Heeft iemand van jullie Erin McKean vertaald?
Voor wie het niet heeft gedaan, volgt hier een fragmentje.
(Video) Erin McKean: 'Lexicographical'
heeft hetzelfde patroon als 'olleke bolleke'.
Een leuk woord om te zeggen en ik mag het vaak zeggen.
Els De Keyser: Daar zou ik aan toevoegen
dat higgeldy-piggeldy ook een leuk woord is om te vertalen.
In het Nederlands heb ik "olleke bolleke" gebruikt, zoals in ...
olleke bolleke rubisolleke
olleke bolleke knol!
Gelukkig is dit rijmpje bekend
in de twee grootste regio's waar Nederlands wordt gesproken.
Het Nederlands is de moedertaal van 23 miljoen mensen,
van wie er 16 miljoen in Nederland wonen,
6 miljoen in het Noorden van België, ook bekend als Vlaanderen,
en 400.000 in Suriname, in Zuid-Amerika.
We hebben een officiële Nederlandse Taalunie.
Wat is dan het probleem?
Nederlands uit Nederland en Nederlands uit Vlaanderen
klinken erg verschillend.
Als je Johan Cruijff 's ochtends ontmoet,
en als je geluk hebt, zal hij "Goeiemorgen!" tegen je zeggen.
Kim Clijsters zal "Goeiemorgen" zeggen.
Bij het ondertitelen maakt dat natuurlijk niets uit.
Dus nogmaals: wat is het probleem?
We gebruiken ook andere woorden.
Een Nederlander zal dit een klokkromme noemen.
In Vlaanderen noemen we het een Gauss-curve.
Tenslotte heeft elke groep zijn eigen stel typische twijfelgevallen,
of afwijkingen van het Algemeen Nederlands
die meer voorkomen in de ene of de andere regio.
Door de jaren heen zijn de Nederlanders hun gevoel
voor het geslacht van de naamwoorden kwijtgeraakt.
En dus kan alleen een Nederlander zich afvragen
of een koe mannelijk of vrouwelijk is --
tenminste, dat zeggen wij plagend in Vlaanderen.
Van de andere kant, of we het nu leuk vinden of niet,
is onze taal in België beïnvloed door onze Franstalige landgenoten,
wat leidt tot soms vreemde constructies die aan het Frans zijn ontleend.
Dat is dus het probleem:
als een reviewer uit Nederland het werk van een Belgische collega nakijkt,
ziet ze misschien een tekst die zijzelf
nooit zo zou hebben geschreven,
en vice versa.
Als ze die begint te verbeteren,
zal ze al snel verstrikt raken
in een eindeloos welles-nietes-spelletje.
Het overkwam me in mijn beginperiode bij TED.
Ik moet zelfs bekennen dat ik er bij mijn eerste vertaling
voor zorgde dat ik een vertaler uit mijn eigen land vroeg
om ze na te kijken, omdat ik me onbehaaglijk voelde
bij een review van de "overkant".
Maar ik leerde al snel dat als je een beperkt aantal basisregels hanteert,
je deze moeilijkheid gemakkelijk kan overwinnen.
Dat wil ik vandaag met jullie delen.
De beste manier om een einde te maken aan discussies over wie gelijk heeft,
is afspreken welke normen je hanteert.
Voor het Nederlands is dat niet moeilijk.
De officiële woordenlijst, het belangrijkste woordenboek
en de standaardspraakkunst zijn allemaal online toegankelijk.
Ze zijn alle drie wijd verspreid en aanvaard
in Nederland en in België.
Als je van bij het begin aangeeft
dat je ze als norm zal hanteren,
dan kan je een hoop spanning en discussie vermijden.
Maar zelfs als een woord 'bestaat',
kan het erg ongewoon zijn in één van de twee regio's.
Neem de klokkromme.
Je vindt nauwelijks een Belg die dat woord gebruikt,
maar van de andere kant is het niet moeilijk te begrijpen,
zeker niet binnen z'n context,
zoals het geval is in TED Talks.
Het heeft echt geen zin het te vervangen
door een woord dat geen enkele Nederlander gebruikt.
Ik behandel het liever
als een "woord dat het verdient om te worden verspreid".
Natuurlijk, als het ongewone woord
moeilijk te begrijpen is, dan is het een ander verhaal.
Maar ook dan zal ik,
eerder dan het woord door een Vlaams woord te vervangen,
mijn vertaalpartner uitnodigen
om een alternatief te zoeken
dat voor beiden aanvaardbaar is.
Ik wil eindigen met een paar woorden
over wat ik voor ogen probeer te houden
als ik review of vertaal naar het Nederlands.
Eerst en vooral hou ik mijn publiek voor ogen.
Ik schrijf voor mensen uit verschillende regio's.
Ik kan maar beter proberen in hun schoenen te gaan staan
en woorden of uitdrukkingen vermijden
waarvan ik weet dat ze verwarrend zijn.
Ten tweede hou ik mijn vertaalpartner voor ogen,
vooral als ik een review doe.
In één van mijn eerste reviews
maakte ik de fout dat ik de vertaling als af aanmerkte
zonder dat ik mijn partner had gecontacteerd.
Ik had immers, zo dacht ik zelf,
alleen een paar evidente fouten verbeterd ...
Sindsdien contacteer ik de vertaler steeds,
en nodig ik ze uit om me te laten weten
of ze akkoord gaan met mijn voorstellen.
Ten derde hou ik voor ogen dat ik vertaal voor TED
om mee te helpen aan de verspreiding
van de interessante ideeën van de sprekers.
Het gaat er niet om dat je de discussie wint
met een andere vertaler,
het gaat erom dat je samenwerkt
om toegang tot TED te geven
aan een zo breed mogelijk publiek.
Vorig jaar vroeg een TED-vertaler uit Nederland mij
of ik vond dat we aparte vertalingen zouden moeten hebben
voor Nederlands uit Nederland en uit België.
Ik zei hem dat dat volgens mij geen enkele zin had,
omdat dat alleen twee keer zoveel moeite zou betekenen
om de ideeën te verspreiden.
Het zette me wel aan om beter te worden
in het vinden van overeenstemming tussen de regio's.
Om af te sluiten kan ik je zeggen
dat vertalen voor TED
een ongelooflijk verrijkende ervaring is geweest voor mij.
Daarom besluit ik met een gedachte
voor mijn mede-TED-vertalers.
Ik had graag een soort 'Hans Rosling'-grafiekje gemaakt,
maar je zal het moeten stellen met een wordle
waarin de grootte van de naam
het aantal keren voorstelt dat ik met de persoon heb samengewerkt.
Ik wens jullie allen een geweldige workshop
en een spannend TED Global 2011.