάτι μεγάλο συμβαίνει.
Ο Χένρι Τιμς κι εγώ, -δημιουργεί κι ο ίδιος κινήματα-
μιλούσαμε και θέλαμε να δούμε
πώς μπορούμε να αντιληφθούμε τον νέο αυτόν κόσμο;
Πώς να τον περιγράψουμε
και να του δώσουμε ένα πιο χρήσιμο πλαίσιο.
Καθότι αντιληφθήκαμε
πως πολλά από τα διδάγματα που αποκομίζαμε με τα κινήματα
εφαρμόζονται παντού στον κόσμο σε πολλούς τομείς της κοινωνίας.
Θέλω να σας παρουσιάσω το πλαίσιο αυτό:
Παλιά εξουσία, σου γνωρίζω τη νέα δύναμη.
Θέλω να σας μιλήσω για το τι είναι η νέα αυτή δύναμη σήμερα.
Η νέα δύναμη είναι
η ανάπτυξη της μαζικής συμμετοχής και του συντονισμού μεταξύ ομοτίμων --
αυτά είναι τα δύο βασικά στοιχεία--
για να δημιουργήσουμε αλλαγή και να μετατοπίσουμε αποτελέσματα.
Η νέα αυτή δύναμη υπάρχει παντού γύρω μας.
Εδώ βλέπετε τον Μπέπε Γκρίλο, ήταν ένας ιταλός λαϊκιστής μπλόγκερ
που με ελάχιστα πολιτικά εργαλεία και μερικά διαδικτυακά,
κέρδισε πάνω από το 25% των ψήφων στις πρόσφατες ιταλικές εκλογές.
Αυτή είναι η Airbnb, η οποία μέσα σε μερικά χρόνια
έχει ανατρέψει ριζικά την ξενοδοχειακή βιομηχανία
χωρίς να έχει ούτε ένα τετραγωνικό μέτρο ακίνητης περιουσίας.
Εδώ έχουμε την Kickstarter,
η οποία έχει συγκεντρώσει πάνω από ένα δισ. δολάρια
από περισσότερους από πέντε εκατομμύρια ανθρώπους.
Γνωρίζουμε όλα αυτά τα μοντέλα.
Εντύπωση όμως κάνουν τα κοινά τους στοιχεία,
τα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά αυτών των μοντέλων
και πώς διαφέρουν από την παλιά εξουσία.
Ας το δούμε πιο προσεκτικά.
Η παλιά εξουσία έχει τη δύναμη ενός νομίσματος.
Η νέα δύναμη λειτουργεί σα ρεύμα.
Η παλιά εξουσία είναι στα χέρια λίγων.
Η νέα δύναμη δεν είναι στα χέρια λίγων, αλλά φτιάχνεται από πολλούς.
Η παλιά εξουσία κατέβαζε (download),
ενώ η νέα δύναμη ανεβάζει (upload).
Είναι πολλά τα χαρακτηριστικά που εντοπίζει κανείς,
στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, στην πολιτική ή στην εκπαίδευση.
Είπαμε λοιπόν τι είναι η νέα δύναμη.
Ας μιλήσουμε για λίγο όμως για το τι δεν είναι.
Η νέα δύναμη δεν είναι η σελίδα σας στο Facebook.
Σας διαβεβαιώνω πως το να διαθέτεις στρατηγική στα κοινωνικά δίκτυα
σε βοηθά να κατεβάζεις τόσα όσα κι όταν είχες ραδιόφωνο.
Αρκεί να ρωτήσετε τον δικτάτορα της Συρίας Μπασάρ Αλ Άσσαντ.
H σελίδα του στο Facebook, σας διαβεβαιώνω,
δεν έχει «αγκαλιάσει» τη δύναμη της συμμετοχής.
Η νέα δύναμη, δεν είναι υποχρεωτικά θετική.
Μάλιστα, δεν είναι κανονιστικό το επιχείρημά μας,
η νέα δύναμη μπορεί να κάνει πολλά καλά, μα και να επιφέρει άσχημα αποτελέσματα.
Η μεγαλύτερη συμμετοχή κι ο συντονισμός ομοτίμων
συχνά στρεβλώνει το αποτέλεσμα
και υπάρχουν κάποια πράγματα, όπως π.χ. στην ιατρική επιστήμη,
όπου δε θέλουμε επ' ουδενί η νέα δύναμη να πλησιάσει.
Τρίτον, η νέα δύναμη δεν είναι ο αναπόδραστος νικητής.
Αντίθετα, δεν εκπλήσσει το γεγονός
πως όσο αυτά τα μοντέλα νέας δύναμης κλιμακώνονται
παρατηρείται μια μαζική αντίδραση από τις δυνάμεις της παλιάς εξουσίας.
Αρκεί να δει κανείς την πολύ ενδιαφέρουσα πάλη
αυτή τη στιγμή μεταξύ Σνόουντεν και Υπηρεσίας Εθνικής Ασφάλειας (Η.Π.Α.).
Θα δείτε πως μόνον ο ένας εκ των δύο στη διαφάνεια
βρίσκεται εξορισμένος αυτήν τη στιγμή.
Άρα, δεν είναι διόλου ξεκάθαρο
αν η νέα δύναμη θα είναι αναμφίβολα νικητής.
Τούτου λεχθέντος, να θυμάστε ένα πράγμα:
Βρισκόμαστε στην αρχή μιας πολύ απότομης καμπύλης.
Μερικά από τα μοντέλα νέας δύναμης ξεκίνησαν ως ιδέες από ένα γκαράζ
πριν από μερικά χρόνια και τώρα ανατρέπουν ολόκληρες βιομηχανίες.
Το ενδιαφέρον λοιπόν σχετικά με τη νέα δύναμη
είναι ο τρόπος που αυτοτροφοδοτείται.
Από τη στιγμή που θα τη βιώσεις,
περιμένεις να την ξαναβρείς και θέλεις κι άλλη.
Ας υποθέσουμε πως χρησιμοποιήσατε μία πλατφόρμα δανεισμού
όπως το Lending Tree ή το Prosper,
τότε ξέρετε πως δε χρειάζεστε τράπεζα,
και ποιος προτιμά την τράπεζα, εδώ που τα λέμε.
Έτσι η εμπειρία αυτή σε κάνει πιο τολμηρό.
Σε κάνει να θες να συμμετέχεις περισσότερο σε περισσότερους τομείς της ζωής σου.
Και αυτό δημιουργεί κάποιες αξίες.
Μιλήσαμε για τα μοντέλα που έχουν αναδυθεί με τη νέα δύναμη -
τύπου Airbnb και Kickstarter.
Τι γίνεται όμως με τις αξίες;
Εδώ βλέπετε ένα σκαρίφημα των αξιών της νέας δύναμης.
Η νέα δύναμη θέλει διαφάνεια στις τιμές πέρα από κάθε άλλο.
Πρόκειται για θρησκευτική πίστη στη διαφάνεια,
η πεποίθηση πως αν ρίξεις φως σε κάτι θα το κάνεις καλύτερο.
Μην ξεχνάτε πως τον 20ο αιώνα, αυτό δεν ίσχυε καθόλου.
Οι κύριοι έπρεπε να συναντώνται κεκλεισμένων των θυρών
και να συνάπτουν βολικές συμφωνίες.
Η νέα δύναμη εκτιμά την άτυπη, δικτυωμένη διακυβέρνηση.
Οι μετέχοντες στη νέα δύναμη, δε θα εφηύραν ποτέ τον Ο.Η.Ε.,
καλώς ή κακώς.
Η νέα δύναμη εκτιμά τη συμμετοχή, και πιστεύει στο δόγμα «καν'το μόνος σου».
Το ενδιαφέρον με τη νέα δύναμη
είναι ότι ξεφεύγει από την επαγγελματοποίηση
και την εξειδίκευση
που ήταν τόσο της μόδας τον 20ο αιώνα.
Το ενδιαφέρον λοιπόν με τις αξίες και τα μοντέλα νέας δύναμης
είναι η σημασία που έχουν για τους οργανισμούς.
Έτσι ξοδέψαμε χρόνο για να δούμε
πώς μπορούμε να σχεδιάσουμε οργανώσεις
δίπλα-δίπλα, όπου στην ουσία
εξετάζουμε τις αξίες της νέας δύναμης και τα μοντέλα της
και βλέπουμε πού βρίσκεται ο καθένας.
Ξεκινήσαμε με μια ανάλυση στις Η.Π.Α.
και θέλω να σας δείξω μερικά ενδιαφέροντα ευρήματα.
Το πρώτο είναι η Apple.
Στο πλαίσιο αυτό, περιγράψαμε την Apple
ως εταιρεία της παλιάς εξουσίας.
Κι αυτό επειδή η ιδεολογία, η προεξάρχουσα ιδεολογία της Apple
είναι η ιδεολογία του τελειομανούς σχεδιαστή προϊόντος στο Κουπερτίνο.
Έχει να κάνει με αυτό το υπέροχο τέλειο πράγμα που μας επιβάλλεται
μέσα στην τελειότητά του.
Ως εταιρεία δε δίνει σημασία στη διαφάνεια.
Μάλιστα είναι αρκετά μυστικοπαθής.
Η Apple είναι μία από τις πιο πετυχημένες εταιρείες παγκοσμίως.
Αυτό μας δείχνει πως
μπορούμε ακόμη να ακολουθούμε στρατηγικές της παλιάς εξουσίας επιτυχώς.
Όμως κάποιοι θα πουν πως το μοντέλο έχει τρωτά σημεία.
Είναι επίσης πολύ ενδιαφέρον
να συγκρίνει κανείς την προεδρία με την προεκλογική εκστρατεία του Ομπάμα.
(Χειροκρότημα)
Συμπαθώ τον Πρόεδρο Ομπάμα,
αλλά είναι αλήθεια πως στην εκστρατεία του είχε τη στήριξη της νέας εξουσίας, σωστά;
Και έλεγε στον κόσμο, πως εμείς είμαστε αυτοί που περιμέναμε.
Ενίσχυσε την εκστρατεία του με συλλογική χρηματοδότηση.
Αλλά όταν ανέλαβε,
κυβέρνησε λίγο πολύ όπως κι όλοι οι προηγούμενοι.
Μια πραγματικά ενδιαφέρουσα τάση
είναι τι συμβαίνει όταν η νέα δύναμη αποκτά εξουσία.
Πρέπει να εξετάζετε το πλαίσιο αυτό
και να αναλογίζεστε πού βρίσκεται η δική σας οργάνωση.
Αναλογιστείτε πού θα πρέπει να βρίσκεται σε πέντε ή δέκα χρόνια.
Τι κάνεις αν ανήκεις στην παλιά εξουσία;
Αν σκέφτεστε πως ως παλιά εξουσία δε θα σας συμβεί αυτό,
αρκεί να δείτε τι γράφει η Wikipedia για την Εγκυκλοπαίδεια Britannica.
Είναι θλιβερό να το διαβάζεις.
Αν ανήκεις στην παλιά εξουσία
το σημαντικότερο είναι να αλλάξεις τον εαυτό σου
προτού σε αλλάξουν οι άλλοι,
προτού βρεθείς αλλαγμένος.
Φανταστείτε μία ομάδα από τους μεγαλύτερους επικριτές σας
να είναι στην καρδιά της οργάνωσής σας,
να θέτουν τις πιο δύσκολες ερωτήσεις
και να βλέπουν τα πάντα μέσα στην οργάνωσή σας.
Ρωτήστε τους, αν τους αρέσει αυτό που βλέπουν
και αν πρέπει να αλλάξει το μοντέλο μας;
Κι αν ανήκεις στη νέα δύναμη;
Η νέα δύναμη απλώς αναπαύεται στις δάφνες της;
Εγώ θα έλεγα πως όχι.
Θα έλεγα πως υπάρχουν πραγματικές προκλήσεις
για τη νεοφυή νέα δύναμη.
Ας ασχοληθούμε με το κίνημα Occupy Wall Street για λίγο.
Το Occupy είναι ένα εντυπωσιακό παράδειγμα νέας δύναμης,
στην πιο ατόφια μορφή της.
Παρόλα αυτά δεν κατάφερε να παγιωθεί.
Η ενέργεια που δημιούργησε ήταν εξαιρετική για τα meme,
αλλά εστίασαν τόσο πολύ στην συμμετοχή, που δεν πέρασαν ποτέ στη δράση.
Το μοντέλο αυτό
μας δείχνει πως η πρόκληση για τη νέα δύναμη είναι:
πώς μπορείς να χρησιμοποιήσεις τη θεσμική εξουσία
χωρίς να θεσμοποιηθείς;
Στον αντίποδα βρίσκεται η Uber.
Η Uber αποτελεί ένα εντυπωσιακό διανυσματικό μοντέλο νέας δύναμης.
Το δίκτυο αυτό γίνεται όλο και πιο πυκνό μέρα με τη μέρα.
Το ενδιαφέρον με την Uber είναι
πως δεν έχει υιοθετήσει πραγματικά αξίες νέας δύναμης.
Παραθέτω πρόσφατη φράση του Διευθύνοντα Συμβούλου της Uber:
Λέει: «Μόλις ξεφορτωθούμε τον τύπο στο αυτοκίνητο» -εννοεί τους οδηγούς-
η Uber θα γίνει φθηνότερη».
Μοντέλα νέας δύναμης επιβιώνουν και πεθαίνουν
ανάλογα με τη δύναμη του δικτύου τους.
Ανάλογα με το κατά πόσον οδηγοί και καταναλωτές
που χρησιμοποιούν την υπηρεσία πιστεύουν σ' αυτήν.
Επειδή δεν πρόκειται για άσκηση τελειότητας από πάνω προς τα κάτω,
αυτό που μετράει είναι το δίκτυο.
Η πρόκληση λοιπόν είναι,
και γι' αυτό και δεν αποτελεί έκπληξη,
πως οι οδηγοί της Uber ιδρύουν πλέον συνδικάτο.
Είναι εκπληκτικό.
Οι οδηγοί της Uber στρέφονται κατά της Uber.
Η πρόκληση για την Uber -δεν είναι εύκολη η θέση τους-
είναι πως εμπλέκονται σε μια ευρύτερη υπερ-δομή
που είναι τελικά της παλιάς εξουσίας.
Έχουν μαζέψει περισσότερα από ένα δις δολάρια στις κεφαλαιαγορές.
Οι αγορές αυτές αναμένουν τη χρηματοδοτική απόδοση,
και για να το επιτύχεις αυτό
πιέζεις ξανά και ξανά τους χρήστες και τους οδηγούς σου
για όλο και περισσότερη αξία, την οποία δίνεις στους επενδυτές σου.
Επομένως το ερώτημα για το μέλλον της νέας δύναμης είναι, κατ' εμέ:
Θα αναδυθεί η παλιά εξουσία;
Θα μετατραπούν οι ελίτ της νέας δύναμης σε παλιά εξουσία και θα πιέσουν;
Ή θα αντεπιτεθεί η βάση της νέας δύναμης;
Το επόμενο μεγάλο μοντέλο τύπου Uber θα ανήκει και στους οδηγούς της Uber;
Νομίζω πως αυτό θα είναι ένα πολύ ενδιαφέρον διαρθρωτικό ερώτημα.
Τέλος, αναλογιστείτε τη νέα δύναμη
ως κάτι περισσότερο από μία οντότητα που κλιμακώνει τα πράγματα,
που βελτιώνει τις καταναλωτικές μας εμπειρίες.
Η έκκλησή μου για δράση προς τη νέα δύναμη
είναι να μην αποτελέσει νησί.
Έχουμε μεγάλα διαρθρωτικά προβλήματα στον κόσμο σήμερα
τα οποία θα μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε
με τη μαζική συμμετοχή και το συντονισμό ομοτίμων
που οι παίκτες της νέας εξουσίας ξέρουν τόσο καλά να δημιουργούν.
Τους χρειαζόμαστε να στρέψουν την ενέργεια και τη δύναμή τους
στα μεγάλα, όπως θα τα έλεγαν οι οικονομολόγοι,
προβλήματα των δημοσίων αγαθών,
που συχνά βρίσκονται πέρα από τις αγορές
όπου βρίσκει κανείς εύκολα επενδυτές.
Νομίζω πως αν το κάνουμε, θα είμαστε σε θέση να αλλάξουμε ουσιαστικά
όχι μόνο την αίσθηση των ανθρώπων ως προς την επίδραση και δύναμή τους,
καθότι θεωρώ πως αυτό είναι το καλό με τη νέα δύναμη,
πως οι άνθρωποι νιώθουν πιο δυνατοί,
αλλά ίσως να μπορέσουμε να αλλάξουμε τον τρόπο που συνδεόμαστε μεταξύ μας
και τον τρόπο που σχετιζόμαστε με την εξουσία και τους θεσμούς.
Για μένα, αξίζει απόλυτα η προσπάθεια.
Σας ευχαριστώ πολύ.
(Χειροκρότημα)